Họa sĩ Trần Quân Ngọc: Nước Nga trong trái tim tôi

(Cinet)- Với hơn 300 bức tranh, họa sĩ Trần Quân Ngọc đang sở hữu một bộ sưu tập mỹ thuật đồ sộ về nước Nga - Xô Viết - đất nước mà ông gắn bó gần như suốt thời thanh niên và luôn ghi ơn.

Năm 1954, ở tuổi 16, Trần Quân Ngọc là một trong 100 thiếu sinh quân đầu tiên được Bác Hồ chọn đưa sang Liên Xô đào tạo gấp nhằm phục vụ công tác phiên dịch cho các chuyên gia Liên Xô sang giúp đỡ Việt Nam tái thiết đất nước và xây dựng chủ nghĩa xã hội sau thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Pháp. Năm 1957, Trần Quân Ngọc trở về nước làm nhiệm vụ và cùng các chuyên gia Liên Xô có mặt ở khắp các công trình công nghiệp đầu tiên của đất nước (Mỏ Apatit Lào Cai, Supe Phốt phát Lâm Thao, Điện Phú Thọ, Chè Phú Thọ…). Năm 1959, Trần Quân Ngọc trở lại Liên Xô học tại Đại học Công nghệ Hóa tinh vi Lomonosov.

Với khoảng thời gian hơn 10 năm sinh sống và học tập dưới mái trường Xô Viết, với ông, nước Nga như là Tổ quốc thứ hai của mình, những người Nga đôn hậu đã cưu mang, đùm bọc, giúp đỡ, đào tạo để ông trở thành một họa sĩ tài năng.
 
Những tác phẩm của họa sĩ Trần Quân Ngọc.

Giờ đây, họa sĩ Trần Quân Ngọc đã bước vào tuổi “bát thập cổ lai hy” nhưng dường như tình yêu dành cho hội họa và xứ sở Bạch Dương của ông như ngọn lửa không bao giờ tắt. Được “thực mục sở thị” “kho tàng” hội họa của ông với 300 bức tranh vẽ về đất nước Nga, con người Nga, chúng tôi hiểu rằng, với họa sĩ này, nước Nga mãi ở trong trái tim ông.

“Tôi học ở Nga năm 1954, được học tiếng Nga sau đó học Đại học ngành Hóa Lomonosov, học Cao học cũng ở nước Nga. Trong khi học Đại học Hóa tôi học thêm một trường Đại học khoa Lịch sử mỹ thuật và hội họa, tôi tốt nghiệp 2 trường đại học năm 1967. Trong quá trình ở Nga tôi có vẽ và theo đuổi môn hội họa yêu thích của mình và hoạt động nghệ thuật thật sự từ năm 1998, sau nghỉ hưu 20 năm mới chính thức vẽ. Yêu thích vẽ từ nhỏ nhưng khi đến Nga mới có điều kiện học cơ bản và rất may mắn tôi được gặp nhà văn Paustovsky nổi tiếng, ông đã giới thiệu tôi với trường Đại học sư phạm Lê Nin”.
 
Bức phù điêu Lê-nin được ghép từ bộ sưu tập 300 chiếc huy hiệu Lê-nin các loại.

Họa sĩ Trần Quân Ngọc vẫn nhớ như in những ngày tháng sau những giờ miệt mài trong phòng thí nghiệm hóa học lại lao nhanh vào xưởng vẽ. Ở đó, luôn có một người thầy đôn hậu chờ chàng sinh viên Việt Nam ham học. Ông nhớ lại: “Thầy tôi ra mặt trận tham gia chiến tranh vệ quốc khi còn là sinh viên Đại học Mỹ thuật. Ngày chiến thắng, cả gia đình đã bị bom chết, chỉ còn lại thầy với 2 chân bị cưa mất. Bất hạnh tưởng có thể quật ngã bất cứ ai nhưng thầy vẫn trở lại giảng đường và trở thành người thầy đáng kính của nhiều thế hệ sinh viên mỹ thuật. Có gì thầy cũng để dành cho sinh viên, thầy thường cho tôi màu vẽ, cho tiền mua đồ ăn. Tôi và thầy thường là những người cuối cùng rời khỏi trường, hai thầy trò cùng đi bộ ra tàu điện ngầm, cứ như hai bố con.

Hướng dẫn tận tình từ năm thứ nhất đến năm thứ 5, khi về nước tôi có một yêu cầu với thầy là không ra ga tiễn bởi tôi biết chắc chắn nếu thầy ra ga tiễn tôi, thầy sẽ khóc mà tôi thì không muốn thầy buồn. Tôi vẽ một bức tranh và thầy cùng 40 bạn trong lớp cùng ký vào đó để làm kỷ niệm. Tôi coi đây như một lần chia tay thầy. Năm 1967 tôi về nước, thầy và các bạn nghĩ tôi sẽ ra mặt trận rồi sợ rằng sẽ không bao giờ trở về và được gặp lại nữa nên họ quyến luyến lắm. Thầy nói rằng: Nếu ra mặt trận mà còn sống thì cố gắng ghi lại bằng hội họa, ký họa của mình trong các bức tranh và tôi đã thực hiện được điều đó. Ông mất khoảng hơn 10 năm sau đó. Lúc thầy mất tôi không có điều kiện sang”, họa sĩ Trần Quân Ngọc rưng rưng xúc động khi kể về người thầy đặc biệt của mình.
 
Bốn bức tranh họa sĩ Trần Quân Ngọc tặng Bảo tàng Lịch sử Quốc gia Việt Nam.

Nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày họa sĩ Trần Quân Ngọc tốt nghiệp đại học tại Liên Xô. Những bức tranh về Liên Xô và nước Nga luôn đồng hành với ông. Ông đã tổ chức triển lãm cá nhân 8 lần trong đó có 2 lần tại Liên Xô cũ vào những năm 1965 và 1967. Tranh của ông xuất hiện trong bộ sưu tập của nhiều người yêu hội họa trong nước và nhiều quốc gia khác từ Âu sang Á và cả Bắc cũng như Nam Mỹ.

Trong các tác phẩm, nổi bật nhất là bức phù điêu chân dung Lê-nin vô cùng độc đáo khi được ghép từ bộ sưu tập 300 huy hiệu Lê-nin các loại mà họa sĩ Trần Quân Ngọc đã sưu tập trong hơn 10 năm học tập và các chuyến đi trên đất nước Liên Xô. Bức phù điêu được hoàn thành vào năm 1970 nhân kỷ niệm 100 năm Ngày sinh của Lê-nin (1870-1970). Có nhà sưu tập đã trả giá rất cao cho tác phẩm này nhưng họa sĩ Trần Quân Ngọc vẫn trân trọng giữ gìn và chỉ đem ra triển lãm nhân những dịp kỷ niệm ý nghĩa.

“Bức này đã triển lãm nhân kỷ niệm 90 năm Cách mạng tháng Mười Nga tại Nga, trước đó đã có một đại sứ ở Singapo sang xem bức phù điêu này và ông phát biểu “cái này là vô giá vì hiện giờ không thể tìm được những huy hiệu này ở Nga nữa”. Ông giới thiệu cho một nhà sưu tập đến mua với giá rất cao nhưng tôi không bán. Bức phù điêu này tôi sẽ lưu giữ mãi trong gia đình, khi tôi không còn thì các thế hệ con cháu tôi sẽ lưu giữ bởi đây là tài sản vô giá”, họa sĩ Trần Quân Ngọc chia sẻ.
 
Họa sĩ Trần Quân Ngọc giới thiệu về các tác phẩm của mình.

Chiêm ngưỡng những bức tranh phong cảnh trình bày trong triển lãm của họa sĩ tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, người xem gặp lại hình ảnh quen thuộc của nước Nga, bút pháp, cách xử lý bố cục, góc nhìn, ánh sáng và bảng màu dầu của họa sĩ Trần Quân Ngọc mang đậm nét phong cách tranh cổ điển Nga. Bí mật của những bức tranh của Trần Quân Ngọc khuất sau cái tên triển lãm mà ông chọn “Kỷ niệm một thời Xô Viết” - một thời đã qua không bao giờ quên được. Sức thu hút bí mật ẩn chứa trong những bức tranh của Trần Quân Ngọc chính là những xúc cảm của một chàng thanh niên Việt Nam hăng say, mến mộ một quốc gia từng chiếm 1/6 diện tích trái đất, một đất nước với hàng trăm triệu con người lao động để xây dựng một cuộc sống tốt đẹp, nhân ái - hình mẫu mà chính kỹ sư hóa kiêm họa sĩ trẻ Trần Quân Ngọc từng mơ ước. Điều bí mật đó đã thu hút người xem trong suốt những ngày diễn ra triển lãm. Họ là những người đã từng sống, học tập, làm việc hoặc chỉ từng ghé qua nước Nga trong một chuyến du lịch ngắn ngủi, cũng có những người chưa từng tới nước Nga. Trái tim của người xem rung cùng một nhịp với họa sĩ.

Bác Cao Ngọc Xuyên (Nam Từ Liêm - Hà Nội) từng gắn bó với nước Nga 15 năm chia sẻ: “Biết có triển lãm của họa sĩ Trần Quân Ngọc, tôi đến ngay. Tôi rất cảm động khi được gặp lại những hình ảnh của nước Nga, những nơi mình đã đi qua. Bức tranh vẽ Nguyễn Ái Quốc đến St. Peterburg gợi cho tôi nhiều cảm xúc. Đó là nơi tôi từng học. Nó làm tôi nhớ lại hình ảnh bờ sông Eva những đêm trắng chúng tôi thường ra đây chiêm ngưỡng. Đó là những kỉ niệm không thể nào quên…”.
 
Khách thăm quan triển lãm ghi lại cảm tưởng của mình.

Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lê Khánh Hải đánh giá, tranh của họa sĩ Trần Quân Ngọc mang đậm phong cách cổ điển Nga từ bút pháp, cách xử lý bố cục, góc nhìn, ánh sáng đến màu sắc, tái hiện một phần lịch sử của Cách mạng tháng Mười Nga vĩ đại.

Triển lãm "Kỷ niệm - Một thời Xô Viết" là hoạt động có ý nghĩa nhằm tuyên truyền về ý nghĩa thắng lợi của cuộc Cách mạng tháng Mười Nga đối với phong trào cách mạng thế giới và cách mạng Việt Nam trong mỗi cán bộ đảng viên, công chức, người dân. Qua đó, khơi dậy tinh thần yêu nước của mỗi người...

Hiện nay, ở tuổi xưa nay hiếm nhưng họa sĩ Trần Quân Ngọc vẫn lao động không ngừng nghỉ, vẫn vẽ tranh, viết sách, làm thơ, dịch sách; vẫn luôn đóng góp tích cực cho việc giới thiệu, quảng bá văn hóa Nga tại Việt Nam, góp phần củng cố mối quan hệ hữu nghị bền chặt Việt - Nga như sự trả ơn cho đất nước đã nuôi dưỡng mình thành tài.

Bài và ảnh: Nguyên Hà