THÁI NGUYÊN – Chùa Úc Kỳ

(Nguồn Internet)
(Cinet – DL) - Chùa Úc Kỳ có tên chữ là Phúc Linh Tự, là một di tích kiến trúc nghệ thuật thời Lê nổi tiếng của tỉnh Thái Nguyên. Chùa là nơi thờ Phật và thờ Mẫu, nơi sinh hoạt văn hóa tinh thần của nhân dân địa phương.
1. Tên di tích, di sản: Chùa Úc Kỳ
2. Thời gian: Chùa được xây dựng từ thế kỷ XVIII và được trùng tu vào các năm 1901 và 1999, tuy có sửa chữa nhưng không ảnh hưởng đến cảnh quan kiến trúc nghệ thuật của ngôi chùa.
3. Năm công nhận: Ngày 15/12/2004, Bộ Văn hóa, Thông tin, nay là Bộ Văn hóa, Thể thao & Du lịch đã ban hành Quyết định Số: 98/2004/QĐ-BVHTT xếp hạng Chùa Úc Kỳ là Di tích Kiến trúc Nghệ thuật cấp quốc gia.
4. Địa hình: Chùa Úc Kỳ nằm giữa xóm làng xã Úc Kỳ, huyện Phú Bình, nơi có dòng sông Cầu chảy quanh tạo nên một vùng đất có phong cảnh thiên nhiên tươi đẹp, thơ mộng. Trong tỉnh Thái Nguyên, Phú Bình là huyện có số lượng chùa nhiều nhất. Kiến trúc và điêu khắc của các ngôi chùa cổ ở Phú Bình vừa mang ảnh hưởng sâu sắc của văn hóa truyền thống vùng đồng bằng châu thổ, vừa mang những nét riêng độc đáo của một địa phương trung du miền núi.
Tỉnh Thái Nguyên trước đây là Bắc Thái, và được tái lập ngày 1/1/1997 khi tách ra thành hai tỉnh Bắc Kạn và Thái Nguyên. Thái Nguyên là tỉnh miền núi và trung du, với vị trí địa lý là một trong những trung tâm chính trịkinh tế, giáo dục của khu Việt Bắc nói riêng, của vùng trung du miền núi phía bắc nói chung, Thái Nguyên là cửa ngõ giao lưu kinh tế - xã hội giữa vùng trung du miền núi với vùng đồng bằng Bắc Bộ. Do là tỉnh trung du nên giao thông đường sông của tỉnh chủ yếu chỉ phát triển ở sông Cầu và sông Công đoạn cuối nguồn. Sông Cầu là con sông chính của tỉnh và gần như chia Thái Nguyên ra thành hai nửa bằng nhau theo chiều bắc nam. Ngoài ra Thái Nguyên còn có một số sông suối khác nhưng hầu hết đều là phụ lưu của sông Cầu.
5. Thổ nhưỡng: Thái Nguyên không có nhiều hồ, và nổi bật trong đó là Hồ Núi Cốc, đây là hồ nhân tạo được hình thành do việc chặn dòng sông Công. Ngoài đập sông Cầu, Thái Nguyên còn xây dựng một hệ thống kênh đào nhân tạo dài 52 km ở phía đông nam của tỉnh với tên gọi là Sông Máng, nối liền sông Cầu với sông Thương để giúp việc giao thông đường thủy và dẫn nước vào đồng ruộng được dễ dàng. Tài nguyên khoáng sản phong phú về chủng loại. Tỉnh Thái Nguyên có trữ lượng than lớn thứ hai trong cả nước, là một lợi thế so sánh lớn trong việc phát triển các ngành công nghiệp luyện kim, khai khoáng…
6. Khí hậu: Nằm trong vùng khí hậu cận nhiệt đới ẩm, nhưng do đặc điểm địa hình nên khí hậu Thái Nguyên vào mùa đông được phân vùng rõ rệt. Nhìn chung khí hậu tỉnh Thái Nguyên thuận lợi cho phát triển ngành nông, lâm nghiệp.
7. Dân cư: Thái Nguyên cũng là nơi sinh sống của nhiều dân tộc vùng cao với các bản sắc riêng có, hình thành nên bề dày truyền thống văn hoá. Trên địa bàn tỉnh hiện có 46 dân tộc trên tổng số 54 dân tộc tại Việt Nam sinh sống. Cũng giống như phần lớn các tỉnh khác tại miền Bắc Việt Nam, Thái Nguyên có đại đa số cư dân "không tôn giáo". Dân cư Thái Nguyên phân bố không đều, vùng cao và vùng núi dân cư rất thưa thớt, trong khi đó ở thành thị và đồng bằng dân cư lại dày đặc. Thái Nguyên được cả nước biết đến là một trung tâm đào tạo nguồn nhân lực lớn. Xưa và nay, Thái Nguyên luôn tự hào là mảnh đất học, đây cũng là vùng đất có nhiều người đỗ đạt. Tỉnh Thái Nguyên có 9 vị Tiến sỹ đỗ đại khoa thời phong kiến. 
8. Tóm tắt nội dung: Các ngôi chùa cổ ở Phú Bình được xây dựng khá sớm, phát triển qua nhiều thế kỷ, tồn tại cho đến tận ngày nay. Theo lời kể của các nhân chứng xưa, cùng nội dung bia khắc trên bốn cột đá của chùa Úc Kỳ để lại đã cho biết: Chùa Úc Kỳ được nhân dân thập phương công đức cột đá, được xây dựng vào năm Bảo Thái thứ 7 (1726) tức dưới đời vua Lê Dụ Tông (1706- 1729), các cột đá đều được đẽo gọt rất công phu. Trên cột đá khắc văn bia, nội dung các văn bia cho biết tên nhiều người của các gia đình, dòng họ đã công đức tiền vàng, ruộng vườn để xây dựng chùa.
Kiến trúc và điêu khắc của các ngôi chùa cổ ở Phú Bình vừa mang ảnh hưởng sâu sắc của văn hóa truyền thống vùng đồng bằng châu thổ, vừa mang những nét riêng độc đáo của một địa phương trung du miền núi.
Chùa Úc Kỳ nằm trên mặt bằng có cảnh quan đẹp, quay mặt về hướng nam. Chùa vẫn giữ được nét kiến trúc nghệ thuật cơ bản của nó từ khi mới được dựng vào thế kỷ XVIII.
Chùa còn có gác chuông đồng thời là tam quan thuộc loại kiến trúc nghệ thuật thời Lê. Gác chuông chùa Úc Kỳ đồng thời là tam quan có kiến trúc: ba gian hai chái kết cấu gồm 6 hàng chân cột:  Gồm  4 cột cái và 18 cột quân , cột cái cao 8m, mỗi cột cách nhau 2m , cột quân cao 6m mỗi cột cách nhau 1,2 m. Tam quan gồm có ba  cửa, mỗi cửa rộng 2,6m. Tổng thể tam quan hình chữ nhật dài 20 m rộng 12,5m. Gian giữa tam quan đột khởi gác chuông kiến trúc theo kiểu chồng diêm  2 tầng, 8 mái đao bằng gỗ cong vút. Kiến trúc bộ vì kèo theo kiểu kẻ truyền toàn bộ bằng gỗ lim đen bóng. Dựa vào kiến trúc, phong cách nghệ thuật thì toàn bộ gác chuông này là một kiến trúc nghệ thuật khá cầu kỳ, độc đáo duy nhất ở tỉnh Thái Nguyên.
Trên gác chuông có treo một quả chuông khá to nặng khoảng 100kg . Trên thân chuông có trang trí hoa văn với các đề tài “Tứ linh” và một bút ký ngắn cho biết địa danh lúc bấy giờ có tên “Trấn Thái Nguyên - phủ Phú Bình- huyện Tư Nông. Niên đại hoàng triều Minh Mệnh năm thứ 7” (1826).
Sau tam quan là hậu đường cũng có kiến trúc hình chữ nhật có diện tích tương đương với nhà tam quan. Trước cửa nhà hậu đường có khắc 4 cột đá khắc tên những người, dòng họ công đức.
Trong chùa còn có 20 pho tượng bằng gỗ được sơn son thiếp vàng trông đường bệ uy nghi. Bàn thờ Tam Bảo trên cùng có lớp tượng tam thế là lớp tượng A Di Đà, Quan Âm nghìn tay, tượng Ngọc Hoàng Thượng Đế, hai bên có tượng Nam Tào, Bắc Đẩu. Tiếp đến là Thích Ca sơ sinh, hai bên bàn thờ Tam bảo có thờ Đức Ông và bàn thờ Thổ địa, những pho tượng phật ở chùa Úc Kỳ đều có niên đại thế kỷ XVIII. Một số tượng Mẫu ở nhà Mẫu bên cạnh nhà Tam quan và một số tượng khác mới được bổ sung vào thế kỷ XIX và thế kỷ XX.
Những hiện vật của chùa như: tượng Phật, một số bút ký trên các cột đá câu đối, bài Minh ở chuông ghi lịch sử, ca ngợi vẻ đẹp của chùa là những tài liệu hiện vật quý còn lưu giữ cho đến ngày nay.
Chùa Úc Kỳ linh thiêng với những giá trị lịch sử, kiến trúc nghệ thuật độc đáo thời Lê đã và sẽ được người dân Úc Kỳ lưu giữ đến muôn đời. 
 
Chùa Úc Kỳ (Nguồn: Internet)
 
NL Thuỳ (Tổng hợp)
Nguồn Tài liệu tham khảo:
http://thainguyen.edu.vn/Thanhvien/c2uckypb/1560/12079/Chua-Uc-ky-Thai-Nguyen.aspx
http://lrc.tnu.edu.vn/upload/collection/brief/32406_38201215251kientrucvadieukhac.pdf
http://hannom.vass.gov.vn/noidung/TapChi/Pages/baiviet.aspx?ItemID=106
http://www.dulichvn.org.vn/index.php?category=1005&itemid=1192