Thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ - Bản sắc và trường tồn

(Cinet)- Năm 2016, một trong những sự kiện văn hóa đáng chú ý là việc UNESCO ghi danh Di sản Thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt tại Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đó vừa là niềm vui nhưng cũng là nỗi lo của nhiều người khi nghi lễ chứa đựng những giá trị văn hóa, nghệ thuật đặc sắc này có nguy cơ biến tướng.
 
Ảnh: NV cung cấp

Thanh đồng Trần Thị Huệ, Phủ Dầy, Nam Định đã có những chia sẻ với phóng viên CINET xung quanh những vấn đề về bản sắc và sự trường tồn của di sản.

PV: Phủ Dầy là trung tâm của Di sản Thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt. Bà có thể cho biết những nét chính về nguồn gốc của di sản này?

- Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ là một hình thức thờ cúng người mẹ hóa thân ở các miền trời, sông nước, rừng núi, hình thành và phát triển mạnh mẽ. Các Thánh Mẫu, các vị thần trong điện thần tam phủ có nguồn gốc không chỉ của người Kinh, mà còn của các dân tộc thiểu số ở Việt Nam như người Mường, Tày, Nùng, Dao... Tín ngưỡng thờ Mẫu hướng đến cuộc sống thực tại của con người với ước vọng sức khỏe, tài lộc, may mắn… Tâm là giá trị cốt lõi của tín ngưỡng thờ Mẫu. Mẫu dạy con người sống hướng thiện, có cái tâm trong sáng, biết đối nhân xử thế, thờ phụng ông bà tổ tiên và biết ơn những người có công với dân, với nước.

PV: Là một thanh đồng trực tiếp diễn xướng về nghi lễ Hầu đồng, bà thấy nét đặc sắc nhất của nghi lễ tâm linh này là gì?

- Nét đặc sắc nhất của nghi lễ này chính là hát văn. Hát văn không thể thiếu trong nghi lễ hầu đồng. Nếu hầu bóng là nghi lễ chính của tín ngưỡng thờ Mẫu, thì chầu văn chính là nhạc lễ của tín ngưỡng này. Cung văn mang lại lời ca tiếng hát đẹp đẽ, mang dấu ấn lịch sử, ghi lại sự tích và ca ngợi công đức của những nhân vật lịch sử có công với dân, với nước.
 
Ảnh: NV cung cấp

PV: Thực tế, có nhiều người băn khoăn, lo lắng về tình trạng nhiều di sản của Việt Nam đã được UNESCO vinh danh, nhưng vinh danh xong rồi thì bỏ mặc hoặc bị lạm dụng để trục lợi. Đặc biệt đối với Thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ. Bà có suy nghĩ gì về vấn đề này?

- Đúng là nghi lễ hầu đồng cũng có nơi bị lợi dụng, làm cho méo mó, sai lệch đi để trục lợi. Đó là do người dân và ngay cả nhiều thanh đồng cũng không hiểu hết ý nghĩa sâu xa của đạo Mẫu. Thanh đồng là người quyết định quy mô của giá hầu đồng, nếu không có ý lợi dụng thì việc ra trình đồng của những người có căn số được tổ chức không tốn kém gì nhiều. Khi họ ý thức được thì sẽ hạn chế được những việc lợi dụng bởi người ta được làm chủ, được tin cậy thì người ta cũng sẽ có ý thức và ứng xử khác. Không có tín ngưỡng nào dạy con người làm những điều xấu xa. Bản chất nguyên sơ của hầu đồng là hình thức hoạt động văn hóa tín ngưỡng tâm linh, nhưng hiện nay đang bị bóp méo và lợi dụng. Nhiều người lên đồng vì những lợi ích vật chất, và từ đó tiềm ẩn nguy cơ trở thành môi trường kiếm tiền, làm giàu, trục lợi, người ta gọi buôn thần, bán thánh.

PV: Vậy bà có đề xuất gì để phát huy giá trị và tránh biến tướng xấu cho di sản?

- Quá trình được thế giới công nhận và vinh danh như ngày hôm nay là công lao của các vị tiền bối. Chính vì vậy, khi thực hành hầu đồng tại các đền phủ ở khắp các tỉnh thành của Việt Nam, thanh đồng và ban cung văn phải có quy chuẩn xứng tầm để tôn vinh giá trị tín ngưỡng, đồng thời giúp những người tiếp cận có cái nhìn đúng đắn. Bên cạnh đó, các cơ quan chức năng cần đặt ra những yêu cầu thống nhất về trang phục hầu đồng, các vật phẩm cung tiến cũng như cách thức xây dựng, sửa chữa các đền, phủ… để tránh hiện tượng trục lợi cá nhân trong các hoạt động liên quan đến tín ngưỡng thờ Mẫu.

PV: Xin cảm ơn những chia sẻ của bà!

T.T (thực hiện)