Bảo tồn và phát huy lễ hội truyền thống cần có sự chung tay của toàn xã hội

(Cinet) - Không chỉ có sự kết hợp tốt giữa chính quyền, người dân cộng đồng và du khách mà cần phải có sự tham gia quyết liệt của báo chí truyền thông: biểu dương, lên án và phê phán những hình ảnh phản cảm trong lễ hội mới góp phần vào công cuộc bảo vệ và phát huy kho tàng di sản văn hoá phong phú và đa dạng của cộng đồng các dân tộc Việt Nam.

Bảo tồn và phát huy giá trị của các di sản của dân tộc, điển hình là lễ hội truyền thống, đang là một vấn đề nóng của toàn xã hội. Thời gian qua, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTTDL) đã tổ chức rất nhiều Hội thảo khoa học để các nhà khoa học, nhà quản lý và chủ thể của lễ hội nhằm tìm ra những giải pháp thiết thực, hiệu quả, góp phần quản lý và tổ chức lễ hội đảm bảo nhu cầu, nguyện vọng của nhân dân, phù hợp với thuần phong mỹ tục nhưng vẫn giữ được nét tôn nghiêm của lễ hội.

Theo thống kê, cả nước có khoảng 8.000 lễ hội mỗi năm. Trước mỗi mùa lễ hội, Bộ VHTTDL đều có những chỉ đạo và phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng, chính quyền các địa phương nhằm tìm ra những giải pháp trong việc chấn chỉnh những hành vi phản cảm, bạo lực, thiếu văn minh, văn hóa, không phù hợp với đời sống mới để nhân dân có một mùa lễ hội an toàn và phấn khởi. Trong đó, báo chí truyền thông đóng vai trò hết sức quan trọng.
 
Lễ hội Tịch điền Đọi Sơn năm 2017. Baogiaothong.vn

Cục trưởng Cục Văn hóa Cơ sở (Bộ VHTTDL) Trịnh Thị Thủy nhận định: Công tác tổ chức quản lý lễ hội đầu năm 2017 đã đạt được nhiều tích cực một phần là nhờ công tác truyền thông. Điển hình như ở Đền Trần (Nam Định), Ban tổ chức đã có một bước tiến vượt bậc ở công tác đảm bảo an ninh trật tự, cũng như việc phân bố tổ chức vị trí, lực lượng khách mời. Chính quyền địa phương, ngành Văn hóa tỉnh Nam Định tìm nhiều cách thức để truyền thông nâng cao nhận thức của người tham gia lễ hội. Ban tổ chức đã có các bước cải tiến về công tác tuyên truyền trên cả phương tiện thông tin đại chúng của địa phương, Trung ương, cũng như truyền thông trên loa, biển bảng..., để tất cả người dân đến tham gia lễ hội đều được tiếp nhận những thông tin đó. Do đó, năm nay lễ hội này đã giảm hẳn hành vi tranh cướp lộc, chen lấn, ăn xin, đổi tiền lẻ, đặt tiền lễ không đúng quy định. Từ thực tế thành công tại Đền Trần, chúng tôi cho rằng, trước mỗi lễ hội "nóng", các nhà quản lý, nhà nghiên cứu, những người hiểu biết về văn hóa, lễ hội… thường xuyên trao đổi, phân tích, cung cấp thông tin chuẩn xác trên truyền thông để người dân hiểu và điều chỉnh hành vi ứng xử phù hợp. Những hình ảnh đó được truyền tải là do báo chí truyền thông cung cấp đã phần nào giúp các cơ quan quản lý kịp thời chấn chính, xử lý.
 
Cục trưởng Cục Văn hóa Cơ sở (Bộ VHTTDL) Trịnh Thị Thủy. Ảnh: Lan Phạm

Có thể khẳng định, sự tham gia vào cuộc của các cơ quan báo chí truyền thông và sự ủng hộ của dư luận đối với sự nghiệp bảo tồn và phát huy giá trị di sản, nhất là những vấn đề liên quan đến lễ hội mới có thể đạt hiệu quả cao đến vậy.

Tuy nhiên, vẫn không thể tránh khỏi tình trạng “Con sâu làm rầu nồi canh” như Giám đốc Sở VHTTDL Hà Nội Tô Văn Động chia sẻ. Một số lễ hội đang có dấu hiệu thương mại hóa, trục lợi, làm mất đi nét đẹp truyền thống và cả những giá trị tâm linh, tín ngưỡng của lễ hội, như: vẫn còn xảy ra những hiện tượng xấu trong lễ hội: sư thầy ném lộc để người dân tranh cướp diễn ra tại chùa Hương, tranh cướp hoa tre tại Đền Sóc (Hà Nội); cướp chiếu tại hội Đắp Bụt (Vĩnh Phúc); hội cướp phết Hiền Quan (Phú Thọ); Hội Lim (Bắc Ninh) liền anh, liền chị ngả nón xin tiền hát chầu văn…

Có thể thấy, dù cho cơ quan quản lý Nhà nước luôn sát sao, dự lường trước mọi vấn đề, nhưng chuyện tranh cướp lộc và những hành vi phản cảm thiếu văn minh của một bộ phận không nhỏ người đi hội đã trở thành “căn bệnh mãn tính” khó chữa, luôn là “bài toán khó” làm đau đầu Ban tổ chức và chính quyền các địa phương.
 
Giám đốc Sở VHTT Hà Nội Tô Văn Động. Ảnh: Nam Nguyễn

PGS.TS Đặng Văn Bài - Nguyên Cục trưởng Cục Di sản văn hóa nhận định, hiện tượng báo chí phản ánh thể hiện điều chúng ta lo lắng hiện nay là sự suy thoái về đạo đức của một bộ phận nhỏ những người đi hội, “từng con người, từng cá nhân đi dự lễ hội chưa có tâm sáng, họ đặt lợi ích cá nhân của mình lên trên nên họ nghĩ rằng phải cướp lộc bằng mọi cách, kể cả dẫm đạp lên người khác”.

PGS.TS cũng cho rằng, sự suy thoái về đạo đức không thể một năm, hai năm có thể giải quyết được. Để cho những hiện tượng báo chí nêu lên không tiếp diễn nữa chúng ta phải xây dựng được lối sống, nếp sống văn hóa mới từ công sở đến mọi nơi…

PGS.TS Đặng Văn Bài cũng kiến nghị Bộ VHTTDL nên xây dựng bộ tiêu chí ứng xử văn hóa mang tính chất liên ngành. Đặc biệt, nếu ứng dụng ở cư dân bản địa nơi có lễ hội và mỗi người dân bản địa ấy trở thành một người lính văn hóa tỏa sáng, nghiêm chỉnh thực hiện thì những người ở nơi khác đến (khách thể) sẽ tự tuân thủ theo.

Từ thực tiễn cho thấy, mô hình quản lý nào có sự kết hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý nhà nước với cộng đồng cư dân địa phương, báo chí truyền thông, giúp họ hiểu được vai trò của chủ thể văn hoá thực sự trong hoạt động lễ hội thì sẽ hạn chế được những mặt tiêu cực nảy sinh.

Báo chí truyền thông cần vào cuộc quyết liệt hơn nữa, phải “chỉ mặt điểm tên” những người tham gia vào hành vi phản cảm, như thế sẽ giúp cơ quan quản lý dễ xử phạt. Bên cạnh đó hãy tuyên truyền những hình ảnh đẹp trong lễ hội. Sự vào cuộc của truyền thông sẽ góp phần đem lại một mùa lễ hội văn minh, an toàn và phấn khởi.
PGS.TS Đặng Văn Bài cho rằng, báo chí không chỉ phản ánh những hiện tượng phản cảm. “Mỗi năm nước ta có 8.000 lễ hội, trước mỗi mùa lễ hội cũng nên có nhiều bài viết về ý nghĩa của các lễ hội, khuyến khích những mặt tốt thì sẽ át hiện tượng không tốt tái diễn tại các lễ hội trước. Báo chí đóng vai trò phản biện xã hội, nhờ đó chúng ta có thể giải quyết được nhiều vấn đề nóng” -PGS.TS khẳng định.

PGS.TS Đặng Văn Bài đề nghị báo chí cũng cần phải thực hiện Luật Di sản, góp phần để Luật Di sản văn hóa đi vào đời sống và có trách nhiệm bảo vệ di sản văn hóa; đồng thời làm chức năng giáo dục, phản ánh trung thực, khách quan; hỗ trợ cho các cơ quan quản lý và chú ý đến xây dựng.
 
PGS.TS Đặng Văn Bài - Nguyên Cục trưởng Cục Di sản văn hóa. Ảnh: Nam Nguyễn

Sự tham gia của báo chí truyền thông vào công tác quản lý và tổ chức lễ hội không chỉ tạo thêm nguồn lực tại chỗ cho sự nghiệp bảo tồn và phát huy di sản của dân tộc mà còn là lực lượng giám sát nhanh, hiệu quả, giúp các cơ quan quản lý giải quyết kịp thời nhiều hành vi vi phạm liên quan đến di sản.

Bởi vậy, khó có thể phủ nhận vai trò quản lý của Nhà nước trong công tác quản lý, điều hành các hoạt động nhằm bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hoá nói chung, lễ hội nói riêng; đồng thời nhấn mạnh đây cũng là trách nhiệm của toàn xã hội, với những giải pháp đồng bộ, lâu dài. Chỉ có sự kết hợp tốt giữa chính quyền, người dân cộng đồng và báo chí truyền thông mới giúp cho việc tổ chức lễ hội được thuận lợi và đạt hiệu quả cao nhất, thiết thực góp phần vào công cuộc bảo vệ và phát huy kho tàng di sản văn hoá phong phú và đa dạng của cộng đồng các dân tộc Việt Nam.

Tại Hội nghị sơ kết công tác quản lý và tổ chức lễ hội 2017, Bộ trưởng Bộ VHTTDL Nguyễn Ngọc Thiện đã đánh giá cao vai trò của báo chí trong công tác thông tin, phản ánh, nêu các mặt trái của lễ hội đầu xuân. Bộ trưởng mong muốn các cơ quan báo chí tiếp tục đồng hành cùng với ngành để phản ánh công tác tổ chức, quản lý các hoạt động lễ hội trên tinh thần thông tin khách quan, đúng thực tế để cơ quan quản lý Nhà nước thực hiện tốt hơn nữa công tác chỉ đạo tổ chức, quản lý lễ hội; bảo đảm cho các lễ hội xuân diễn ra an toàn, lành mạnh, tiết kiệm, trang nghiêm, linh thiêng,… đáp ứng tốt nhu cầu văn hóa tâm linh, vui xuân của nhân dân.

Lan Phạm - Trịnh Thủy

 
Gửi bình luận/góp ý Để thuận tiện cho việc đăng tải, bạn vui lòng điền nội dung phản hồi bằng tiếng Việt có dấu.