​Tổ chức đại diện quản lý tập thể quyền tác giả, quyền liên quan: Hợp tác và phát triển

(Cinet) - Với sự phát triển không ngừng của công nghệ kỹ thuật số, internet, phát sóng truyền hình, mạng xã hội… vấn đề vi phạm bản quyền đã diễn ra ngày một nhanh chóng, phổ biến và dễ dàng từ các bài hát, phim truyền hình, điện ảnh, video clip… Việc không xin phép tác giả đã trở thành thách thức không nhỏ với việc thực thi quyền tác giả và quyền liên quan tại Việt Nam hiện nay.
 
Ông Bùi Nguyên Hùng - Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả. Ảnh: Minh Khánh
Từ những năm 90 của thế kỷ 20, Cục Bản quyền tác giả đã được giao nhiệm vụ nghiên cứu, tổ chức xây dựng hệ thống tổ chức đại diện quản lý tập thể quyền tác giả, quyền liên quan. Thành quả sau đó là sự ra đời của lần lượt 5 tổ chức đại diện quản lý tập thể quyền tác giả, quyền liên quan  bao gồm: Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam (VCPMC - được thành lập ngày 22/8/2002, Trực thuộc Hội Nhạc sĩ Việt Nam); Hiệp hội Công nghiệp ghi âm Việt Nam (thành lập ngày 15/8/2003): Trung tâm Quyền tác giả Văn học Việt Nam (VLCC - thành lập ngày 25/8/2004 trực thuộc Hội Nhà văn Việt Nam); Hiệp hội Quyền sao chép Việt Nam (VIETRRO - thành lập ngày 29/3/2010) và Hội Bảo vệ quyền nghệ sĩ biểu diễn âm nhạc Việt Nam (APPA - thành lập ngày 25/2/2016).

Đặc biệt, năm 2016, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 35/NQ-CP ngày 16/5/2016 về hỗ trợ và phát triển doanh nghiệp đến năm 2020 trong đó giao Bộ VHTTDL nghiên cứu các biện pháp tăng cường năng lực hoạt động của các tổ chức bảo vệ quyền tác giả, quyền liên quan hướng đến sự công khai, minh bạch, chuyên nghiệp…

Theo ông Bùi Nguyên Hùng – Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả, Bộ VHTTDL, hiện nay các tổ chức đại diện quyền tập thể ở nước ta đã đi vào hoạt động và thu được kết quả đáng khích lệ tạo niềm tin cho các hội viên ủy thác quyền, đồng thời đưa các quy định pháp luật về quyên tác giả, quyền liên quan được thực thi trong đời sống xã hội và được dư luận hoan nghênh.

Các tổ chức đại diện quyền tập thể đã có nhiều nỗ lực trong việc triển khai các hoạt động như phát triển hội viên, một số tổ chức đã đạt được những thành công nhất định trong việc thu tiền bản quyền, xây dựng trang web riêng, xây dựng phần mềm quản lý hệ thống, các cơ sở dữ liệu về quyền tác giả, quyền liên quan… đồng thời tăng cường quan hệ hợp tác quốc tế trong việc thực thi quyền tác giả, quyền liên quan.

Tiêu biểu như Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam, đến nay đã có 3.550 thành viên. Thông qua việc ký kết các hợp đồng hợp tác song phương với nhều tổ chức quản lý tập thể ở các quốc gia cũng như cam kết bảo hộ quyền tác giả giữa các tổ chức thành viên của CISAC (Liên minh quốc tế các hiệp hội nhà soạn Nhạc và Lời thế giới), đến nay, số lượng thành viên nhạc quốc tế là trên 3,5 triệu tác giả thuộc 230 hiệp hội ở 157 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới, ông Phó Đức Phương – Giám đốc Trung tâm cho biết.

Bên cạnh đó, song song với việc hướng dẫn các tác giả ký hợp đồng ủy thác, tìm hiểu quy định liên quan đến bảo vệ quyền tác giả, Trung tâm tiếp tục cập nhật, xác minh tên tác giả, tác phẩm để bổ sung vào phần mềm lưu trữ tác phẩm, phối hợp với các thành viên xử lý thành công nhiều trường hợp khiếu nại như: nhạc sỹ Đoàn Bổng khiếu nại 1 nhà thơ lấy lời bài hát “Về Hà Tây đi em” của ông làm bài thơ của mình hay Tác giả Lương Bằng Quang đề nghị nhóm “Mặt trời đỏ” ngưng sử dụng và xin lỗi tác giả vì sử dụng tác phẩm “Dáng tiên xuân ngời” mà không xin phép. Trong năm 2016, tổng số tiền thu được đã trừ thuế là hơn 72 tỷ đồng.

Nhiều khó khăn

Tuy nhiên, hoạt động của các tổ chức đại diện quản lý tập thể quyền tác giả, quyền liên quan vẫn đang đứng trước rất nhiều khó khăn.
 
NSND Thanh Hoa - Chủ tịch Hôi bảo vệ quyền của nghệ sĩ biểu diễn âm nhạc Việt Nam

Ông Phó Đức Phương – Giám đốc Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam cho biết, dù những năm qua công tác tuyên truyền, phố biến pháp luật về quyền tác giả, quyền liên quan luôn được Trung tâm chú trọng nhưng kinh phí cho hoạt động này thường thu không đủ chi. Do đó, nhiều địa bàn vẫn chưa thể triển khai tiến hành thu tiền sử dụng tác phẩm âm nhạc. Vẫn còn nhiều tổ chức, cá nhân chưa có ý thức và nhận thức đầy đủ trong việc thực hiện nghĩa vụ về quyền tác giả, không thực hiện hoặc đối phó, lợi dụng các kẽ hở của luật pháp để không xin phép và trả tiền bản quyền tác giả gây thiệt hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của các tác giả.

Trong khi đó, Chánh Văn phòng Trung tâm Quyền tác giả Văn học Việt Nam lại chỉ ra khó khăn khi chính nhận thức của chủ thể được bảo vệ bản quyền, là thành viên hội nhà văn về vấn đề bản quyền còn yếu kém.

NSND Thanh Hoa –Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền của nghệ sĩ biểu diễn âm nhạc Việt Nam (APPA) lại nêu ra khó khăn trong công tác giáo dục ý thức nghe của công chúng.
 
Ông Đào Trọng Quang - Chủ tịch Hiệp hội Quyền sao chép Việt Nam. Ảnh: Minh Khánh

Ông Đào Trọng Quang – Chủ tịch Hiệp hội Quyền sao chép Việt Nam – VIETRRO cho rằng công tác quản lý vẫn còn nhiều bất cập, việc số hóa tác phẩm gần như chưa làm được, trong khi việc sử dụng, giao dịch các tác phẩm lại “âm thầm” dẫn đếm việc phát hiện sai phạm vô cùng khó khăn.

Đánh giá mặt tồn tại của các tổ chức đại diện quản lý tập thể quyền tác giả, quyền liên quan hiện nay, ông Bùi Nguyên Hùng cho rằng hệ thống tổ chức đại diện tập thể quyền tác giả, quyền liên quan ở Việt Nam hiện phát triển còn chưa đầy đủ (5 lĩnh vực); Một số tổ chức chưa đủ mạnh và chuyên nghiệp, chưa thực hiện đầy đủ tính công khai, minh bạch, hoạt động cấp phép thu phân phối tiền bản quyền đang gặp nhiều khó khăn;  Chưa có sự hợp tác phối hợp giữa các tổ chức đại diện quyền tập thể với nhau trong xử lý các vướng mắc xảy ra trọng hoạt động, hoặc trong lĩnh vực liên quan như bản ghi âm, ghi hình, sao chép…

Liên kết giữa các tổ chức đại diện quyền tác giả, quyền liên quan: Giải pháo tháo gỡ những khó khăn hiện nay?

Trong khuôn khổ Hội nghị các Tổ chức đại diện quản lý tập thể quyền tác giả, quyền liên quan ngày 24/2/2017, 03 đơn vị gồm Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam, Hiệp hội Công nghiệp ghi âm Việt Nam, Hội Bảo vệ quyền nghệ sĩ biểu diễn âm nhạc Việt Nam xây đã ký kết chương trình phối hợp dựa trên quy định của điều 35 Nghị định 85 của Chính phủ hướng dẫn  thực hiện một số điều liên quan trong luật Sở hữu trí tuệ.
 
3 tổ chức đại diện quản lý quyền tác giả, quyền liên quan ký biên bản hợp tác. Ảnh: Minh Khánh

Theo đó, sẽ phối hợp quản lý khai thác quyền tác giả, quyền liên quan; đàm phán, cấp phép, phân phối tiền bản quyền đối với các tác phẩm được ủy quyền. Trong trường hợp bản ghi âm, ghi hình, liên quan đến 3 tổ chức (quy định tại điều 33 – Luật Sở hữu trí tuệ), Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam… có thể thay mặt cho 2 đơn vị còn lại để tổ chức đàm phán, cấp phép, thu tiền bản quyền. Bên cạnh đó, 03 đơn vị sẽ cùng phối hợp với nhau tổ chức tuyên truyền, phổ biến kiến thức về quyền tác giả, quyền liên quan tới cộng đồng; cũng như phối hợp bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp cho các hội viên

Đánh giá về sự hợp tác này, ông Bùi Nguyên Hùng – Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả nhận định “đây là giải pháp quan trọng, đột phá, tháo gỡ khó khăn vướng mắc  trong việc thu, phân phối tiền khai thác  bản quyền bản ghi âm, ghi hình dưới nhiều hình thức như nhà hàng karaoke, nhà hàng…”

Theo ông Phó Đức Phương – Giám đốc Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam, đơn vị chủ chốt trong hoạt động phối hợp này, việc 3 tổ chức ký hợp đồng hợp tác hoạt động trước nhất là từ yêu cầu thiết thân, bên cạnh sự tác động mạnh mẽ của Cục Bản quyền.

Ông Phương khẳng định “nếu không bảo vệ xứng đáng quyền sở hữu trí tuệ nói chung, quyền tác giả nói riêng thì nguồn lực phát triển của mỗi quốc gia và cộng đồng sẽ bị triệt tiêu”. Theo ông Phương, mục tiêu cuối cùng của việc bảo vệ quyền của tác giả âm nhạc chính là vì lợi ích chung của đất nước.

Việc liên kết giữa 3 tổ chức đại diện cho quyền của tác giả âm nhạc, hiệp hội ghi âm và nghệ sĩ biểu diễn đã có tiền lệ ở nhiều nước, qua đó, sẽ giúp đơn giản hóa việc cấp phép cho các cá nhân sử dụng bản quyền tác phẩm âm nhạc và quyền liên quan. Tuy nhiên với sự liên kết này, “chúng tôi sẽ phải bắt đầu lại từ đầu để đặt vấn đề với các cá nhân muốn sử dụng bản quyền tác phẩm âm nhạc và quyền liên quan. Đó sẽ là vô vàn những khó khăn”, ông Phương cho biết.
 
Thứ trưởng Bộ VHTTDL Vương Duy Biên. Ảnh: Minh Khánh
Đại diện phía cơ quan quản lý nhà nước đối với việc liên kết giữa 3 tổ chức, thứ trưởng Bộ VHTTDL Vương Duy Biên nhận định: “Đây là bước tiến mới trong việc thực thi quyền tác giả, quyền liên quan tại Việt Nam. Một dấu hiệu đáng mừng cho một xã hội phát triển, tôn trọng sở hữu trí tuệ sẽ là thúc đẩy sáng tạo, giúp các nghệ sĩ yên tâm với các tác phẩm, tiếp tục đóng góp cho xã hội, đóng góp cho sự phát triển chung của nền văn học nghệ thuật nước nhà, tiến tới xây dựng nền công nghiệp văn hóa…”

Dù vẫn còn nhiều khó khăn khách quan và từ nội tại các tổ chức đại diện quản lý tập thể quyền tác giả, quyền liên quan, tuy nhiên, công chúng có quyền hy vọng sự hợp tác giữa các tổ chức này, đầu tiên là từ Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam, Hiệp hội Công nghiệp ghi âm Việt Nam và Hội Bảo vệ quyền nghệ sĩ biểu diễn âm nhạc Việt Nam sẽ từng bước đưa hoạt động của các tổ chức này phát triển chuyên nghiệp hơn, góp phần để vấn đề bản quyền, sở hữu trí tuệ được thực thi đúng đắn và đầy đủ.

Gia Linh