Giải pháp bảo tồn và phát huy giá trị Lễ hội Chọi trâu Đồ Sơn- Bài 2

(Cinet) – Rất nhiều ý kiến của các nhà khoa học, chuyên gia văn hóa, nhà quản lý đã đưa ra "Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý và tổ chức Lễ hội Chọi trâu Đồ Sơn, Hải Phòng".

>> Nỗi lo cho một di sản văn hóa phi vật thể quốc gia - Bài 1

 
Quang cảnh tọa đàm. Ảnh: Lã Lương

Thống nhất tiếp tục tổ chức lễ hội

Sau sự cố đáng tiếc tại vòng đấu loại Lễ hội Chọi trâu Đồ Sơn  2017, ngày 7/9 vừa qua, Bộ VHTTDL đã tổ chức lấy ý kiến từ các cơ quan chuyên môn, những nhà nghiên cứu văn hóa về việc có nên tiếp tục duy trì lễ hội Chọi trâu Đồ Sơn (Hải Phòng) và nhiều nội dung liên quan như việc quản lý lễ hội, những giải pháp cần làm trong việc quản lý những lễ hội mang yếu tố kinh doanh, du lịch.

Tại cuộc tọa đàm đã có 16 ý kiến đóng góp của các nhà văn hóa đều nhất trí việc tiếp tục tổ chức lễ hội chọi trâu Đồ Sơn. GS.TSKH Tô Ngọc Thanh, Chủ nhiệm Hội Văn nghệ Dân gian Việt Nam cho rằng, Lễ hội Chọi trâu Đồ Sơn được gọi là di sản rất xứng đáng, vì đây là hoạt động tín ngưỡng gắn bó với đời sống của người dân Đồ Sơn từ hàng trăm năm nay. Ông cũng cho rằng, nên góp ý để lễ hội tổ chức tốt lên chứ không thể cấm, nếu cấm như vậy thì sẽ chẳng còn lễ hội dân gian nào ý nghĩa nữa.

Đồng quan điểm, GS.TS Vũ Minh Giang, Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản quốc gia cũng khẳng định, lễ hội chọi trâu có giá trị đặc biệt trong đời sống nhân dân Hải Phòng và dù có công nhận hay không, đó vẫn là di sản văn hóa quốc gia. “Đã là di sản văn hoá thì không so bì cao thấp, văn minh hay man rợ, bởi văn hoá có tính vùng miền”. Lễ hội Chọi trâu Đồ Sơn có trong lịch sử văn hóa dân tộc hàng mấy trăm năm nay, gắn với nhiều tầng nấc huyền thoại, không thể bằng một quyết định là bỏ hay không bỏ. Cần duy trì và phát huy giá trị tốt đẹp của lễ hội này lên”, GS.TS Vũ Minh Giang thẳng thắn chia sẻ.
 
GS.TS Vũ Minh Giang, Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản quốc gia. Ảnh: Lã Lương

Theo GS.TS Nguyễn Chí Bền - Nguyên Viện trưởng Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia, Ủy viên Hội đồng cho biết: Công ước quốc tế Việt Nam tham gia là bảo vệ động vật hoang dã chứ không phải bảo vệ động vật nuôi. Việc cấm, muốn cấm hay không cấm phải dựa vào luật. Không thể cấm các di sản văn hóa phi vật thể theo tư duy như thời chiến tranh được. “Cần ủng hộ việc tiếp tục duy trì Lễ hội Chọi trâu Đồ Sơn nhưng duy trì như cũ thì không được. Chúng ta cần phải đổi mới lễ hội chọi trâu Đồ Sơn bằng cách xây dựng đề án dựa trên mối quan hệ nhà khoa học, nhà quản lý và cộng đồng, - Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Chí Bền khẳng định.

PGS.TS Đặng Văn Bài - Phó Chủ tịch Hội Di sản văn hóa Việt Nam cũng bày tỏ rằng, chỉ vì sự cố chủ trâu bị chính trâu chọi của mình húc chết mà cấm Hội chọi trâu hoặc đưa Lễ hội Chọi trâu Đồ Sơn ra khỏi Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia sẽ là sai lầm lớn và rất cực đoan. Sau 27 năm tổ chức lễ hội mới có một sự cố đáng tiếc xảy ra vừa qua, theo tôi chưa phải là “thảm họa”. Chúng ta hoàn toàn có khả năng áp dụng các biện pháp quản lý cũng như kỹ thuật hiện đại ngăn chặn không để các sự cố tương tự như vậy xảy ra trong tương lai.

Cuối cùng 16 nhà khoa học, nghiên cứu văn hóa có mặt trong buổi lấy kiến tại Bộ VHTTDL đều đồng loạt nhất trí việc tiếp tục duy trì Lễ hội Chọi trâu Đồ Sơn. Tuy nhiên, họ đều nhận định, cách tổ chức Lễ hội Chọi trâu Đồ Sơn còn những tồn tại một số hạn chế nhất định như việc thương mại hóa, giết mổ và bán thịt trâu tươi bừa bãi, thiếu sự quản lý, thiếu phương pháp bảo vệ an toàn…

Chấn chỉnh, đổi mới công tác tổ chức lễ hội

Việc các nhà khoa học đều thống nhất tiếp tục Lễ hội Chọi trâu Đồ Sơn không chỉ là tin vui cho người dân Đồ Sơn và thành phố Hải Phòng nói riêng mà cho cả những du khách từ khắp mọi miền đất nước nói chung đã và đang dành tình cảm đặc biệt cho di sản văn hóa phi vật thể quốc gia này. Tuy nhiên, việc cần thiết cần làm là Bộ VHTTDL, UBND TP Hải Phòng và BTC Lễ hội Chọi trâu Đồ Sơn cùng nhiều cơ quan quản lý chức năng khác là cần đưa ra những giải pháp để sao cho lễ hội tổ chức an toàn, văn minh.
 
Thứ trưởng Trịnh Thị Thủy. Ảnh: Minh Khánh

PGS.TS Trương Quốc Bình, Ủy viên Hội đồng di sản văn hóa quốc gia: Tôi cho rằng, sau sự cố đáng tiếc ngoài ý muốn vừa qua, nên tiếp tục duy trì lễ hội nhưng phải chấn chỉnh công tác quản lý, tổ chức trên cơ sở những tập tục truyền thống từ việc bầu chọn chủ trâu đến các khâu tuyển chọn, nuôi dưỡng, huấn luyện trâu chọi, cách thức tham gia các hoạt động lễ và hội. “Để tiếp tục duy trì và phát huy giá trị của Di sản văn hóa phi vật thể độc đáo này, cần tăng cường hơn nữa vai trò quản lý các cơ quan chức năng thuộc Bộ VHTTDL và UBND thành phố Hải Phòng, UBND quận Đồ Sơn cùng các phường trực thuộc. Đồng thời, tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền giáo dục, phát huy tính chủ động của cộng đồng trong việc tham gia các lễ hội”- Ông Bình nhấn mạnh.

GS Trần Lâm Biền- Nhà nghiên cứu văn hóa cho rằng, những giải pháp xây dựng tường rào chắc chắn hơn cũng chỉ mang tính tình thế. Ban tổ chức cần có chiến lược xây dựng mô hình đổi mới tổ chức Lễ hội Chọi trâu Đồ Sơn. Ngay cả việc giết thịt trâu sau lễ hội cần phải được xem xét lại và quản lý chặt chẽ để không mất đi tính tâm linh.

Theo TS Trần Hữu Sơn - Phó Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian, lễ hội chọi trâu là tài nguyên du lịch độc đáo mà Đồ Sơn cần nghiên cứu, xây dựng thành chuỗi sản phẩm du lịch đặc thù. Sản phẩm du lịch có thể là bầu không khí sôi động, đầy kịch tính của các “kháp” đấu trâu, hoặc thậm chí là nụ cười của người dân Đồ Sơn đón chào du khách. Đặc điểm của sản phẩm du lịch chọi trâu là buộc khách đến sân vận động để mua sản phẩm. “Vì vậy, cần nghiên cứu xây dựng các chuỗi sản phẩm bổ trợ nhằm kéo dài thời gian lưu trú như xây dựng các chương trình nghệ thuật, lễ hội đường phố, triển lãm ảnh và công cụ huấn luyện chọi trâu, dịch vụ tham quan, trải nghiệm…”, TS Trần Hữu Sơn đề xuất. Quan điểm này cũng được nhiều đại biểu đồng tình.
 
Chọi trâu. Ảnh: Internet

Về tình trạng thương mại hóa trong lễ hội chọi trâu, Thứ trưởng Bộ VHTTDL Trịnh Thị Thủy đề nghị UBND quận Đồ Sơn cần vận động không giết trâu, mổ trâu tại lễ hội. Trước mắt nếu chưa thực hiện được, Ban tổ chức cần có biện pháp kiểm soát chất lượng an toàn vệ sinh thực phẩm, kiểm soát giá cả tại lễ hội; rà soát khắc phục tình trạng gian lận, trục lợi trong việc giết và bán thịt trâu chọi. Đặc biệt, cần khoanh vùng bán thịt trâu chọi tránh trà trộn thịt không phải trâu chọi cũng như tăng cường các biện pháp kiểm định chất lượng, bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm thịt trâu chọi. Nếu được niêm yết giá, có bảng biển hướng dẫn khu vực bán; ngăn chặn, đẩy lùi tệ nạn cá cược; quy định rõ trách nhiệm của ban tổ chức, chính quyền địa phương, các ban ngành; hướng đến xây dựng thương hiệu chọi trâu Đồ Sơn thành sản phẩm du lịch.

Theo Thứ trưởng Trịnh Thị Thuỷ, trong thời gian tới thành phố Hải Phòng và quận Đồ Sơn cần xây dựng đề án chấn chỉnh, đổi mới công tác tổ chức lễ hội chọi trâu. Trước mắt, Bộ VHTTDL đề nghị gạt bớt trâu tham gia chọi, mỗi phường chỉ có một trâu giải nhất của năm trước tham gia năm sau. Những lễ hội chọi trâu năm sau bỏ vòng đấu loại, chỉ nên để một trận đấu duy nhất vào mồng 9/8 âm lịch.

Tiếp nhận các ý kiến của các nhà văn hóa và sự chỉ đạo của Bộ VHTTDL, ông Hoàng Xuân Minh, Chủ tịch UBND quận Đồ Sơn (Hải Phòng) đưa ra những giải pháp khắc phục để tăng cường quản lý lễ hội. Theo đó, Ban tổ chức sẽ bổ sung các nội dung về tiêu chí các chủ trâu tham gia lễ hội. Việc lựa chọn, huấn luyện và chăm sóc trâu sẽ được thực hiện kỹ lưỡng, cấm tuyệt đối sử dụng chất kích thích. Chủ trâu tham gia lễ hội sẽ phải được lựa chọn thông qua ý kiến bầu của đại biểu cộng đồng dân cư.

Về sân thi đấu, Ban tổ chức sẽ tăng cường lắp dựng thêm hàng rào bảo vệ trong sân, xây dựng trại trâu; thành lập hội đồng và tăng cường công tác kiểm tra chất lượng trâu tham gia lễ hội, gia cố đường thoát trâu bằng cọc sắt, thu gọn diện tích sân thi đấu; tập huấn lực lượng bắt trâu, tổ trọng tài điều hành trong sân và hai cổng thoát trâu; quy định số người dắt trâu vào sân thi đấu, vị trí của trọng tài, chủ trâu và trong quá trình thi đấu không có người đứng trong sân; đưa ra các giải pháp xử lý đối với các trâu có biểu hiện bất thường…

Với sự vào cuộc quyết liệt của các nhà khoa học, chuyên gia văn hóa, nhà quản lý… để tìm ra các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý và phát huy giá trị Lễ hội Chọi trâu  Đồ Sơn, người dân Thành phố Hải Phòng và du khách yêu mến lễ hội trên khắp mọi miền đất nước hoàn toàn có thể hy vọng Lễ hội Chọi trâu sẽ mãi mãi trường tồn với thời gian.

Lan Phạm