Chính sách văn hóa Phần Lan

Chính sách văn hóa Phần Lan tập trung vào cung cấp các điều kiện thuận lợi cho hoạt động nghệ thuật của các nghệ sĩ, các nhà nghệ thuật khác và các tổ chức văn hóa và nghệ thuật;tăng cường bảo tồn và phát triển di sản và các môi trường văn hóa;...
1. Mục tiêu và nguyên tắc của chính sách văn hóa
1.1 Các nhân tố chính của chính sách văn hóa hiện nay
Xét về mặt ra quyết định và quản lý, mô hình chính sách văn hóa Phần Lan là một mô hình phi tập trung hóa chiều dọc và chiều ngang đồng thời tăng chiều dài. Phi tập trung hóa theo chiều ngang chính là các hiệp hội nghệ thuật chuyên nghiệp và các nhà hoạt động văn hóa đóng vai trò quan trọng trong hình thành và thực hiện các chính sách liên quan đến các nghệ sĩ cũng như quyết định phân bổ trợ cấp và ngân sách cho các dự án.

Phi tập trung hóa chiều dọc liên quan đến cơ chế quản lý của chính quyền trung ương và các cấp địa phương. Chính phủ chịu trách nhiệm về tài chính và quản lý các tổ chức nghệ thuật và văn hóa quốc gia bằng cách cung cấp nguồn tài chính theo quy định pháp luật và theo quyền tự do của Chính phủ cho các tổ chức văn hóa khu vực và địa phương.

Mô hình của Phần Lan có ba đặc điểm nổi bật khác mà hiện nay đang chịu nhiều áp lực phải thay đổi. Đặc điểm thứ nhất là sự phụ thuộc vào sở hữu công và ngân sách công, đặc biệt phụ thuộc vào các quy định của pháp luật được sử dụng nhằm đảm bảo sự ổn định cho các nguồn ngân sách công dành cho các dịch vụ văn hóa và nghệ thuật. Đặc điểm thứ hai là vai trò trung tâm của việc cấp kinh phí cho các hoạt động văn hóa và nghệ thuật từ các quỹ đặc biệt. Đặc điểm thứ ba của quản lý công tại Phần Lan là thiếu phân quyền tự trị tại các cấp khu vực nói chung và trong lĩnh vực nghệ thuật và văn hóa nói riêng.
Ảnh minh họa. Nguồn: finlandwiki.com
1.2. Các mục tiêu của chính sách văn hóa
Theo Bộ Giáo dục và Văn hóa, các mục tiêu của chính sách văn hóa Phần Lan tập trung vào sự sáng tạo, sự đa dạng văn hóa và sự công bằng.

Do vậy, chính sách văn hóa của Phần Lan nhằm mục đích:
- cung cấp các điều kiện thuận lợi cho hoạt động nghệ thuật của các nghệ sĩ, các nhà nghệ thuật khác và các tổ chức văn hóa và nghệ thuật;
- tăng cường bảo tồn và phát triển di sản và các môi trường văn hóa;
- tăng cường khả năng tiếp cận công bằng, tính sẵn có và sự đa dạng các loại hình văn hóa;
- tăng cường sản xuất, việc làm và hoạt động doanh nghiệp trong ngành văn hóa; và
- củng cố nền tảng văn hóa của xã hội.

Khẳng định bản sắc quốc gia về cơ bản vẫn là tâm điểm của chính sách văn hóa Phần Lan. Tăng cường khả năng sáng tạo nghệ thuật là mục tiêu thứ hai của chính sách. Theo Bộ Giáo dục và Văn hóa, chính sách văn hóa là nhân tố quan trọng thực hiện các chính sách phúc lợi xã hội, chính sách khu vực và đổi mới căn bản.

Trách nhiệm chung của chính phủ và các khu vực thành thị trong cung cấp, đầu tư tài chính và duy trì hệ thống toàn diện trong khu vực về các dịch vụ văn hóa thể hiện nỗ lực tăng cường sự tham gia vào các chính sách nghệ thuật và sử dụng chuyên môn. Các khu thành thị đã có vai trò chính trong cung cấp các dịch vụ là sự phi tập trung hóa cả chiều ngang và chiều dọc.
 
Bảo vệ các dân tộc thiểu số bao gồm những người Phần Lan nói tiếng Thụy Sĩ, Sami và Roma có thể được xem như một động lực tăng cường sự đa dạng văn hóa. Các quyết định trao quyền cơ bản cho người di cư và tị nạn về mặt kinh tế và xã hội như những người dân Phần Lan phản ánh các chính sách về sự công bằng và thiện chí tăng cường sự đa dạng văn hóa tại quốc gia này.
 
Những mục tiêu nói trên có sự tương đồng với những mục tiêu được sử dụng làm tiêu chuẩn kiểm tra trong chương trình rà soát các chính sách văn hóa quốc gia của Hội đồng châu Âu. Mặt khác, kết hợp các mục tiêu truyền thống với các mục tiêu mới trên cơ sở hiệu quả kinh tế được phản ánh trong chiến lược của Bộ Giáo dục và Văn hóa năm 2015 với các chức năng chính:

- đảm bảo sự tiếp cận công bằng đối với văn hóa và giáo dục;
- tăng cường nâng cao trình độ và quá trình học tập;
- tăng cường cơ hội chia sẻ và tham gia;
- cung cấp các nguồn lực tăng cường khả năng cạnh tranh về văn hóa và kinh tế của xã hội Phần Lan;
- mở ra các kênh mới nhằm đa dạng ảnh hưởng của Phần Lan trên cộng đồng quốc tế; và
- tăng cường tính hiệu quả trong ngành văn hóa.

Chiến lược mới nhất năm 2020 của Bộ Giáo dục và Văn hóa tập trung nhiều hơn vào lĩnh vực đang có sự cạnh tranh lớn trên thương trường trong ngành văn hóa Phần Lan.
 
Tầm nhìn là đưa Phần Lan vào danh sách các quốc gia hàng đầu trên thế giới về trình độ dân trí, sự chia sẻ và khả năng sáng tạo. Bộ Văn hóa đang hướng vào việc thực hiện các chương trình sau:

*Phát triển các khu vực và các môi trường văn hóa và kinh tế
- Phát triển mô hình quản lý và đối tác mới trong việc tăng cường tầm quan trọng của khu vực và kiểm soát các rủi ro liên quan.
- Giới thiệu các mô hình sản xuất dịch vụ mới trong phát triển các môi trường văn hóa và kinh tế.
*Chia sẻ và ý thức cộng đồng
- Xác định cách thức chia sẻ chung của cộng đồng giúp hình thành các hoạt động của Bộ và đặc biệt thực hiện các chức năng quản lý của Bộ, tăng cường ý thức về tổ chức cộng đồng.
- Tăng cường sự tham gia tích cực của các dân tộc
- Thành lập một dự án ngăn chặn sự bất hòa giữa các dân tộc.

2. Các vấn đề trong phát triển và tranh luận về chính sách văn hóa
2.1. Các vấn đề và ưu tiên chính sách văn hóa trọng điểm
a. Chương trình của chính phủ
Ảnh minh họa. Nguồn: planetware.com
Các chương trình của chính phủ trong giai đoạn 2015-2019 ưu tiên trọng điểm về chính sách văn hóa vào tập trung tăng cường khả năng tiếp cận và sự tham gia của người dân vào các hoạt động nghệ thuật và văn hóa, đặc biệt đối với trẻ em và thanh niên.
 
Hai khía cạnh chính của chính sách là văn hóa trẻ em và giáo dục nghệ thuật căn bản cũng như nới rộng quy tắc một phần trăm trong trợ cấp xã hội và ngành y tế.
 
Mục đích của tăng cường hỗ trợ trẻ em tham giao vào hoạt động văn hóa là đưa văn hóa vào trong đời sống hằng ngày, hỗ trợ sự sáng tạo của trẻ em và thanh niên, làm cho nghệ thuật và văn hóa luôn tiếp cận với tất cả mọi người dân.
 
Tăng cường hợp tác giữa các nhà cung cấp giáo dục cơ bản và giáo dục sớm, giữa chuyên gia nghệ thuật và văn hóa, các tổ chức, ban ngành, thư viện và bên tham gia thứ ba. Một trong những hành động chính là lắng nghe tâm tư sở thích của trẻ em trên phạm vi cả nước.
 
Mục tiêu thứ hai là tăng cường nguyên tắc hiện nay của chính phủ khi đầu tư tới 1% chi phí xây dựng các tòa nhà công cộng tiếp nhận các sản phẩm nghệ thuật trong quá trình hợp tác ngành phúc lợi xã hội và y tế nhằm mục đích tăng lợi ích của ngành nghệ thuật. Một phương pháp mới liên quan đến hoạt động này sẽ được thực hiện nhằm tăng cường phát triển các dịch vụ phúc lợi của ngành nghệ thuật và văn hóa. Tài khoản phân bổ sẽ được sử dụng hỗ trợ các thành phố và đô thị thử nghiệm mô hình mới, theo đó tăng cường cung cấp các lĩnh vực dịch vụ nghệ thuật và văn hóa khác nhau, đẩy mạnh tiếp cận nghệ thuật trong các tổ chức.

b. Sự phát triển chiến lược

Hiện nay, lĩnh vực chính sách văn hóa của Phần Lan đang ở giữa giai đoạn làm mới. Chiến lược mới của chính sách văn hóa đang trong quá trình thực hiện, và hệ thống ngân sách công dành cho nghệ thuật và văn hóa, ngân sách của chính phủ dành cho các bảo tàng, nhà hát đang tiến hành quá trình đổi mới.

Trong chiến lược phác thảo dành cho chính sách văn hóa năm 2025 xác định:
- Lao động nghệ thuật: Các điều kiện tiên quyết của lao động nghệ thuật và sáng tạo ngày càng được tăng cường và các loại hình sản xuất và phân bổ ngày càng được đa dạng hóa.

- Sự tham gia vào lĩnh vực văn hóa: ngày càng tăng và mức chênh lệch trong tỷ lệ tham gia giữa các bên ngày càng giảm.

- Nền tảng và sự liên tục của các hoạt động văn hóa ngày càng trở nên vững chắc và quan trọng.

Các khía cạnh trọng điểm của chính sách trong chiến lược bao gồm chính sách nghệ thuật và văn hóa, di sản văn hóa, thư viện, bản quyền, truyền hình.

Nhóm chuyên trách do Bộ Giáo dục và Văn hóa bổ nhiệm vào ngày 15/10/2015 chuẩn bị đề xuất kế hoạch hành động cho các sự kiện văn hóa và nghệ thuật. Kế hoạch hành động nhắm tới tăng cường phát triển các lễ hội trong thời kỳ dài hạn.

Đề xuất của nhóm chuyên trách bao gồm bảy mục tiêu liên quan đến tăng cường sự đánh giá và vị trí của các lễ hội nghệ thuật và văn hóa trong các chính sách nghệ thuật và văn hóa, các nguồn tài chính, tăng cường sự tham gia vào hoạt động văn hóa, tăng cường sự phát triển ổn định, thúc đẩy quá trình quốc tế hóa và nâng cao kĩ năng, cập nhật cơ sở dữ liệu nghiên cứu và thống kê, phát triển hợp tác có hệ thống.

2.2. Các vấn đề chính sách trong các lĩnh vực cụ thể
a. Vấn đề và chính sách di sản

Tâm điểm của lĩnh vực di sản và chính sách di sản văn hóa quốc gia Phần Lan là các quá trình phê chuẩn và thực hiện các hiệp định di sản quốc tế. Vấn đề chính khác liên quan đến số hóa các di sản văn hóa. Sự phát triển chính sách mang tính chiến lược được thực hiện trong ba năm qua về môi trường văn hóa và di sản văn hóa với sự chuẩn bị một chiến lược môi trường văn hóa đầu tiên và Chiến lược Di sản thế giới mới. Chương trình chính sách hướng tới Bảo tàng Văn hóa mới đã được khởi động. Các quá trình làm mới hệ thống phân bổ ngân sách quốc gia cũng được thực hiện với các bảo tàng, nhà hát.

b. Các ngành văn hóa/sáng tạo: Chính sách và chương trình

Quỹ Xã hội giai đoạn mới 2014-2020 tập trung ứng dụng nghệ thuật và văn hóa tập trung vào trau dồi kiến thức và thực hành trong các ngành công nghiệp và trong giáo dục nhằm tăng cường cơ hội cho các nhà nghệ thuật chuyên nghiệp kiếm sống từ các tác phẩm của họ. Mục đích chính là tăng cường sự liên kết giữa nghệ thuật và văn hóa với các ngành đang thực hiện tái cơ cấu.
Tập trung vào thanh niên chính là khía cạnh hỗ trợ khác của Quỹ Xã hội khi giúp đỡ họ tham gia hòa nhập và hưởng phúc lợi xã hội.
 

(Theo artscouncil.ie, BT VHTTDL)