Cần hoàn thiện chính sách pháp luật lĩnh vực Nghệ thuật biểu diễn (bài 2)

>> Cần hoàn thiện chính sách pháp luật lĩnh vực Nghệ thuật biểu diễn (bài 1)

(Cinet) - Không thể phủ nhận những đóng góp tích cực của Nghị định số 79/2012/NĐ-CP và Nghị định số 15/2016/NĐ-CP trong công tác quản lý hoạt động nghệ thuật biểu diễn, trình diễn thời trang.

Tuy nhiên, công tác quản lý biểu diễn nghệ thuật vẫn còn nhiều khoảng trống gây khó khăn cho cán bộ quản lý và giới hoạt động biểu diễn nghệ thuật, một số cá nhân, tổ chức lợi dụng kẻ hở của các quy định để biểu diễn và tổ chức các hoạt động biểu diễn nghệ thuật nằm ngoài sự quản lý, cấp phép của các cơ quan nhà nước.

Những bất cập của hoạt động biểu diễn nghệ thuật, trình diễn thời trang

Bà Thụy Tâm – Trung tâm Văn hóa Điện ảnh tỉnh Bình Dương cho biết “Các chương trình biểu diễn không được cấp phép hoặc các chương trình được cấp phép nhưng vẫn không diễn ra theo đúng nội dung đăng ký vẫn còn tồn tại. Chưa kể đến các chương trình của các đơn vị doanh nghiệp, các tổ chức cá nhân biểu diễn không thu lợi nhuận. Theo quy định, các chương trình không bán vé thu tiền thì không phải duyệt, cấp giấy phép và phải thông báo bằng văn bản về mục đích, phạm vi, nội dung chương trình, thời gian, địa điểm biểu diễn với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch nơi biểu diễn ít nhất 05 ngày làm việc trước ngày biểu diễn.Thế nhưng hầu hết các chương trình biểu diễn này đều không thực hiện theo đúng quy định, không có sự kiểm soát của cơ quan quản lý. Có những chương trình được tổ chức trước cửa hàng , siêu thị,…đã gây nên tình trạng ùn tắc giao thông, người biểu diễn mặc trang phục “thiếu vải” không phù hợp với thuần phong mỹ tục”. Bên cạnh đó là tình trạng hát nhép, “treo đầu dê, bán thịt chó” tại các chương trình biểu diễn nghệ thuật.
 
Không ít các nghệ sĩ bị Cục NTBD "tuýt còi" vì ăn mặc thiếu vải. Nguồn ảnh: vietnammoi.vn

Thanh tra Bộ VHTTDL cũng đề cập đến những tồn đọng trong hoạt động sáng tác và biểu diễn nghệ thuật ở nước ta hiện nay, như: tình trạng khoe thân, ứng xử phản cảm của các nghệ sĩ trong các chương trình biểu diễn nghệ thuật; tình trạng biểu diễn không có giấy phép, hoặc chương trình biểu diễn nghệ thuật không đúng với nội dung được cấp phép; tình trạng vi phạm về nội quy và thời gian biểu diễn; tình trạng các đơn vị tổ chức sự kiện, mạo danh, sử dụng không đúng tên, nghệ danh của nghệ sĩ, kèm theo những nội dung, hình ảnh nhức mắt trên banner quảng cáo nhằm mục đích lừa gạt khán thính giả và tăng doanh thu của chương trình biểu diễn; tình trạng vi phạm quyền tác giả,“Rap bẩn”, “Phát ngôn gây Shock” ăn theo những sự kiện xã hội…

Đặc biệt, trong bối cảnh khoa học công nghệ ngày càng phát triển, việc sáng tác và phát hành tác phẩm ra trước công chúng trở nên nhanh chóng hơn. Bên cạnh mặt tích cực, những nhận thức non nớt về giá trị nghệ thuật, kèm theo sự thiếu hiểu biết về luật pháp, sự dễ dãi trong sản xuất và thưởng thức nghệ thuật đã khiến giá trị nghệ thuật trong sáng tác và biểu diễn suy giảm, ảnh hưởng đến sự hưởng thụ nghệ thuật của số đông công chúng.

Trong thực tiễn, một số tổ chức, cá nhân khi vi phạm đã bị Thanh tra các Sở VHTTDL/Sở VHTT xử lý nghiêm khắc như: Thanh tra Sở Văn hóa Thể Thao TP.HCM đã quyết định phạt Công viên nước Đầm Sen 45 triệu đồng và đình chỉ hoạt động biểu diễn tại đây trong thời hạn 1 tháng đối với hành vi tổ chức biểu diễn tiết mục có nội dung không phù hợp với thuần phong mỹ tục và truyền thống văn hóa Việt Nam...

Xây dựng, hoàn thiện chính sách pháp luật

Theo thực tiễn, hiện nay nhiều điều khoản của Nghị định số 79/2012/NĐ-CP và Nghị định số 15/2016/NĐ-CP cần tiếp tục được sửa đổi.  Ông Lê Minh Tuấn – Phó Cục trưởng Cục Nghệ thuật Biểu diễn đã đưa một số ví dụ.
Như tại Khoản 2 Điều 6 Nghị định số 79/2012/NĐ-CP và Nghị định số 15/2016/NĐ-CP quy định một số nội dung cấm trong hoạt động biểu diễn nghệ thuật, trình diễn thời trang. Các quy định này đang tiếp tục phát huy được hiệu quả trong hoạt động quản lý. Tuy nhiên theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2015, việc quy định các nội dung, điều khoản cấm cần phải được thể chế bằng các văn bản Luật. Vì vậy cần phải thể hiện các nội dung “cấm” cho phù hợp với các văn bản pháp luật có liên quan.
 
Hội thảo “Tạo điều kiện, khuyến khích sáng tạo trong hoạt động biểu diễn nghệ thuật, trình diễn thời trang,
góp phần xây dựng, phát triển nghệ thuật biểu diễn Việt Nam trong thời kỳ mới”. Ảnh: Thế Anh

Tại Điều 11 NĐ 79  khi tổ chức biểu diễn nghệ thuật, trình diễn thời trang tại trụ sở không phải đề nghị cấp giấy phép nhưng phải thực hiện quy định tại Điểm a Khoản 2 Điều 7 Nghị định này hoặc tại khoản 1 điều 12 nghị định 15. 

Tham luận của Sở VHTTDL Hải Phòng cho rằng đây là quy định rất “thoáng” cho hoạt động biểu diễn nhưng lại là thách thức lớn với cơ quan quản lý các cấp. Đó là “Thông báo bằng văn bản về nội dung chương trình biểu diễn nghệ thuật, trình diễn thời trang; thi người đẹp và người mẫu đến Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch hoặc Sở Văn hóa và Thể thao nơi tổ chức biểu diễn trong thời hạn ít nhất 05 ngày làm việc trước ngày tổ chức” nhưng không đề cập tới phản hồi của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch hoặc Sở Văn hóa và Thể thao về nội dung chương trình, đặc biệt là đối với hoạt động biểu diễn thường xuyên hàng đêm tại các nhà hàng. Các nhà hàng này thường gửi thông báo tới Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch hoặc Sở Văn hóa và Thể thao chương trình của cả năm.

Về quy định thủ tục cấp, thu hồi giấy phép cho tổ chức, cá nhân Việt Nam ra nước ngoài biểu diễn nghệ thuật, trình diễn thời trang, tổ chức thuộc địa phương mời tổ chức, cá nhân nước ngoài vào biểu diễn nghệ thuật, trình diễn thời trang gửi 01 bộ hồ sơ trực tiếp hoặc qua đường bưu điện đến Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch hoặc Sở Văn hóa và Thể thao. Và trong thời hạn 03 ngày làm việc, kể từ ngày nhận hồ sơ, nếu thấy hồ sơ chưa đầy đủ theo quy định, cơ quan cấp giấy phép phải có văn bản yêu cầu tổ chức, cá nhân bổ sung hồ sơ.

Nhưng cơ quan cấp phép lại là Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh. Trong khi cơ quan trực tiếp thực hiện TTHC lại là Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch/Sở Văn hóa và Thể thao. Như vậy, khi nhận hồ sơ nếu thấy “chưa đầy đủ theo quy định” Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch hoặc Sở Văn hóa và Thể thao phải báo cáo lên Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh để Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh “có văn bản yêu cầu tổ chức, cá nhân bổ sung hồ sơ”.

Việc quy định “Trong thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch hoặc Sở Văn hóa và Thể thao tổ chức thẩm định hồ sơ, trình Ủy ban nhân dân cấp tỉnh cấp giấy phép cho tổ chức, cá nhân nước ngoài vào biểu diễn nghệ thuật, trình diễn thời trang tại địa phương. Trường hợp không cấp giấy phép phải trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do.” Nhưng không quy định rõ cơ quan nào “Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch hoặc Sở Văn hóa và Thể thao” hay “Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh” trả lời trong “trường hợp không cấp giấy phép”.
 
Hình ảnh trong vở diễn "Công lý không gục ngã". Ảnh: Gia Linh

Về quy định thời hạn có hiệu lực của giấy phép quy định tại Khoản 2 Điều 10 Nghị định số 79/2012/NĐ-CP được sửa đổi, bổ sung tại Khoản 6 Điều 1 Nghị định số 15/2016/NĐ-CP, trong thời gian vừa qua, một số Đoàn nghệ thuật, cá nhân, nghệ sĩ có ý kiến phản ảnh việc phải thực hiện thủ tục đề nghị cấp phép hằng năm cho các vở diễn sân khấu đã được cấp phép biểu diễn trước đó là “phức tạp, vất vả”.

Ông Lê Minh Tuấn – Phó Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn cho biết, trước đây Nghị định số 79/2012/NĐ-CP quy định Giấy phép cấp cho các chương trình, vở diễn sân khấu không có thời hạn. Tuy nhiên trong thực tiễn phát sinh những vấn đề bất cập sau: Có những tổ chức đã giải thể, ngừng hoạt động nhưng do giấy phép vẫn có hiệu lực nên vẫn giao cho các tổ chức, cá nhân khác sử dụng đi tổ chức biểu diễn dẫn đến một số vi phạm, không đảm bảo về mặt nội dung, chất lượng nghệ thuật; Nhiều đơn vị nghệ thuật đổi tên, sát nhập nhưng vẫn sử dụng giấy phép với tên gọi cũ mang đi tổ chức biểu diễn gây nhầm lẫn; Do không quy định thời hạn có hiệu lực của giấy phép nên mỗi địa phương khi cấp phép lại quy định thời hạn có hiệu lực khác nhau (nơi 3 tháng, 6 tháng, 8 tháng hay 1 năm…).

Trước đề nghị của một số địa phương, Ban soạn thảo Nghị định số 15/2016/NĐ-CP đã tiếp thu sửa đổi và quy định thời hạn giấy phép cấp cho các chương trình, vở diễn sân khấu có thời hạn 12 tháng và hiện nay đang thực hiện theo quy định này.

NSND Nguyễn Hương Thơm – Phó Giám đốc Nhà hát Tuồng Việt Nam bày tỏ “những vở diễn mang tính kinh điển của các Nhà hát truyền thống đã được biểu diễn qua bao nhiêu năm từ thế hệ các bậc tiền bối thì có nên phải cấp giấy phép hay không và nếu cấp thì nên cấp một lần và tính pháp lý của nó sử dụng lâu dài.”
 
Nghệ thuật Tuồng. Ảnh minh họa

Bên cạnh đó, trong thời gian dài vừa qua, nhiều ý kiến phản ánh và đề nghị có biện pháp chấn chỉnh các tiết mục biểu diễn trong các chương trình truyền hình thực tế, đặc biệt là các chương trình hài có nội dung phản cảm, trái đạo đức, thuần phong mỹ tục, không phù hợp với truyền thống văn hóa dân tộc.

Việc quản lý đối với các chương trình truyền hình thực tế về biểu diễn nghệ thuật trên truyền hình hiện nay có sự phối hợp giữa Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch và Bộ Thông tin và Truyền thông. Đối với các chương trình ghi hình, phát sóng. Vừa qua, Bộ Thông tin và Truyền thông có nhiều biện pháp chấn chỉnh các Đài Truyền hình về mặt nội dung trong hoạt động này. Về phía Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch được Chính phủ giao quản lý đối với các chương trình nghệ thuật biểu diễn trực tiếp trước khán giả, trong đó có các chương trình do các cơ quan phát thanh, truyền hình tổ chức.

Trong thời gian tới, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch sẽ tiếp tục giao các cơ quan quản lý nhà nước tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm đối với các hành vi sai phạm nhằm đảm bảo các chương trình nghệ thuật được thực hiện đúng quy định pháp luật, phù hợp với đạo đức, thuần phong mỹ tục, văn hóa Việt Nam, ông Tuân khẳng định.

Sáng tạo nghệ thuật là hình thức hoạt động đặc thù. Để khuyến khích hoạt động lưu hành các tác phẩm nghệ thuật có chất lượng tốt, đồng thời hạn chế việc sáng tác, lưu hành những tác phẩm nội dung không phù hợp trước hết cần sớm sửa đổi, hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật đảm bảo phù hợp với thực tiễn. 

Bên cạnh đó, cần tăng cường việc ứng dụng công nghệ thông tin vào giải quyết các thủ tục hành chính lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn; đồng thời cần có biện pháp tuyên truyền đến người dân, doanh nghiệp về tính tiện lợi của các dịch vụ công cũng như các nội dung của văn bản quy phạm pháp luật có liên quan.

Gia Linh