Tôn vinh giá trị của Di sản Mộc bản trường học Phúc Giang - Hà Tĩnh

(Cinet) - Trưng bày chuyên đề “Mộc bản trường học Phúc Giang - Di sản tư liệu thế giới” vừa chính thức khai mạc vào sáng 23/5 tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám (Hà Nội) đã mang tới người dân Thủ đô và du khách những hình ảnh và hiện vật về Di sản của một dòng họ ở xa Kinh thành từ hơn 250 năm trước.
 
Lời tựa sách "Ngũ Kinh toản yếu tự" do Nguyễn Huy Oánh viết năm Mậu Dần,
niên hiệu Cảnh Hưng (1758).

Mộc bản trường học Phúc Giang là những bản gỗ, dùng in sách giáo khoa để phục vụ cho việc dạy và học, được hình thành trong quá trình hoạt động giáo dục, văn hóa của dòng họ Nguyễn Huy - Trường Lưu, xã Lai Thạch, huyện Thiên Lộc trước đây, nay là xã Trường Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh. Mộc bản ra đời từ thế kỷ XVIII, được sử dụng cho đến những năm đầu thế kỷ XX, gắn liền với Trường Lưu học hiệu, Phúc Giang thư viện và các danh nhân họ Nguyễn Huy như: Nguyễn Huy Tựu, Nguyễn Huy Oánh, Nguyễn Huy Cự, Nguyễn Huy Quýnh và Nguyễn Huy Tự, nơi đã đào tạo được trên 30 Tiến sĩ và hàng ngàn Hương cống, Cử nhân. Nhiều người trong số họ về sau là các quan lại cao cấp, các nhà ngoại giao, nhà văn, nhà thơ, nhà giáo nổi tiếng.
 
Ấn triện và Gia huy trên Mộc bản cuốn "Ngũ kinh toản yếu tự", thạc đình chính bản.

Theo truyền ngôn và ký ức của các thế hệ hậu duệ dòng họ Nguyễn Huy, trước đây Mộc bản có đến hàng ngàn bản, được bảo quản và cất giữ trong nhà thờ đại tôn dòng họ. Trải qua thời gian, cùng với những biến cố của lịch sử của đất nước và của địa phương, hiện nay Mộc bản chỉ còn 383 bản -  khối mộc bản duy nhất, cổ nhất về giáo dục của một dòng họ còn lưu giữ được ở Việt Nam.

Mỗi bản Mộc bản được làm từ gỗ cây thị “đực” lâu năm, có chiều dài 25-30cm, rộng 15-18cm và dày từ 1-2cm. Mộc bản được khắc tinh xảo, chữ khắc đẹp với nhiều dạng chữ như: lệ thư, thảo thư, giản tự, cổ tự,… Phần lớn các mộc bản được khắc 2 mặt là nội dung của sách, một số ít khắc một mặt là tên sách, tờ đầu, tờ cuối và lời tựa sách.
 
Mộc bản khắc chữ đẹp.
Mộc bản trang sách "Tính lý toản yếu đại toàn"

Nội dung của Mộc bản trường học Phúc Giang gồm các quyển sách giáo khoa kinh điển của Nho giáo được “toản yếu” như: Tính lý toản yếu đại toàn, Ngũ kinh toản yếu đại toàn (gồm 11 quyển) và một số cuốn sách quy định về việc học, thi cử và đỗ đạt của trường Phúc Giang: “Thư viện quy lệ” (Quy chế của trường Phúc Giang). Ngoài nội dung sách, trên mộc bản còn khắc thời gian, tên người biên soạn, người khảo duyệt, người viết chữ, người tổ chức khắc của mỗi tập sách, ấn triện, gia huy và những đặc điểm riêng của dòng họ Nguyễn Huy ở Trường Lưu.
 
Một trang của sách "Kinh Thi đại toàn".
 
Một trang của sách "Quy lệ của Trường học Phúc Giang"  nói về vịêc học, thi cử và đỗ đạt.

Mộc  bản trường học Phúc Giang là di sản tư liệu thể hiện sự ảnh hưởng và tầm quan trọng của Nho giáo đối với triều đình, đất nước và đời sống xã hội, đặc biệt trong việc đào tạo nhân tài từ giữa thế kỷ XVIII đến đầu thế kỷ XX. Đây cũng là khối tư liệu gốc minh chứng cho giai đoạn hoạt động văn hóa và giáo dục của một dòng họ trong lịch sử mà ngày nay đã không tồn tại. Bản thân mỗi mộc bản cũng là một tác phẩm nghệ thuật độc đáo, một cổ vật quý hiếm.

Với những giá trị về lịch sử, văn hóa, khoa học... Mộc bản trường học Phúc Giang đã đáp ứng đầy đủ các tiêu chi di sản tư liệu ký ức của UNESCO về hình thức và nội dung cũng như tính độc đáo, tính xác thực, tầm ảnh hưởng khu vực và quốc tế. Ngày 19/5/2016, tại Cố đô Huế, “Mộc bản trường học Phúc Giang” đã được Hội nghị lần thứ 7 của Ủy ban chương trình Ký ức thế giới, khu vực châu Á - Thái Bình Dương của UNESCO vinh danh và công nhận là Di sản tư liệu thế giới.
 
Mộc bản được bảo quản chu đáo tại tư gia họ Nguyễn Huy - Trường Lưu.
 
Toàn bộ Mộc bản đã được in dập, số hóa, lập bản sao lưu ở các cơ quan nghiên cứu
trung ương và địa phương.

 
Hậu duệ họ Nguyễn Huy giới thiệu giá trị Mộc bản cho các nhà nghiên cứu quốc tế.
 
Một góc trưng bày chuyên đề “Mộc bản trường học Phúc Giang - Di sản tư liệu thế giới”
tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám Hà Nội.

Với một số hình ảnh và hiện vật tiêu biểu về Di sản của một dòng họ đã được UNESCO vinh danh là Di sản tư liệu thế giới cùng các hoạt động bảo tồn và phát huy giá trị của di sản được lựa chọn, giới thiệu trong trưng bày chuyên đề lần này nhằm cung cấp cho nhân dân Thủ đô và du khách những thông tin cơ bản nhất về những giá trị cốt lõi làm nên Di sản tư liệu Thế giới. Đây là hoạt động ý nghĩa góp phần làm cho Di sản Mộc bản trường học Phúc Giang mãi mãi lan tỏa, là hành trang không chỉ cho hậu duệ dòng họ Nguyễn Huy, của nhân dân đất học Hồng La mà còn là niềm tự hào của tất cả những ai đang mang trong mình dòng máu Lạc Hồng.

Trưng bày chuyên đề “Mộc bản trường học Phúc Giang - Di sản tư liệu thế giới” sẽ mở cửa đón khách tới tham quan tìm hiểu từ nay cho tới hết ngày 30/5/2017 tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám (58 phố Quốc Tử Giám, phường Văn Miếu, quận Đống Đa, Hà Nội).

Bài, ảnh: Anh Vũ