65 năm Nhiếp ảnh Việt Nam: Mở rộng tầm nhìn, thay đổi cách tiếp cận

Sự phát triển của công nghệ đã xóa nhòa ranh giới giữa nhiếp ảnh chuyên và không chuyên. Tuy nhiên, chính khi nhiếp ảnh được phổ cập thì cũng thêm nhiều tác phẩm hay về đất nước, con người. Thực tế, nhiếp ảnh Việt Nam đang hội nhập mạnh mẽ và ngày càng khẳng định vị trí qua các giải thưởng quốc tế.
 
Tác phẩm “Đá bóng cà kheo” của tác giả Vương Quốc Kim đoạt HCV FIAP. (Ảnh: VAPA)

Khác biệt ở chiều sâu

Kỹ thuật và công nghệ nhiếp ảnh ngày càng được hoàn thiện khiến việc sáng tác thuận lợi hơn. Chụp ảnh trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết, nhưng, đây cũng là hạn chế dễ tạo ra sự ngộ nhận rằng ai cũng có thể chụp được ảnh nghệ thuật. Cũng có ý kiến cho rằng, nhiếp ảnh Việt Nam đang trở nên “bình dân hóa”. Tuy nhiên, nhà nhiếp ảnh Chu Chí Thành, nguyên Chủ tịch Hội Nghệ sĩ nhiếp ảnh Việt Nam khẳng định: “Đời sống văn hóa - xã hội càng phát triển thì nhiếp ảnh càng mở rộng, nhưng không vì thế mà chất lượng nghệ thuật của nhiếp ảnh bị hạ thấp. Chính khi nhiếp ảnh phổ cập thì cũng giúp sàng lọc được những tác phẩm hay”.

Không chỉ giơ máy ảnh lên là có tác phẩm hay, mà cách phát hiện vấn đề và truyền tải câu chuyện mới là điều quan trọng làm nên sự khác biệt. Theo nghệ sĩ Chu Chí Thành, trong nhiếp ảnh, có trường hợp “ăn may”, nhưng để có tác phẩm nghệ thuật chất lượng cao vẫn đòi hỏi nhà nhiếp ảnh có tư duy và lao động cật lực, đầu tư chuyên sâu và chất lượng cao. Nghệ sĩ có chiều sâu tư tưởng, góc nhìn độc đáo thường có nhiều tác phẩm đỉnh cao, với vẻ đẹp riêng.

“Nói đến nghệ thuật cần có cảm xúc, và nhân lõi của cảm xúc là tư tưởng con người. Trong lĩnh vực nhiếp ảnh, bức ảnh phải đem tới cho người xem thông điệp ẩn sau khung hình. Bức ảnh có nội dung sâu sắc, tính nhân văn, nhìn vào đó người ta cảm thấy “giật mình”, phải suy nghĩ, hay đem tới cái chưa thấy bao giờ; hay nói cách khác, bức ảnh tác động được đến tâm can của người xem là tác phẩm giá trị. Kỹ thuật chỉ là phương tiện hỗ trợ cho tác giả thể hiện tư tưởng, tình cảm của mình” - nghệ sĩ Chu Chí Thành nói.

Hội nhập mạnh mẽ

Trong quá trình ghi lại, phản ánh những khoảnh khắc của đất nước và con người Việt Nam, gần đây, hàng nghìn tác phẩm nhiếp ảnh xuất sắc đã được trao giải thưởng tại các cuộc thi ảnh không chỉ trong nước và quốc tế, khẳng định vai trò của nhiếp ảnh trong đời sống tinh thần của nhân dân, đồng thời xác lập vị trí của nhiếp ảnh Việt Nam trong khu vực và thế giới.
 
Tác phẩm “Sự phụ thuộc 04” của Thân Nguyên đoạt giải Bạc FIAP 2017, thể loại ảnh màu.

Chủ tịch Hội Nhiếp ảnh Nghệ thuật Hà Nội Đặng Đình An chia sẻ: “Trong các bộ môn văn học - nghệ thuật, nhiếp ảnh là một trong những ngành hội nhập nhanh nhất và hiệu quả. Mỗi năm, các nghệ sĩ nhiếp ảnh Việt Nam giành hàng trăm giải thưởng quốc tế”. Như năm 2017, nhiếp ảnh gia Thân Nguyên đoạt hai giải (giải Bạc Liên đoàn Nhiếp ảnh nghệ thuật Quốc tế - FIAP thể loại ảnh màu với bức ảnh Sự phụ thuộc 04 và giải ghi nhận của FIAP thể loại ảnh đen trắng với bức ảnh Ôm ông nội); nghệ sĩ Đỗ Thành Nhân đoạt giải triển lãm thể loại ảnh màu với bức ảnh Tia lửa từ động cơ hơi nước cùng tại cuộc thi Nhiếp ảnh Quốc tế Orhan Holding (Thổ Nhĩ Kỳ); nghệ sĩ Nguyễn Văn Toản được trao Bằng Danh dự Liên đoàn Nhiếp ảnh Toàn cầu - GPU cho tác phẩm Thiên nhiên ở Vân Long (salon Thụy Điển) và Huy chương Vàng SDF cho tác phẩm Chế biến tương Bần (salon Na Uy), tại cuộc thi ảnh quốc tế lần thứ 2 Nordic Digital Circuit. Gần đây nhất, vào đầu tháng 3, tác phẩm Chiếc mâm đồng và hai quả trứng thuộc thể loại Tĩnh vật của nhiếp ảnh gia Trần Việt Văn đoạt giải nhất cuộc thi ảnh màu Master Cup tại Mỹ... 40 năm gắn bó với nhiếp ảnh, hầu như tháng nào cũng gửi ảnh dự thi quốc tế, nghệ sĩ Nguyễn Văn Toản cho biết: “Có thể nói hiện nay thi ảnh nghệ thuật quốc tế khá thuận lợi cho các nhà nhiếp ảnh, bởi chỉ cần gửi ảnh qua internet. Thậm chí, ban tổ chức các cuộc thi ảnh quốc tế thường gửi thông tin cuộc thi đến email của nghệ sĩ. Tôi thấy thế giới quan tâm nhiều tới ảnh thể hiện đời sống và con người, hơn là ảnh phong cảnh”.

20 năm trở lại đây, nhiếp ảnh Việt Nam hội nhập sâu rộng với thế giới và đã được ghi nhận. Tuy nhiên, lợi thế đang thuộc về các nghệ sĩ trẻ có ngoại ngữ. Nhiều nghệ sĩ nhiếp ảnh Việt Nam chụp tốt nhưng không giỏi ngoại ngữ, nên việc gửi tác phẩm dự thi hạn chế; nếu không, số lượng giải thưởng và tiếng vang của nhiếp ảnh Việt Nam có thể còn lớn hơn. “Sự vận động trong nghệ thuật, trong đó có nhiếp ảnh là không ngừng nghỉ, nên việc hội nhập qua việc tham gia các cuộc thi quốc tế là cách để nghệ sĩ cọ sát, mở rộng tầm nhìn, biết thế giới đang nhìn nhận, đánh giá nhiếp ảnh ra sao, từ đó có tác động tới góc nhìn, cách tiếp cận và thể hiện” - nghệ sĩ Chu Chí Thành nhận định.
 
Ngày 15/3/1953, tại khu Đồi Cọ thuộc xã Điềm Mặc, Định Hóa, Thái Nguyên, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh số 147/SL thành lập Doanh nghiệp Quốc gia chiếu bóng và chụp ảnh Việt Nam, đặt nền móng cho sự phát triển của hai ngành điện ảnh và nhiếp ảnh. Từ đó đến nay, hàng nghìn nghệ sĩ và nhà hoạt động nhiếp ảnh Việt Nam các thế hệ, trên khắp mọi miền đất nước, đã dành tâm huyết, tài năng, trí tuệ xây dựng nền nhiếp ảnh Việt Nam.

Theo ĐBND