Bản quyền tác giả - Mười vấn đề và sự kiện năm 2007

(Cinet)- Để phản ánh toàn cảnh về hoạt động quyền tác giả, quyền liên quan trong năm 2007, Cục Bản quyền tác giả Văn học - Nghệ thuật chọn 10 vấn đề và sự kiện chính sau đây:

1. Công ước Rome và Trips có hiệu lực tại Việt Nam đồng thời với việc Việt Nam tham gia WTO

Hai điều ước quốc tế này có hiệu lực tại Việt Nam vào thời điểm Việt Nam là thành viên của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO). Rome là Điều ước đa phương “Bảo hộ người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, tổ chức phát sóng”, có hiệu lực tại Việt Nam ngày 01/3/2007 (Đến thời điểm này đã có 86 quốc gia là thành viên của Công ước). Trips là Điều ước quốc tế quy định “Thoả thuận về những khía cạnh liên quan tới thương mại của quyền sở hữu trí tuệ”, có hiệu lực tại Việt Nam vào thời điểm Việt Nam là thành viên của WTO, ngày 11/1/2007 (Đến thời điểm này đã có 151 quốc gia là thành viên của WTO). Việc tham gia Trips không bắt buộc các quốc gia phải nộp đơn. Các quốc gia phải tuân thủ nội dung của Trips để điều chỉnh pháp luật trong quá trình đàm phán tham gia WTO. Vì vậy, nó có hiệu lực đương nhiên tại thời điểm quốc gia trở thành thành viên của tổ chức này. Như vậy đến thời điểm này, Việt Nam là thành viên của 5 điều ước quốc tế đa phương về quyền tác giả và quyền liên quan gồm: Berne, Geneva, Brussels, Rome, Trips và 3 điều ước song phương với Hợp chủng quốc Hoa Kỳ và Liên bang Thuỵ Sỹ.

2. Tăng cường thực thi bảo hộ chương trình máy tính

Ngày 22/2/2007, Thủ tướng Chính phủ đã ra Chỉ thị số 04/2007/CT-TTg về “Tăng cường bảo hộ quyền tác giả đối với chương trình máy tính”, để thực hiện nghiêm chỉnh các quy định pháp luật Việt Nam, cam kết quốc tế. Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ, Chủ tịch Uỷ ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chỉ đạo và có biện pháp cụ thể để bảo hộ quyền tác giả đối với chương trình máy tính; dự toán ngân sách hàng năm mua chương trình máy tính cho các đơn vị trực thuộc; có kế hoạch từng bước xử lý các chương trình máy tính không có bản quyền hợp pháp tại các cơ quan, đơn vị, ngành, địa phương thuộc thẩm quyền quản lý của mình. Theo đó các Bộ Tài chính, Kế hoạch - Đầu tư, Văn hoá, Thể thao và Du lịch, Công thương, Công an, Quốc phòng, Ngoại giao, Tư pháp, Thông tin và Truyền thông được Chính phủ giao các nhiệm vụ thuộc thẩm quyền.

Với tinh thần nỗ lực thực thi, ngày 21/5/2007, Bộ Bưu chính viễn thông (nay là Bộ Thông tin và Truyền thông) được giao nhiệm vụ ký hợp đồng quan hệ đối tác chiến lược Việt Nam – Tập đoàn Microsoft, với sự chứng kiến của Thủ tướng Chính phủ và Tổng Giám đốc Microsoft. Hợp đồng hợp tác trên 4 lĩnh vực trọng tâm: sử dụng các công cụ hiệu quả được ứng dụng trên toàn thế giới cho các cơ quan chính phủ Việt Nam; xây dựng hạ tầng Chính phủ điện tử và kỹ năng, kỹ thuật; thu hẹp khoảng cách số cho người dân nói chung, học sinh, sinh viên nói riêng; mở rộng khai thác và phát triển các doanh nghiệp phần mềm Việt Nam. Theo hợp đồng này, Chính phủ Việt Nam sẽ trang bị phần mềm MSOffice cho toàn bộ hệ thống máy tính của các cơ quan Chính phủ từ Trung ương đến địa phương.

Chính phủ đã ban hành Quyết định số 51/2007/QĐ ngày 12/4/2007 phê duyệt chương trình phát triển công nghiệp phần mềm Việt Nam đến năm 2010. Nhiều Bộ, ngành, doanh nghiệp như Bộ Tài chính, Ngân hàng Ngoại thương, Công ty FPT,v.v... đã mua bản quyền đối với chương trình máy tính cho hệ thống máy tính của cơ quan, doanh nghiệp mình.

Nhiều cuộc thanh tra, kiểm tra, xử lý các doanh nghiệp vi phạm bản quyền chương trình máy tính do Thanh tra ngành và PC15 Bộ Công an tổ chức thực hiện. Theo BSA, tỷ lệ vi phạm bản quyền giảm đáng kể, từ 92% năm 2006 còn 88% năm 2007.

3. Ngày 29/11 là ngày “Phòng chống hàng giả, hàng nhái”

Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải thay mặt Thủ tướng Chính phủ đã đồng ý chọn ngày 29/11 hàng năm (ngày Luật Sở hữu trí tuệ được Quốc hội khoá XI thông qua 29/11/2005), là ngày “Phòng chống hàng giả, hàng nhái” (Văn bản thông báo của Bộ trưởng, Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ số 6511/VPCP-V1 ngày 12/11/2007) theo đề nghị của Hiệp hội chống hàng giả bảo vệ thương hiệu Việt (VATAP). Thủ tướng Chính phủ cũng giao cho VATAP chủ động phối hợp cùng các Bộ, ngành hữu quan có chương trình hành động cụ thể, thiết thực nhằm góp phần đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền, nâng cao nhận thức của doanh nghiệp, người tiêu dùng và toàn xã hội về công tác phòng chống hàng giả, hàng nhái xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, trong đó có quyền tác giả và quyền liên quan.

4. Các hội thảo chuyên sâu đáp ứng yêu cầu hội nhập ở một số lĩnh vực

Trong năm có 3 hội thảo chuyên sâu đáp ứng yêu cầu hội nhập đã được tổ chức, với sự hợp tác của Cục Bản quyền tác giả Văn học – Nghệ thuật với các đối tác nước ngoài. Các chuyên gia của CASSBA, IFPI, STAR, WIPO đã tham gia thuyết trình tại các hội thảo. “Truyền hình trả tiền” là hội thảo đầu tiên về lĩnh vực này với sự hỗ trợ về kinh tế và đội ngũ chuyên gia chuyên kinh doanh về truyền hình trả tiền đến từ CASSBA và các hãng truyền hình lớn trên thế giới như CNN, INDETO, STAR, TV5, MONDN,v.v... Hội thảo “Pháp luật và thực thi về quản lý đĩa quang” cũng là hội thảo đầu tiên nhằm trang bị kiến thức về các loại đĩa quang, là sản phẩm đang trở thành mối hoạ lớn mang tính toàn cầu của nạn sao chép bất hợp pháp, vi phạm quyền tác giả, quyền liên quan. Nó luôn là nguy cơ tiềm ẩn xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể quyền. Hội thảo “Quản lý tập thể quyền tác giả âm nhạc”, với sự hợp tác của WIPO một lần nữa (lần thứ 2) nhằm thúc đẩy hoạt động tự bảo hộ quyền các tổ chức quản lý tập thể của Việt Nam nói chung, Trung tâm bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam nói riêng. Nếu như năm 2004, hội thảo với chủ đề này, WIPO đã cổ vũ cho Việt Nam tổ chức ra đời hệ thống quản lý tập thể quyền tác giả vào các năm sau đó, thì hội thảo lần này nhằm củng cố và tăng cường hoạt động của hệ thống quản lý tập thể quyền tác giả, thúc đẩy các tổ chức và cá nhân thực hiện nghĩa vụ quốc tế và quốc gia trong quan hệ quyền tác giả, quyền liên quan.

5. Hoạt động của hệ thống quản lý tập thể có bước tiến mới

Hệ thống quản lý tập thể quyền tác giả, quyền liên quan của Việt Nam được ra đời với sự xuất hiện đầu tiên của Trung tâm bảo vệ quyền âm nhạc (19/4/2002). Đến nay, hệ thống này đã hình thành được 3 tổ chức gồm Trung tâm bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam (VCPMC), Trung tâm quyền tác giả văn học Việt Nam (VLCC) và Hiệp hội công nghiệp ghi âm Việt Nam (RIAV).

Ngay từ năm ra đời, VCPMC đã thực hiện nhiệm vụ trọng tâm là thu và phân phối tiền sử dụng tác phẩm. Tính từ tháng 4 năm 2002 đến nay, VCPMC đã thu được 10.212.878.379 đồng, từ các lĩnh vực xuất bản, biểu diễn, phát sóng, dịch vụ bưu chính viễn thông, internet, nhà hàng, khách sạn, hàng không,v.v...và đã phân phối được 8.296.508.458 đồng. Hiện có trên 1.200 nhạc sĩ đã uỷ thác quyền cho VCPMC. Tổ chức của VCPMC gồm có Hội đồng quản lý, Ban cố vấn. Trụ sở đặt tại Hà Nội, có 20 người làm việc chuyên trách với các phòng chức năng. Một chi nhánh được đặt tại thành phố Hồ Chí Minh với 17 người làm việc chuyên trách. Tại một số tỉnh, thành phố đã có người đại diện, để theo dõi việc thu và phân phối tiền bản quyền. Hiện tại VCPMC chỉ giữ lại 19%, còn 81% tiền thu được đã phân phối cho các nhạc sĩ. Đến tháng 6 vừa qua VCPMC đã trở thành thành viên dự bị của CISAC. Ngày 10/5/2007 VCPMC đã kỷ niệm 5 năm ngày truyền thống của mình.

VLCC thành lập ngày 25/8/2004, đến nay đã nhận được hợp đồng uỷ thác quyền của trên 500 nhà văn. VLCC có văn phòng làm việc tại Hà Nội với 3 cán bộ làm việc chuyên trách. Sau hơn 3 năm hoạt động đã thu được 500.000.000 đồng từ việc sử dụng tác phẩm văn học, phân phối được 425.000.000 đồng, giữ lại 15% để chi phí cho văn phòng.

RIAV, thành lập ngày 16/6/2003 với 45 hội viên, hiện có 26 hội viên đã ký hợp đồng uỷ thác quyền. Ban chấp hành RIAV do Đại hội toàn thể hội viên bầu ra. Sau thời gian dài kể từ ngày thành lập, đến tháng 9/2007 mới có văn phòng chính thức, gồm 3 cán bộ chuyên trách. Một số công việc đã được triển khai như xây dựng quy chế làm việc, xây dựng biểu giá thu ở 5 lĩnh vực (internet, mạng điện thoại, phát sóng, biểu diễn công cộng, phương tiện giao thông). Bắt đầu đàm phán với một số đối tác sử dụng về thể thức và mức thanh toán.

6. Môi trường kỹ thuật số đang là thách thức lớn đồng thời cũng là cơ hội lớn

Mạng thông tin điện tử là tiến bộ của nhân loại về công nghệ, đồng thời là một hiện tượng văn hoá mới. Môi trường Internet với tính năng ưu việt trong việc truyền đạt, lưu trữ toàn bộ các loại hình tác phẩm, cuộc biểu diễn, bản ghi âm ghi hình, chương trình phát sóng, tạo cơ hội cho công chúng có thể tiếp cận tác phẩm tại bất kỳ địa điểm, thời gian nào do họ lựa chọn. Đồng thời nó cũng là công cụ mới phục vụ đắc lực cho hoạt động sáng tạo của công dân.

Tính hữu ích đó đã bị không ít các tổ chức, cá nhân lợi dụng để sử dụng bất hợp pháp tác phẩm, cuộc biểu diễn, bản ghi âm ghi hình, chương trình phát sóng. Không ít báo điện tử, các website, dịch vụ bưu chính viễn thông, truyền hình kỹ thuật số v.v... của các tổ chức và cá nhân sao chép bất hợp pháp tác phẩm, cuộc biểu diễn, bản ghi âm ghi hình, chương trình phát sóng trên mạng, thu lời bất chính. Cùng với tồn tại này, tình trạng in lậu sách, các Nhà xuất bản vi phạm bản quyền của nhau, sao chép bản ghi âm, chương trình máy tính, thu phát trái phép tín hiệu  vệ tinh mang chương trình đã được mã hoá vẫn đang là những thách thức lớn đối với chúng ta.

Hồ sơ dữ liệu đăng ký truyền qua mạng Internet từ Văn phòng đại diện tại thành phố Hồ Chí Minh tới trụ sở Cục Bản quyền tác giả Văn học – Nghệ thuật tại Hà Nội đã được thực hiện kể từ tháng 10/2007. Giải pháp công nghệ tin học này đưa đến khả năng giảm khoảng 1/3 thời gian lao động cho những người thực hiện nhiệm vụ đăng ký của Cục Bản quyền tác giả Văn học – Nghệ thuật. Ứng dụng này là một bước tiếp theo để tiến tới nhận hồ sơ đăng ký của các văn nghệ sĩ, tri thức qua mạng, khi có đủ các cơ sở pháp lý.

7. Kết thúc xuất bản Niên giám đăng ký quyền tác giả Việt Nam 1986 – 2006, mở ra việc xuất bản Công báo đăng ký quyền tác giả, quyền liên quan Việt Nam

Năm 2006, tập cuối cùng của Bộ Niên giám đăng ký quyền tác giả, quyền liên quan đã được xuất bản thành 2 cuốn với các thông tin về tác phẩm, tác giả, chủ sở hữu, bao gồm cả hình ảnh. Như vậy trong 21 năm qua đã có 24.105 tác phẩm, cuộc biểu diễn, bản ghi âm, chương trình phát sóng của các chủ thể quyền được Cục Bản quyền tác giả Văn học – Nghệ thuật cấp giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả.

Theo quy định của Luật sở hữu trí tuệ, kể từ năm 2007, các thông tin về đăng ký sẽ được xuất bản định kỳ bằng ấn phẩm mới do Cục Bản quyền tác giả Văn học – Nghệ thuật thực hiện.

8. Website Quyền tác giả Việt Nam có số lượng truy cập cao

Kể từ khi khai trương (3/2004) đến nay (12/2007), đã có trên 3,5 triệu lượt truy cập bằng tiếng Việt và tiếng Anh. Trong đó số lượt truy cập tiếng Anh bằng khoảng 1/2 tiếng Việt. Có ngày số lượt truy cập tiếng Việt lên tới trên 2 vạn. Từ địa chỉ Website này (www.cov.gov.vn), toàn bộ luật pháp quốc gia và quốc tế, luật của một số quốc gia, bộ máy quản lý và thực thi, hỗ trợ thực thi quốc gia và quốc tế đã được điện tử hoá và được lưu trữ tại Thư viện điện tử.

Các thông tin về tác phẩm, tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả và quyền liên quan bao gồm cả hình ảnh đã đăng ký, được cấp giấy chứng nhận trong 21 năm kể từ 1986 đến 2006 đã được truyền lên mạng thông tin điện tử từ địa chỉ website này. Các vấn đề, sự kiện quốc gia và quốc tế, cùng các hoạt động về quyền tác giả và quyền liên quan đều được thông tin tại đây.

9.  Cục Bản quyền tác giả Văn học – Nghệ thuật - 20 năm xây dựng và trưởng thành (20/2/1987 -  20/2/2007)

Với tiền thân là Hãng Bảo hộ quyền tác giả Việt Nam, Cục Bản quyền tác giả Văn học – Nghệ thuật đã có lịch sử truyền thống 20 năm thực hiện chức năng quản lý Nhà nước đối với lĩnh vực mới mẻ và phức tạp này. Cán bộ công chức của Cục đã trực tiếp nghiên cứu dự thảo Nghị định 142 năm 1986, Pháp lệnh về quyền tác giả năm 1995, Bộ luật dân sự 1995 (phần quyền tác giả), Luật Sở hữu trí tuệ 2005 và các Nghị định, Chỉ thị của Chính phủ, văn bản quy phạm pháp luật khác của Bộ Văn hoá - Thông tin và liên Bộ; chuẩn bị nội dung và tham gia đàm phán các Hiệp định song phương, tham gia WTO, các Hiệp định đối tác thương mại; chuẩn bị văn kiện liên quan đến việc tham gia 5 Điều ước quốc tế về quyền tác giả và quyền liên quan; tổ chức việc ra đời và hướng dẫn hoạt động của hệ thống tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả, quyền liên quan Việt Nam; tổ chức hệ thống dữ liệu điện tử về luật pháp và tổ chức bộ máy thực thi, về đăng ký quyền tác giả, quyền liên quan kể từ khi thành lập năm 1987 đến nay; xây dựng được đội ngũ cán bộ, công chức đáp ứng yêu cầu quản lý gồm 24 người có trình độ đại học trở lên. Hiện có 1 Tiến sĩ, 2 Thạc sĩ và 3 cán bộ đang theo học các chương trình Thạc sĩ. Một số cán bộ có khả năng tham gia đàm phán với các đối tác nước ngoài và tổ chức quốc tế. Ngày 26/6/2007, Cục Bản quyền tác giả Văn học – Nghệ thuật đã tổ chức long trọng Lễ kỷ niệm 20 năm ngày truyền thống.

10. Cục Bản quyền tác giả Văn học – Nghệ thuật có Nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức bộ máy mới

Theo quy định tại Điều 11 Luật Sở hữu trí tuệ về trách nhiệm quản lý Nhà nước, Nghị định 100/2006/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Bộ luật Dân sự, Luật Sở hữu trí tuệ, Bộ trưởng Bộ Văn hoá - Thông tin  đã ký Quyết định số 09/2007/QĐ-BVHTT, ngày 03/5/2007 quy định về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức bộ máy của Cục Bản quyền tác giả Văn học – Nghệ thuật. Theo đó, Cục Bản quyền tác giả Văn học – Nghệ thuật là cơ quan có chức năng quản lý Nhà nước về quyền tác giả, quyền liên quan, với 18 nhiệm vụ, quyền hạn, từ trình các dự án về chiến lược, pháp luật, cơ chế chính sách, tổ chức thực hiện; tổ chức đào tạo và bồi dưỡng nguồn nhân lực quản lý, thực thi; cấp giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả, quyền liên quan đến tổ chức thực hiện kế hoạch hợp tác quốc tế v.v... Cục Bản quyền tác giả Văn học – Nghệ thuật có bộ máy gồm Cục trưởng, các phó Cục trưởng, với 4 bộ phận, phòng ban thực thi các nhiệm vụ chuyên môn gồm: Phòng Quyền tác giả - Quyền liên quan, Phòng Đăng ký - Thông tin, Phòng Hành chính tổng hợp, Đại diện tại thành phố Hồ Chí Minh, Tạp chí về quyền tác giả, quyền liên quan.

Đây là quyết định mới bổ sung chức năng, nhiệm vụ, tổ chức bộ máy để phát huy hiệu lực và hiệu quả quản lý của Cục Bản quyền tác giả Văn học – Nghệ thuật, góp phần quan trọng đưa Luật sở hữu trí tuệ và các Điều ước quốc tế có hiệu lực vào cuộc sống. Trong năm 2008, Cục Bản quyền tác giả Văn học – Nghệ thuật sẽ trình Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch đề án thành lập cơ quan giám định quyền tác giả, quyền liên quan theo Luật sở hữu trí tuệ, cơ quan thông tin quốc gia theo cam kết tham gia Công ước Berne.

TS. Vũ Mạnh Chu

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác