Bản quyền văn học trên mạng: Chế tài yếu - vi phạm tăng

Năm 2007, vấn đề bản quyền sách văn học đã không còn là những khái niệm dành cho sách in ấn và xuất bản chính thức. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của hệ thống mạng, tình trạng vi phạm bản quyền sách văn học trên mạng cũng tăng theo với cấp số nhân.

Sách có bản quyền vẫn được đưa tự do trên mạng.Sách có bản quyền vẫn được đưa tự do trên mạng.

Lộn xộn bản quyền sách trên mạng

Khi tiến hành kiểm tra hai trang web bán sách nổi tiếng nhất nhì Việt Nam là www.sahara.com.vn và www.songhuong.com.vn, đoàn kiểm tra bao gồm Thanh tra Bộ VH-TT-DL, Phòng 8 (C15, Bộ Công an) và Cục Bản quyền tác giả văn học nghệ thuật Việt Nam (VHNT VN) đã sửng sốt trước số lượng tác phẩm văn học được đăng tải trọn vẹn trên đây. Chỉ tính riêng sahara đã có gần 300 tác phẩm, còn tại songhuong số tác phẩm đã lên đến con số cả ngàn. Điều đáng nói là số sách trên phần lớn không có bản quyền, trong đó có những tác phẩm nổi tiếng đang rất ăn khách trong nước như: Harry Potter, Mật mã Da Vinci, Điểm dối lừa, Đôrêmôn, Thám tử lừng danh Conan…

Vụ việc hai trang web trên đã gây xôn xao dư luận những ngày cuối năm. Tuy nhiên, đối với cộng đồng dân cư trên mạng, chính việc trang web nhanmonquan phải hạn chế người truy cập mới là sự kiện bản quyền văn học mạng quan trọng nhất 2007. Nhanmonquan từ trước đến nay luôn được xem là trang web chuyên truyện kiếm hiệp lớn nhất Việt Nam. Đây từng là cái nôi đưa những bộ truyện kiếm hiệp nổi tiếng thế giới đến với bạn đọc như Tru Tiên, Tầm Tần Ký… Tiêu chí của trang web là kêu gọi bạn đọc chung tay dịch, đánh máy để có được những bản truyện mới nhất mà các NXB trong nước chưa thực hiện được.

Cũng theo tiêu chí này, chỉ có những ai tham gia dịch, đánh máy mới có quyền đọc truyện trên trang web và điều kiện này đã làm nổ ra cuộc tranh cãi quyết liệt trên mạng suốt cả năm qua. Phe nhanmonquan cho rằng họ là người dịch, biên tập, đánh máy nên có quyền sở hữu bản dịch của mình và sử dụng theo mục đích mà mình mong muốn. Trong khi đó, phe phản đối lại cho rằng vì vốn dĩ nhanmonquan không hề có bản quyền các tác phẩm mà họ dịch, (tiêu biểu loạt sách của Cổ Long do Công ty Phương Nam giữ bản quyền) nên họ cũng không có quyền sở hữu bản dịch. Cuộc tranh luận chuyển dần thành tranh cãi rồi sang mạt sát lẫn nhau và cuối cùng, ban quản lý nhanmonquan đã phải chấp nhận biện pháp cực đoan nhất: đóng cửa trang web, chỉ giới hạn một số ít người được truy cập. Biện pháp này đã đặt dấu chấm hết cho một trang web truyện kiếm hiệp từng lớn nhất Việt Nam.

Bảo vệ bản quyền: Ai chịu?

Cuộc tranh cãi xung quanh trang web nhanmonquan cho thấy vấn đề bản quyền văn học trên mạng đang là một vấn đề đầy phức tạp mà cả những người trong cuộc cũng đành phải bất lực đứng nhìn. Nhà văn Nguyễn Nhật Ánh là một trong những trường hợp như vậy. Bên cạnh tiếng tăm là nhà văn được thiếu nhi ưa thích nhất, anh còn có thêm một “kỷ lục” khác là nhà văn có sách bị vi phạm bản quyền nhiều nhất trên mạng. Tại tất cả những trang web có đăng sách, truyện Nguyễn Nhật Ánh luôn được “ưu ái” dành những vị trí trang trọng.

Mà không chỉ là những truyện ngắn hay truyện vừa, cả những truyện dài hàng ngàn trang mới nhất của anh như Chuyện xứ Lang Biang, Kính Vạn Hoa cũng được đưa lên đầy đủ. Tuy nhiên, hầu như không có bất kỳ một trang web nào có nhã ý bàn về vấn đề bản quyền với nhà văn dù chỉ là một lời xin phép. Tâm sự về vấn đề này, nhà văn Nguyễn Nhật Ánh cho biết: “Thời gian của nhà văn phải để dành cho sáng tác, săn tìm ý tưởng, tư liệu. Nhà văn không thể chạy theo bảo vệ bản quyền những đứa con tinh thần của mình nếu vẫn còn mong muốn sáng tác. Chuyện bản quyền đành trông chờ vào NXB hoặc các cơ quan chức năng với pháp luật”.

Nhà văn nhờ vào NXB, nhưng NXB cũng không khá gì hơn. Hai năm sau sự kiện cuốn sách Harry Potter tập 6 bị in lậu trên mạng, NXB Trẻ đơn vị sở hữu bản quyền dịch tiếng Việt tác phẩm này vẫn đành chấp nhận “sống chung với vi phạm” khi tập 7 lại tiếp tục bị vi phạm bản quyền mạng.

Mà không chỉ Harry Potter, gần như tất cả những tác phẩm có bản quyền của NXB này đều được “ưu ái” đưa lên mạng như Pendragon, Eragon, Nhà giả kim, Thế giới phẳng… Năm 2007, NXB Trẻ là đơn vị có tới 5 trên tổng số 10 đầu sách bán chạy nhất nước và cũng là NXB có nhiều sách bị vi phạm bản quyền nhất nước, từ sách in đến cả sách điện tử! Không có gì khó hiểu khi bà giám đốc NXB Trẻ Quách Thu Nguyệt phải nghẹn ngào: “Chỉ muốn bỏ nghề khi thấy sách lậu tràn ngập khắp nơi chèn ép cả sách thật”. Hoàn cảnh này không chỉ mình NXB Trẻ gánh chịu, tất cả những tên sách ăn khách trong năm của các NXB trên cả nước đều nằm trong danh mục sách bị vi phạm bản quyền trên mạng.

Mọi trách nhiệm đảm bảo pháp luật về bản quyền dồn lên các cơ quan chức năng. Thế nhưng, như ông Vũ Mạnh Chu, Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả VHNT VN thừa nhận: “Việc xử phạt các vi phạm bản quyền hiện nay trong đó có cả bản quyền tác phẩm văn học trên mạng chỉ dựa theo Nghị định 56 với mức xử chỉ là phạt hành chính, hoàn toàn không có tính răn đe, cảnh cáo”. Cũng chính vì việc không có các biện pháp chế tài cần thiết mà tình trạng vi phạm bản quyền trên mạng ngày càng trở nên công khai và trắng trợn, đến nỗi chính ông Chu cũng phải thừa nhận: “Các tác phẩm của tôi cũng bị vi phạm bản quyền tràn lan trên mạng”!

Giữ nghiêm phép nước - Đến bao giờ?

Thực chất, không phải là các cơ quan chức năng không biết đến tình trạng tràn lan cũng như tác hại của việc vi phạm bản quyền sách cũng như các sản phẩm trí tuệ khác trên mạng. Ông Ngô Huy Toàn, Phó trưởng Phòng Thanh tra báo chí xuất bản đã khẳng định: “Xâm phạm bản quyền trên mạng là một hình thức vi phạm mới, phạm vi ảnh hưởng rất lớn. Việc kiểm tra, xử lý hành vi vi phạm mới này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ của các cơ quan chức năng, với sự hỗ trợ của các văn bản pháp lý phù hợp”.

Cũng cùng một quan điểm, ông Vũ Mạnh Chu cho biết thêm: “Trước tình hình các vụ vi phạm đang ngày càng trở nên nghiệm trọng cả về quy mô và mức độ, Cục Bản quyền tác giả VHNT VN đã gửi lên trên dự thảo một nghị định mới nhằm thay thế Nghị định 56 vốn thiếu tính răn đe nhằm tạo cơ sở pháp lý để xử lý mạnh các trường hợp vi phạm”.

Việc hai trang web bị kiểm tra và tới đây một loạt các trang web khác cũng bị đặt trong tầm ngắm cho thấy sự quyết tâm của các cơ quan chức năng nhằm chấn chỉnh lại tình trạng lộn xộn về bản quyền trên mạng. Hiệu quả thì còn phải chờ xem nhưng ít nhất cũng có thể hy vọng đây là sự mở đầu cho quá trình trả lại sự công bằng trên mạng đối với những người sáng tác, kinh doanh các tác phẩm văn hóa.
Theo SGGP

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác