Bản quyền VHNT: Văn học ổn định trước thử thách

Không có được những thành quả lớn như âm nhạc về thu tiền bản quyền, việc áp dụng Luật Sở hữu trí tuệ trong lĩnh vực văn học dần đi vào sự ổn định.

Công ước Berne, Luật Sở hữu trí tuệ… tất cả đã làm thay đổi thị trường sách trong nước. Đó là sự xuất hiện những đơn vị làm sách chuyên nghiệp, những công ty kinh doanh sách lớn, bạn đọc được cầm trên tay những sản phẩm văn hóa đọc hay về nội dung và đẹp hình thức cũng như được đón nhận những tác phẩm nổi tiếng vừa đoạt giải thưởng lớn của thế giới với thời gian nhanh nhất.
Các hoạt động giao lưu sách ngày càng nở rộ đưa bạn đọc tiếp cận với những tác phẩm, tác giả nổi tiếng thế giới, điều mà trước đó rất hiếm hoi.

Tuy nhiên, sự tôn trọng Luật Sở hữu trí tuệ, tôn trọng bản quyền sách cũng đã làm nổi bật lên tình trạng sách lậu, sách vi phạm bản quyền. Không phải là trước đó không có, nhưng trước thời của Công ước Berne, sách vi phạm bản quyền là một điều bình thường nên chẳng mấy ai chú ý đến, phải đến khi chúng ta hội nhập quốc tế và trước yêu cầu tôn trọng bản quyền được đặc biệt quan tâm mới làm nổi bật lên những vi phạm quyền sở hữu trí tuệ trong làm sách.

Các vụ kiện tụng, họp báo tố cáo sách lậu, bắt sách vi phạm bản quyền trở nên quen thuộc với thị trường sách, bên cạnh những thông tin về mua bản quyền, xuất bản sách có bản quyền nổi tiếng… Dần dần, dù sách lậu, sách vi phạm bản quyền vẫn là bóng ma ám ảnh thị trường, nhưng thói quen tôn trọng bản quyền trong làm sách, nhất là sách văn học, đã dần tạo được chỗ đứng trong cộng đồng những người làm sách.

Sự kiện Google Books bị kiện vì sao chép sách chưa có bản quyền và đề nghị thương lượng với các nhà văn Việt Nam đã đóng một vai trò quan trọng đối với việc các nhà văn chú ý đến bản quyền. Hơn lúc nào hết, các nhà văn trong nước phát hiện ra việc thụ động ngồi chờ người khác tôn trọng quyền tác giả của mình không phải là biện pháp hay.

Các trung tâm bản quyền tác giả tác phẩm văn học được chú ý hơn, dù thực tế các trung tâm trên vẫn chưa làm hết vai trò của mình, nhiều nhà văn vốn ít quan tâm đến bản quyền đã bắt đầu lục đục kéo đến đề nghị ủy quyền. Việc mạnh tay kiểm tra, bắt giữ những đơn vị, cá nhân làm sách vi phạm bản quyền của các cơ quan quản lý nhà nước làm cho tình hình tôn trọng bản quyền văn học trở nên lạc quan hơn.

Một trong những nguyên nhân chính khiến cho việc tôn trọng bản quyền trong lĩnh vực sách, xuất bản có phần ổn định hơn các lĩnh vực khác chính là có sự chuẩn bị tốt. Còn nhớ khi Công ước Berne chuẩn bị áp dụng tại Việt Nam, đã có rất nhiều cuộc hội thảo, hội nghị, tài liệu hướng dẫn về công ước được tổ chức, phát hành. Tại đây, các chuyên gia luật trong và ngoài nước đã trả lời rất nhiều câu hỏi về Luật Sở hữu trí tuệ trong xuất bản.

Chính điều đó đã tạo nền tảng để sau này, trong lĩnh vực sách, xuất bản các vụ kiện cáo vi phạm bản quyền chủ yếu chỉ xoay quanh các trường hợp cá nhân.

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của đời sống xã hội, vấn đề bản quyền trong xuất bản cũng bắt đầu gặp những vấn đề mới gây tranh cãi. Nổi bật có 2 vấn đề lớn: khái niệm “Giấy ủy quyền tập thể” và vấn đề bản quyền xuất bản qua mạng.

“Giấy ủy quyền tập thể” là thuật ngữ được dùng trong sự kiện Google Books, lúc đó do thời gian quyết định bán bản quyền mà Google dành cho phía Việt Nam quá eo hẹp, không đủ để các nhà văn trong nước kịp thương lượng trao đổi, Trung tâm Bản quyền tác giả văn học Việt Nam (VLCC) trực thuộc Hội Nhà văn Việt Nam đã đề nghị Chính phủ cấp cho họ một loại giấy phép đặc biệt để tạm thời đại diện các nhà văn trong nước để thương lượng với Google.

Ý tưởng tốt nhưng lại nảy sinh yếu tố giá trị pháp lý, và cho đến bây giờ khi dự án Google Books đã bị giới hạn, VLCC cũng đã quên đi khái niệm “Giấy ủy quyền tập thể”, thì tính giá trị của nó vẫn không có lời giải chính thức.

Xuất bản qua mạng lại là một khái niệm vừa mới vừa cũ, nó đã xuất hiện ngay từ khi internet có mặt tại Việt Nam. Những vụ vi phạm bản quyền qua mạng ngày càng quy mô hơn với ảnh hưởng lớn hơn. Trong bối cảnh đó, Nghị định 11/2009/NĐ-CP được Chính phủ ban hành ngày 10-2-2009 đã sửa đổi, bổ sung Nghị định số 111/2005/NĐ-CP của Chính phủ, quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Xuất bản, trong đó có quy định cụ thể những vấn đề về xuất bản qua mạng.

Một hiệp hội nhằm bảo vệ quyền lợi của tác giả có tác phẩm bị sao chép cũng đang được vận động ra đời. Đó là Hiệp hội quyền sao chép Việt Nam (VIETRRO) do ông Nguyễn Kiểm, Cục trưởng Cục Xuất bản, làm trưởng ban vận động. Dự kiến, mọi hành vi sao chụp tác phẩm bằng máy và bằng công nghệ số đang lan tràn tại Việt Nam sẽ bị ngăn chặn bởi Hiệp hội quyền sao chép trên.

Gần 6 năm bước chân vào sân chơi bản quyền quốc tế, không thể nói là việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong lĩnh vực sách, xuất bản tại Việt Nam là tuyệt đối thành công, nhưng ít nhất việc tôn trọng bản quyền đã đem lại những thay đổi tích cực đáng ghi nhận.



Theo SGGP

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác