Bảo hộ quyền tác giả: Còn nhiều thách thức

Cho đến nay, chúng ta đã tham gia năm điều ước quốc tế liên quan đến bảo hộ quyền tác giả và các quyền liên quan, đó là: Công ước Bern bảo hộ các tác phẩm văn học, khoa học và nghệ thuật; Công ước Geneva bảo hộ nhà sản xuất bản ghi âm chống việc sao chép bản ghi âm không được phép của họ; Công ước Brussel liên quan đến việc phân phối tín hiệu mang chương trình truyền qua vệ tinh; Công ước Roma bảo hộ người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm và tổ chức phát sóng; và Hiệp định về những khía cạnh liên quan tới thương mại của quyền sở hữu trí tuệ (TRIPS) trong hệ thống các hiệp định của WTO.

Thực trạng, nguyên nhân

Trong những năm qua, chính sách bảo hộ quyền tác giả và các quyền liên quan đã phát huy tác dụng tích cực. Nhiều hoạt động trong lĩnh vực văn hóa - thông tin, từ báo chí, xuất bản, điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, nghệ thuật tạo hình đến phát thanh, truyền hình đã có ý thức tôn trọng quyền tác giả và các quyền liên quan khi khai thác, sử dụng tác phẩm. Nhiều bộ, ngành, địa phương đã có các chương trình triển khai thực thi cụ thể, hiệu quả hoạt động bảo hộ quyền tác giả và các quyền liên quan. Nhiều chủ thể quyền đã áp dụng các biện pháp để tự bảo vệ quyền của mình. Các tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả, quyền liên quan đã được hình thành và có các hoạt động tích cực, hiệu quả.

Mặc dù đã có nhiều tiến bộ trong thực thi bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan, nhưng ở nước ta hiện nay, vi phạm bản quyền trong hầu hết các lĩnh vực vẫn diễn ra rất phức tạp. Các hành vi xâm phạm bản quyền như in lậu sách; sử dụng các tác phẩm âm nhạc, tác phẩm điện ảnh, bản ghi âm, ghi hình mà không trả tiền cho chủ thể quyền tác giả, quyền liên quan; sử dụng các chương trình máy tính không có bản quyền và những hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan khác vẫn diễn ra tương đối thường xuyên. Vấn đề vi phạm bản quyền càng trở nên phức tạp hơn trong môi trường in-tơ-nét, vì tại đây, người ta dễ dàng thực hiện các hành vi sao chép và phổ biến trái phép các tác phẩm, các bản ghi, các chương trình phát sóng đang được bảo hộ bản quyền. Nạn vi phạm bản quyền trong môi trường kỹ thuật số và in-tơ-nét đang là thách thức lớn trong việc tự bảo vệ quyền của các chủ thể quyền, đồng thời cũng là thách thức đối với các cơ quan quản lý và thực thi về bảo hộ quyền tác giả và các quyền liên quan. Chúng ta chưa có các số liệu thống kê toàn diện để đánh giá mức độ vi phạm quyền tác giả, quyền liên quan và tác hại của nó đối với sự phát triển của ngành công nghiệp sáng tạo nói riêng, sự phát triển kinh tế - văn hóa - xã hội của đất nước nói chung, song chúng ta cũng dễ nhận thấy rằng, tình trạng vi phạm bản quyền này đã và đang gây thiệt hại cho chủ thể quyền và tác động tiêu cực đến hoạt động sáng tạo, ảnh hưởng xấu đến môi trường đầu tư, hợp tác kinh tế - văn hóa với các nước trên thế giới. Theo đánh giá của một số tổ chức nước ngoài theo dõi về sở hữu trí tuệ, tỷ lệ vi phạm bản quyền tại Việt Nam còn cao, nhất là trong các lĩnh vực băng đĩa âm nhạc, phim ảnh, chương trình máy tính và xuất bản sách.

Nguyên nhân của tình trạng vi phạm bản quyền, trước hết là do nhận thức về quyền tác giả, quyền liên quan còn nhiều hạn chế. Nhiều chủ thể chưa nắm rõ các quy định của pháp luật về quyền tác giả, quyền liên quan, thậm chí còn hiểu sai. Ðặc biệt, nhiều tổ chức, cá nhân chưa có ý thức chấp hành pháp luật về quyền tác giả, quyền liên quan. Ngoài ra, hệ thống thực thi bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan của các cấp, các ngành còn chưa đáp ứng yêu cầu theo quy định của pháp luật.

Và những giải pháp

Luật Sở hữu trí tuệ của nước ta ra đời (có hiệu lực từ ngày 1-7-2006) nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội liên quan tới ba đối tượng của sở hữu trí tuệ, trong đó có quyền tác giả và các quyền liên quan. Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam đã tương thích với các điều ước quốc tế, tương thích với các chuẩn mực bảo hộ của các nước trên thế giới. Ngoài ra, các luật chuyên ngành như Luật Xuất bản, Luật Báo chí, Luật Di sản văn hóa, Luật Ðiện ảnh, Pháp lệnh Quảng cáo và Pháp lệnh Thư viện có các quy định liên quan tới bản quyền, phù hợp với từng ngành. Bộ luật Hình sự, Luật Hải quan, Pháp lệnh Xử lý vi phạm hành chính cũng có các quy định quan hệ tới quyền tác giả và các quyền liên quan tùy theo tính chất và phạm vi điều chỉnh của mỗi luật.

Tại Kỳ họp thứ 5, Khóa XII, Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ. Luật này có hiệu lực thi hành từ ngày 1-1-2010. Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ đã giải quyết được các vấn đề bất cập về pháp luật và thực thi quyền sở hữu trí tuệ. Việc sửa đổi và bổ sung lần này đáp ứng các yêu cầu phát sinh của thực tiễn, thỏa mãn các nội dung của các điều ước quốc tế mà nước ta đã tham gia, đồng thời bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể quyền sở hữu trí tuệ Việt Nam bình đẳng với các chủ thể quyền sở hữu trí tuệ của các nước thành viên các điều ước quốc tế về sở hữu trí tuệ.

Trong năm 2009, một số văn bản pháp luật về xử phạt hành chính và hình sự các vi phạm về quyền tác giả, quyền liên quan cũng được ban hành: Nghị định 47/2009/NÐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính về quyền tác giả và quyền liên quan, quy định phạt tiền tới 500 triệu đồng đối với hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan. Ngoài ra, tổ chức hoặc cá nhân vi phạm còn phải chịu các hình thức xử phạt bổ sung như tịch thu hàng hóa vi phạm về quyền tác giả, quyền liên quan; tịch thu nguyên liệu, vật liệu, phương tiện và thiết bị được sử dụng để sản xuất, kinh doanh hàng hóa vi phạm về quyền tác giả, quyền liên quan; đình chỉ hoạt động kinh doanh từ ba đến sáu tháng. Các tổ chức, cá nhân vi phạm cũng phải thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả như dỡ bỏ bản sao tác phẩm dưới hình thức điện tử trên mạng in-tơ-nét, trong các thiết bị điện tử tin học. Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 36/2008/CT-TTg về việc tăng cường quản lý và thực thi bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan. Trước đó, Thủ tướng Chính phủ đã ra Chỉ thị số 04/2007/CT-TTg về tăng cường bảo hộ quyền tác giả đối với chương trình máy tính. Các bộ, ngành đã xây dựng và triển khai kế hoạch thực hiện các Chỉ thị của Thủ tướng. Kết quả thu được là khả quan, tỷ lệ vi phạm bản quyền chương trình máy tính đã giảm mỗi năm vài phần trăm.

Chúng ta đang tiến hành nhiều giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý và thực thi các quy định của pháp luật về bảo hộ quyền tác giả và các quyền liên quan. Trước mắt, một số văn bản pháp luật sẽ tiếp tục được xây dựng và ban hành. Chính phủ sẽ ban hành Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 100/2006/NÐ-CP và quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ về quyền tác giả, quyền liên quan. Với mục đích hoàn thiện cơ chế pháp luật bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể quyền tác giả và các quyền liên quan trong môi trường số và in-tơ-nét, Bộ Thông tin và Truyền thông cùng với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đang xúc tiến xây dựng Thông tư liên tịch quy định trách nhiệm về quyền tác giả và các quyền liên quan của tổ chức, cá nhân cung cấp, truyền đưa nội dung thông tin số trên môi trường mạng viễn thông và in-tơ-nét.

Cùng với việc xây dựng khung pháp lý đầy đủ để điều chỉnh các hoạt động liên quan đến thực thi quyền tác giả, quyền liên quan trên các lĩnh vực, nhất là trong môi trường kỹ thuật số và in-tơ-nét, cần tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật về quyền tác giả, quyền liên quan cho các đối tượng để nâng cao nhận thức thông qua hình thức tập huấn, hội thảo về quyền tác giả, quyền liên quan.

 Vấn đề khó khăn nhất vẫn là ý thức chấp hành. Vì vậy, song song với việc tiếp tục nâng cao nhận thức về quyền tác giả và quyền liên quan cho tất cả mọi đối tượng, cần tăng cường sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành hữu quan, đẩy mạnh công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý các hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan, nhất là ở các tỉnh, thành phố lớn; kiên quyết xử lý những trường hợp vi phạm, có thể đưa ra tòa một số vụ vi phạm nghiêm trọng, truy cứu trách nhiệm hình sự để răn đe.

Ngoài ra, cần có các biện pháp để nâng cao năng lực của các cơ quan chức năng bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan; tăng cường cán bộ, chuyên gia về quyền tác giả, quyền liên quan cho các cơ quan quản lý và thực thi quyền tác giả, quyền liên quan; tăng cường năng lực quản lý và thực thi của các tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả, quyền liên quan hiện đang hoạt động, đồng thời xúc tiến thành lập các tổ chức quản lý tập thể đối với các lĩnh vực chưa có đại diện để hỗ trợ cho công tác thực thi bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan.

Cùng với việc tạo ra sự thống nhất trong nhận thức về bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan, biến nhận thức này thành ý thức thực thi trong thực tiễn và với quyết tâm thống nhất hành động của các cơ quan bảo vệ pháp luật, chắc chắn chúng ta sẽ vượt qua các thách thức để có được bức tranh sáng sủa hơn về tình hình thực thi bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan tại Việt Nam.

 

Theo ND

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác