Bảo vệ bản quyền tác phẩm nhiếp ảnh

Vấn đề bản quyền tác giả, lâu nay đã trở thành nỗi bức xúc của nhiều ngành, nhiều giới và... nhiều tác giả, nhất là ở lĩnh vực văn học - nghệ thuật. Nhiếp ảnh cũng không nằm ngoài dòng chảy chung đó.

Ðủ kiểu vi phạm bản quyền...

Tháng 9-2002, tại Hà Nội, lần đầu tiên Cục Bản quyền tác giả, Vụ Mỹ thuật (thuộc Bộ Văn hóa - Thông tin lúc đó) và Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam đã phối hợp tổ chức hội thảo mang tên "Quyền tác giả trong lĩnh vực nhiếp ảnh". Các ý kiến được đưa ra đều đề cập tình trạng vi phạm nghiêm trọng bản quyền tác giả nhiếp ảnh; quyền lợi và chế độ nhuận ảnh; đề nghị Trung tâm bảo vệ quyền tác giả nhiếp ảnh sớm ra đời, là nơi giới nhiếp ảnh có thể "trông cậy" khi có "sự cố"...

Tuy nhiên, cho đến tận lúc này, tức là gần tám năm sau, ở nước ta vẫn chưa có được một Trung tâm bảo vệ quyền tác giả nhiếp ảnh. Trong khi đó, cấp độ vi phạm quyền tác giả trong lĩnh vực nhiếp ảnh ngày một đáng báo động, diễn ra ở khắp mọi chỗ, ở hầu khắp các lĩnh vực: báo chí, xuất bản, quảng cáo, dịch vụ, truyền thông...

Ðiều đáng báo động là, hiện tượng đó không chỉ diễn ra riêng lẻ ở một vài nơi, trên một vài tờ báo hay ấn phẩm... mà là hiện tượng phổ biến, diễn ra hằng ngày, hằng giờ. Ảnh đăng báo không đề tên tác giả, ảnh đăng một lần ở ấn phẩm này, sau đó được in lại ở nhiều xuất bản phẩm khác mà không đề tên, không xin phép tác giả, dùng ảnh làm nền cho các loại hình khác, trang trí, minh họa, cắt cúp tùy tiện... là "chuyện thường ngày". Không những thế, khi biên tập, xử lý ảnh, một số báo, tạp chí còn dùng các thủ thuật photoshop để tự ý thay đổi bối cảnh, tô vẽ, thêm bớt...

Nhiều tác phẩm ảnh bị các nhà xuất bản, các hãng sản xuất băng, đĩa tự ý dùng làm bìa ấn phẩm mà không hề xin phép tác giả, không đề tên tác giả, và... không bao giờ tự nguyện trả "nhuận ảnh".

Ở lĩnh vực quảng cáo cũng vậy, những người thực hiện thường tự ý lấy ảnh ở các tờ báo in ấn chất lượng tốt, trên mạng in-tơ-nét... để quảng cáo cho những sản phẩm, mục đích riêng của mình mà không hề chú ý đến tác giả ảnh, cũng như trả quyền lợi cho họ.

Một số cửa hàng làm ảnh dịch vụ khi khách hàng mang phim, file đến phóng ảnh đã tự ý lưu lại những tấm ảnh đẹp...  cho mình.

Không những thế, ngay chính trong giới nhiếp ảnh còn có những người "mượn ý tưởng bố cục" của người khác với lối ngụy biện "ý tưởng lớn gặp nhau"(!) hành vi "ăn cắp" trí tuệ. Việc "mượn" ý tưởng về bố cục trong nước rất ít - vì dễ bị phát hiện. Hầu hết là các tác giả "mượn" tác phẩm ảnh nước ngoài. Ðiều này dễ "đánh lừa" hơn vì không phải ai cũng có điều kiện để xem được các tác phẩm ảnh của các tác giả nước ngoài, cho dù in-tơ-nét đã về đến nhiều vùng quê xa xôi.

Hướng mở của vấn đề

Có một thời những người làm ở các cơ quan báo chí xuất bản thì lại bị tình trạng cơ quan chủ quản thu giữ phim ảnh của các phóng viên. Ðã thế, việc lưu trữ, bảo quản cũng không được thực hiện tốt: tha hồ thải loại phim theo ý người biên tập, quản lý, phim chất đống không bảo quản tử tế, để ẩm mốc, hỏng... Các tác giả không được giao quyền quản lý, không được tự do sử dụng và lại càng không được hưởng chế độ nhuận bút khi tác phẩm được khai thác... Hầu hết quyền công bố ảnh, chế độ nhuận bút cho tác phẩm đều do cơ quan chủ sở hữu tác phẩm quyết định. Tác giả chỉ được hưởng quyền lợi là được ghi tên trên tác phẩm. Việc thu giữ phim như một thời các cơ quan đó thực hiện dễ dẫn đến tình trạng nhầm lẫn, thất lạc, khi có tranh chấp, tác giả không có phim gốc để chứng minh quyền tác giả của mình.

Ngày nay, trong thời đại công nghệ thông tin phát triển mạnh mẽ, các nhà nhiếp ảnh hầu hết đã chuyển sang dùng máy ảnh kỹ thuật số, việc lưu trữ ảnh không phải là các cuốn phim mà là các file ảnh. Nhiều nhà nhiếp ảnh có trang web, blog cá nhân đã đưa các tác phẩm của mình lên mạng. Ðiều đó gần như đồng nghĩa với việc tác phẩm ảnh của mình trở thành của "công cộng"- khi mà người sử dụng in-tơ-nét tùy tiện khai thác ảnh không cần biết nguồn gốc từ đâu.

Chính vì vậy, việc cần phải có biện pháp bảo vệ bản quyền tác giả trong lĩnh vực nhiếp ảnh đã trở nên hết sức cấp bách. Một trong những biện pháp hữu hiệu, theo ý kiến của nhiều chuyên gia trong ngành, là nên sớm thành lập Trung tâm bảo vệ quyền tác giả nhiếp ảnh Việt Nam. Cần hướng dẫn cho các nhà nhiếp ảnh thực hiện đăng ký bản quyền tác giả và có trách nhiệm giám sát, gương mẫu trong việc thi hành luật và những nghị định, quy định dưới luật.

Bản quyền tác giả trong lĩnh vực nhiếp ảnh là một vấn đề phức tạp, nhạy cảm. Việc vi phạm bản quyền nhiếp ảnh đã rất nghiêm trọng không còn là chuyện dễ dàng cho qua. Các nhà nhiếp ảnh cần phải lên tiếng bảo vệ tác phẩm của mình và bảo vệ cho chính mình, để rồi làm quen với việc đăng ký bản quyền, có như vậy mới mong được pháp luật bảo trợ.

 

Theo ND

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác