Công tác quản lý bản quyền VHNT năm 2008: Một năm nhìn lại

(Cinet) - Năm 2008 trôi qua với nhiều biến động về kinh tế-văn hoá-xã hội. Bản quyền chịu sức ép lớn trong hội nhập và thực thi tại quốc gia. Bài tham luận này được trình bày tại Hội nghị Tổng kết ngành VH,TT&DL năm 2008, sẽ phản ánh bức tranh toàn cảnh về quyền tác giả và quyền liên quan với các vấn đề và sự kiện chính sau đây:

Công tác quản lý bản quyền VHNT năm 2008: Một năm nhìn lại - ảnh 1

1. Tăng cường các hoạt động hoàn thiện pháp luật

 Một năm với việc triển khai tích cực và trách nhiệm của các cơ quan liên quan đã hoàn thành 7 văn bản quy phạm pháp luật trình các cấp có thẩm quyền gồm: Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều Luật Sở hữu trí tuệ; Nghị định xử phạt vi phạm hành chính về quyền tác giả, quyền liên quan; Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường quản lý và thực thi bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan; Thông tư liên tịch về hỗ trợ tài chính mua bản quyền; Thông tư sửa đổi, bổ sung Thông tư 166 của Bộ Tài chính về lệ phí đăng ký quyền tác giả, quyền liên quan; hai Thông tư liên tịch về việc giải quyết các vụ án dân sự và hình sự về Sở hữu trí tuệ tại Toà án.

Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều Luật Sở hữu trí tuệ được khởi động từ tháng 5 năm 2008 do Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch chủ trì với sự phối hợp của Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và sự hợp tác của các cơ quan, tổ chức liên quan, đã được hoàn thiện trình Thủ tướng Chính phủ. Các nội dung sửa đổi bao gồm một số nội dung quyền của quyền tác giả, quyền liên quan và quyền đối với giống cây trồng phù hợp các Công ước quốc tế, thủ tục xác lập quyền Sở hữu công nghiệp và một số điều khoản liên quan đến chính sách về sở hữu trí tuệ và thực thi. Dự thảo Nghị định xử phạt vi phạm hành chính về quyền tác giả, quyền liên quan áp dụng mức phạt tối đa là 500 triệu đồng. Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ giao nhiệm vụ cho các Bộ, ngành, Uỷ ban nhân dân các tỉnh tăng cường các hoạt động quản lý, thực thi, ngăn chặn tình trạng vi phạm đang diễn ra phức tạp, thúc đẩy bảo hộ có kết quả cao hơn.

2. Nghiên cứu lấy ý kiến về việc thu tiền “đền bù bản quyền” từ thiết bị ghi, sao chép và vật ghi đã tập trung dư luận xã hội

Theo nguyên tắc “phép thử ba bước” do WIPO đề xuất, các quốc gia đã áp dụng để xây dựng luật liên quan đến giới hạn và ngoại lệ quyền. Việt Nam cũng đã vận dụng để xây dựng điều 25, 26, 32, 33 Luật Sở hữu trí tuệ. Tuy nhiên, Việt Nam chưa tiến thêm một bước để thực hiện như các nước phát triển trong việc thu “tiền đền bù bản quyền” từ các thiết bị ghi, sao chép và vật ghi. Các nước thực hiện việc này nhằm bảo vệ để “không gây phương hại” đến quyền lợi của các chủ thể quyền. Nhiều nước phát triển có quy định vấn đề này tại Luật Bản quyền như Nhật Bản lập 9 điều, Hoa Kỳ có 10 điều đặt trong một chương riêng. Các nước này đều đưa ra mức thu cụ thể cho từng loại thiết bị, vật ghi cũng như tỷ lệ (%) phân chia giữa các chủ thể quyền và giao cho cơ quan phù hợp đứng ra thu để phân phối lại. Dư luận từ các cơ quan báo chí trong nước cho rằng việc thu này là chưa thích hợp tại Việt Nam. Đây là vấn đề rất mới và phức tạp hơn các vấn đề về bản quyền lâu nay đã đề cập.

3. Hoạt động hướng dẫn, tuyên truyền, giáo dục pháp luật được đề cao

Trong năm có tới 20 chương trình hội thảo, tập huấn về quyền tác giả, quyền liên quan được tổ chức thực hiện tại Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh và một số tỉnh, thành phố khác trên cả nước với hơn 1000 lượt người tham dự. Nội dung các chương trình tập trung vào việc đánh giá thực thi, trao đổi kinh nghiệm, đánh giá và hoàn thiện pháp luật. Có 6 chương trình chuyên sâu dành cho đối tượng là Thẩm phán Toà án tối cao và Toà án các tỉnh, thành phố, trong đó 3 lớp tập huấn về bảo hộ chương trình máy tính. Thành phố Hồ Chí Minh thực hiện đề án với kinh phí trên 1 tỷ đồng cho các chương trình triển khai thực hiện Luật Sở hữu trí tuệ phần quyền tác giả, quyền liên quan. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã triển khai các đề tài nghiên cứu chuẩn bị nội dung, chương trình, tài liệu phục vụ giảng dạy sở hữu trí tuệ trong các trường đại học và cao đẳng.

4. Trang Web “Quyền tác giả Việt Nam” khẳng định vai trò quan trọng trong công tác thông tin

Với sự bùng nổ truy cập (khoảng 8 triệu lượt trong năm 2008, gấp hơn 4 lần năm 2007), trang Web “Quyền tác giả Việt Nam” (tiếng Anh là “Vietnam Copyright”) của Cục Bản quyền tác giả đã chứng tỏ vai trò quan trọng của công cụ này trong việc đáp ứng thông tin cần thiết về quyền tác giả và quyền liên quan cho độc giả trong nước và nước ngoài. Nhiều tổ chức và cá nhân cả trong nước và nước ngoài đã đánh giá cao sự góp mặt của trang Web “Quyền tác giả Việt Nam” trên mạng thông tin điện tử, xứng đáng là công cụ hữu ích cho những người muốn tìm hiểu, tra cứu các thông tin về hệ thống pháp luật, cơ chế chính sách của Việt Nam và các điều ước quốc tế về quyền tác giả, quyền liên quan cũng như các thông tin về hoạt động đăng ký quyền tác giả, quyền liên quan tại Việt Nam.

5. Ý thức tự bảo vệ quyền có bước tiến bộ mới

Thông qua các hội thảo, tập huấn hiểu biết về pháp luật, đặc biệt hiểu biết về quyền và lợi ích, nhiều tổ chức và cá nhân đã áp dụng các biện pháp để tự bảo vệ quyền của mình.

Hồ sơ đăng ký quyền tác giả, quyền liên quan tăng 50% so với năm 2007, đưa tổng số Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả và Giấy chứng nhận đăng ký quyền liên quan được cấp lên tới con số trên 4.800.

Nhà xuất bản Giáo dục đã đăng ký quyền tác giả đối với bộ sách giáo khoa lớp 12, kết thúc toàn bộ việc đăng ký sách giáo khoa phổ thông, do nhà nước đầu tư biên soạn xuất bản và giữ kỷ lục về việc đăng ký.

Đơn thư tố cáo, khiếu nại tăng, riêng Cục Bản quyền tác giả đã nhận và giải quyết 52 vụ việc, trong đó có 5 đơn thư liên quan đến vi phạm quyền dịch tác phẩm của nước ngoài để xuất bản bằng tiếng Việt tại Việt Nam. Hầu hết các vụ việc đều nằm trong hoạt động liên kết giữa các nhà xuất bản với các công ty tư nhân. Trong năm, Cục Bản quyền tác giả đã ra quyết định huỷ bỏ hiệu lực 11 giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả, trong đó phần lớn các vụ việc là lợi dụng và thiếu trung thực khi lập hồ sơ đăng ký.

 6. Các tổ chức quản lý tập thể cố gắng vươn lên, khẳng định vai trò được pháp luật xác lập

Đã hình thành một đội ngũ chuyên trách, đang vươn lên để hoạt động chuyên nghiệp. Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam (VCPMC) đã có nhiều nỗ lực để đạt mục tiêu thu 15 tỷ 200 triệu đồng trong năm 2008. Tuy nhiên, VCPMC vẫn chưa hài lòng vì quyết tâm nội bộ là thu 1 triệu USD. Hiệp hội Công nghiệp Ghi âm Việt Nam (RIAV) kết thúc nhiệm kỳ sáng lập với việc đề cao trách nhiệm của Ban chấp hành ở năm thứ 5, bằng sự nỗ lực ký được một số hợp đồng với giá trị 4,5 tỷ đồng. Kết quả này thực sự là món quà dâng lên Đại hội nhiệm kỳ II vào tháng 9 năm 2008, với niềm tin của các hội viên được củng cố, để tổ chức đại hội toàn thể thành công. Trung tâm Quyền tác giả Văn học Việt Nam (VLCC) tập hợp một đội ngũ chuyên trách hầu hết là những người phụ nữ tâm huyết, lãng mạn. Năm 2008, VLCC thu được 284.500.000 đồng trong bề bộn các công việc nội bộ và những lựa chọn để hoạch định các bước đi trong tương lai.

Cản trở lớn nhất cho hoạt động quản lý tập thể là ý thức chấp hành nghĩa vụ của các tổ chức, cá nhân khi sử dụng tác phẩm, cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng. Hiểu biết pháp luật của không ít người hoạt động chuyên trách còn hạn chế; sự lúng túng bộc lộ trong quản lý, điều hành, xác định mục tiêu, chương trình hoạt động đã hạn chế kết quả tự bảo vệ quyền.

7. Hợp tác quốc tế tiếp tục được triển khai sâu rộng qua các Hiệp định đối tác về đầu tư, kinh tế, thương mại

Ngoài các điều ước quốc tế song phương và đa phương về quyền tác giả, quyền liên quan Việt Nam đã ký kết và tham gia, Việt Nam tiếp tục đàm phán các Hiệp định song phương và đa phương về kinh tế, đầu tư, thương mại, trong đó có các cam kết về sở hữu trí tuệ liên quan đến quyền tác giả, quyền liên quan. Hiệp định đối tác kinh tế Việt Nam - Nhật Bản đã được ký tại Tokyo vào ngày 25/12/2008.

Các Điều ước quốc tế song phương và đa phương đã được thực hiện với những tiến bộ mới về việc thực hiện nghĩa vụ bản quyền thông qua các giao dịch mua bán. Tuy nhiên nhiều tổ chức, cá nhân đã bất chấp pháp luật, đạo đức kinh doanh tiếp tục xâm phạm quyền của các chủ thể quyền, gây bất bình trong dư luận.

8. Tình trạng xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan vẫn diễn biến phức tạp

 Hầu hết các khách thể quyền đều bị xâm hại, từ các loại hình tác phẩm đến các cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng. Tình trạng này được biểu hiện ở các hình thức sử dụng, khai thác khác nhau, từ hoạt động báo chí, xuất bản, âm nhạc, sân khấu, điện ảnh đến phát thanh, truyền hình. Trong đó tình trạng sử dụng bất hợp pháp trong môi trường kỹ thuật số có nhiều diễn biến phức tạp. Các hành vi xâm hại, gian lận diễn ra tinh vi, khó kiểm soát đã đưa môi trường số vào loại hình khó khăn nhất trong bảo hộ tại các quốc gia, kể cả các quốc gia phát triển. Các nhà sản xuất bản ghi âm đang bị xâm hại nghiêm trọng các giá trị đầu tư bởi hành vi sao chép, trích ghép, cũng như các bản ghi âm nhập khẩu bất hợp pháp. Nhiều chương trình máy tính vẫn trong tình trạng sử dụng không phép, từ hành vi vụ lợi của các nhà phân phối máy tính. Tuy tỷ lệ phần trăm xâm hại được giảm từ việc triển khai thực hiện Chỉ thị 04 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường bảo hộ quyền tác giả đối với chương trình máy tính, nhưng lĩnh vực này vẫn nằm trong diện vi phạm rất đáng quan ngại. Nhiều nhà xuất bản đang bị thiệt hại lớn bởi nạn in lậu sách chưa được ngăn chặn. Tình trạng rất đáng quan tâm và lo ngại khi Việt Nam đã là thành viên Công ước Berne 4 năm, nhưng nhiều tác phẩm được cấp phép bản quyền để dịch xuất bản bằng tiếng Việt đã bị các công ty tư nhân làm sách chiếm đoạt, gây thiệt hại cho các nhà xuất bản đã đầu tư tài chính, chấp hành nghiêm chỉnh điều ước quốc tế đa phương. Điều này trở nên phức tạp hơn khi chính một số nhà xuất bản đã vô tình hay hữu ý cấp phép xuất bản, tiếp tay cho các động cơ vụ lợi bất chấp pháp luật, đạo đức kinh doanh. Việc thu, phát tín hiệu vệ tinh mang chương trình đã mã hoá cũng trong diện xâm hại quyền của các tổ chức phát sóng Việt Nam và nước ngoài. Hầu hết các công ty truyền hình cáp, truyền hình kỹ thuật số chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thanh toán tiền sử dụng cho các chủ thể quyền.

 9. Hoạt động của Thanh tra đã tập trung vào việc xử lý xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan

Thanh tra Văn hoá, Thể thao và Du lịch đã kiểm tra, xử lý 20 vụ liên quan tới xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan, với mức phạt 255 triệu đồng, chiếm trên 94% số tiền phạt trong năm ở lĩnh vực văn hoá. Với 1200 máy tính của các doanh nghiệp tại thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội, Khánh Hoà, Đồng Nai, Bình Dương, Hưng Yên bị kiểm tra, các chủ doanh nghiệp đều thừa nhận hành vi cài đặt trái phép chương trình máy tính và có cam kết sớm khắc phục.

Nhiều website bị kiểm tra như 24h.com.vn, socbay.com.vn, zing.vn, bongdaso.com, vnmedia.vn, clip.vn, baobongda.com.vn, … đều có hành vi vi phạm phải thực hiện yêu cầu ngừng truyền phát, tháo dỡ các bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng vi phạm bản quyền. Công ty cổ phần viễn thông FPT đã bị xử phạt 20 triệu đồng bởi hành vi truyền phát phim chưa được phép của một số tổ chức phát sóng lớn trên thế giới.

Tuy có rất nhiều cố gắng nhưng Thanh tra Văn hoá, Thể thao và Du lịch vẫn chưa thể đáp ứng được yêu cầu đòi hỏi nhằm thiết lập trật tự trong lĩnh vực bản quyền và xử lý nghiêm các tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm quyền tác giả, quyền liên quan.

10. Cục Bản quyền tác giả được trở lại tên cũ với tổ chức, bộ máy mới đáp ứng yêu cầu thực thi và hội nhập

Sau hơn 20 năm hoạt động, năm 2008 đánh dấu sự phát triển mới về tổ chức, bộ máy của Cục Bản quyền tác giả, đáp ứng yêu cầu thực thi và hội nhập. Ngoài Văn phòng, Cục Bản quyền tác giả có 3 phòng chuyên môn nghiệp vụ thực hiện chức năng quản lý nhà nước đối với các đối tượng quyền tác giả, quyền liên quan. Văn phòng đại diện Cục tại thành phố Hồ Chí Minh và Văn phòng đại diện Cục tại thành phố Đà Nẵng là hai đơn vị trực thuộc, thực hiện các nhiệm vụ liên quan đến bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan tại các tỉnh miền Nam và miền Trung. Sau 54 tháng mang tên “Cục Bản quyền tác giả văn học - nghệ thuật”, đến tháng 01/2008, Cơ quan quản lý nhà nước về quyền tác giả, quyền liên quan đã được trở lại tên cũ là “Cục Bản quyền tác giả”. Đội ngũ cán bộ công chức chưa được tăng cường về số lượng, nhưng đã được nâng cao về chất lượng. Với chính sách tập trung đào tạo nguồn nhân lực để giúp nhà nước quản lý một lĩnh vực mới và phức tạp của sở hữu trí tuệ, cán bộ công chức Cục Bản quyền tác giả đã được rèn luyện trong môi trường quản lý chịu sức ép từ các chuẩn mực pháp luật và hội nhập nên đã trưởng thành nhanh chóng. Hiện nay đã hình thành được nhóm cán bộ đủ khả năng xử lý những vấn đề phức tạp trong hội nhập. Một số cán bộ công chức có khả năng tham gia các đoàn đàm phán của Chính phủ về các Hiệp định đầu tư, kinh tế, thương mại.

 
Vũ Mạnh Chu -
Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả

 

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác