Đau đầu tác quyền tiếng Việt!

Sớm nhất là ngày 25.9 này, bản dịch tiếng Việt Harry Potter 7 mới được bà Lý Lan hoàn thành để kịp phát hành vào đầu tháng 10. Nhưng hiện nay, hơn 10 chương dịch tiếng Việt của cuốn này xuất hiện trên www.hp7vn.com làm đau đầu NXB Trẻ, đơn vị đã chính thức mua tác quyền tại Việt Nam.

Tập 7 Harry Potter bản in được giám sát nghiêm ngặt lúc phát hành. Ảnh : ReutersTập 7 Harry Potter bản in được giám sát nghiêm ngặt lúc phát hành. Ảnh : Reuters

Sự cố “rò rỉ bản thảo” Harry Potter 7 trước giờ cuốn sách phát hành trên toàn cầu cho thấy câu chuyện về luật bản quyền, công ước xuất bản thế giới đang bị thách thức bởi sự tự do trêu ngươi của đời sống mạng.

Tại Việt Nam, chuyện thích thì dịch, tung lên mạng của những nhóm fan Harry Potter đã ảnh hưởng không nhỏ đến việc phát hành bản dịch chính thức (có mua tác quyền) các tập trước đó. Nhưng NXB Trẻ vẫn “ngậm bồ hòn làm ngọt”.

Lý sự kiểu Hp7vn 4ever …

Mười một chương tiếng Việt Harry Potter 7 được post lên website hp7vn.com với những cái nick dịch giả như: Monika Tran & Johnny, Koo Koo07, Monkey… Theo nguồn tin chúng tôi vừa thu thập được từ NXB Trẻ, đơn vị này - với tư cách là người mua và bảo vệ tác quyền tiếng Việt - đã gởi thư khuyến cáo nhóm Hp7vn 4ever dừng ngay dự án dịch, công bố Harry Potter 7 trên web thông qua email riêng của người có nickname “Minh lết” - tự nhận là một trong những leader của nhóm.

Trong email trả lời thư khuyến cáo của NXB Trẻ ngày 25.7, “Minh lết” vẫn đưa ra lý lẽ: họ làm việc này phi lợi nhuận, để nâng cao khả năng tiếng Anh, chỉ mang ý nghĩa chia sẻ, vì tình yêu mến Harry Potter và chỉ ra “bây giờ có tới 3, hoặc 4, thậm chí hơn thế nữa cùng dịch” trên mạng. Cư dân mạng này khẳng định: “Theo quan điểm của chúng tôi, nếu leader của chúng tôi ngừng dự án này, các thành viên sẽ chuyển sang nhóm dịch khác và việc ngăn cản của NXB, thiết nghĩ, sẽ tạo dư luận không hay cho cộng đồng”; “Chúng tôi hiểu chúng tôi bị kết tội là ăn cắp bản quyền, là vô ý thức. Nhưng tôi tin chắc rằng cộng đồng mạng đứng về phía chúng tôi!”…

Và leader này cũng cho biết thêm: bản tiếng Anh của nhóm là ebook phát tán trên mạng 4 ngày trước khi sách được phát hành toàn cầu.

Trong những cuộc trao đổi bằng email, một trong những lãnh đạo “dự án dịch thuật” này còn “nhá” trước là họ đang có ý định kiện ngược trở lại NXB Trẻ và báo Tiền Phong đã “vi phạm quyền công dân cơ bản” khi “kết án” việc dịch thuật Harry Potter 7 tung lên mạng của họ là sai cả tình lẫn lý.

Tuy nhiên, nickname “Minh lết” cũng tuyên bố là anh ta sẽ rút chính thức khỏi dự án! Sau đó, ngày 29.7, một người có nickname là P Guy ra một thông báo “mang tính ngôn luận” đăng trên web hp7vn.com, rằng anh ta là người chịu trách nhiệm về kỹ thuật với tư cách nhấn nút post bài. Nhưng P Guy vẫn không có ý dừng lại chuyện cập nhật những chương tiếp theo.

NXB có “chấp nhận thực tế”?

Trong tài liệu về những cuộc trao đổi (hầu hết là dưới dạng email) mà SGTT được NXB Trẻ cung cấp, nhiều lần NXB Trẻ khẳng định vấn đề không ở mặt lợi nhuận vì họ tin chắc Lý Lan vẫn là thương hiệu gắn với những bản dịch Harry Potter khá uy tín tại Việt Nam. Nhưng nếu để những bản dịch kém chất lượng xuất hiện trước trên mạng thì sẽ ảnh hưởng đến độc giả muốn tiếp cận một bản dịch chính thức, chất lượng, có thẩm định kỹ và đảm bảo đúng pháp lý tác quyền.

Một trong những quan điểm không khớp của cuộc tranh cãi giữa hai bên và nhóm Hp7vn 4ever thông qua website của mình vẫn nhân danh tình yêu, sự nhiệt huyết với Harry Potter, cái tự do “ẩn danh” dưới đời sống mạng không ai cấm cản được; cho rằng chuyện vi phạm bản quyền là một thực tế mà NXB Trẻ nên chấp nhận “bởi vì xã hội càng phát triển, việc xâm hại tác quyền càng tinh vi hơn”.

Và câu chuyện mà NXB đánh động đến nhóm này là tư cách công dân Việt Nam trong luật chơi chung quốc tế, dù phạm vi hoạt động của họ là thế giới ảo. Trong khi đó, Hp7vn 4ever vẫn đảm bảo kế hoạch dịch và tung lên web đều đặn và cố chấp, nhân danh sự tự do của đời sống mạng.

Ai cũng có thể dịch một tác phẩm yêu thích cho cá nhân mình, nhưng nếu dịch, lập dự án công bố trên mạng, làm phái sinh tác phẩm thì vấn đề lại “đụng” đến pháp luật. Khi tham chiếu dưới góc độ luật tác quyền, quyền sở hữu trí tuệ thì chuyện sẽ bắt đầu phức tạp hơn nhiều.

(Theo KTNT)

Tiến sĩ, luật sư Lê Nết:

Theo khoản 7, điều 28 Luật Sở hữu trí tuệ, hành vi làm tác phẩm phái sinh mà không được phép của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả là xâm phạm quyền tác giả (trừ trường hợp chuyển tác phẩm sang chữ nổi hoặc ngôn ngữ khác cho người khiếm thị). Theo phụ lục của công ước Berne, trong một thời gian nhất định mà không có ai dịch thì được quyền dịch. Nhưng trường hợp này, tác phẩm đã có nhà xuất bản (NXB) mua tác quyền và đang dịch, nên vẫn là vi phạm. Nếu chỉ dịch cho cá nhân, không công bố công khai thì vẫn bị coi là vi phạm. Nhưng trên thực tế, không ai truy cứu việc này trừ khi công bố nó dưới bất kỳ hình thức nào.

Việc dịch rồi phổ biến lên mạng sẽ ảnh hưởng đến doanh thu của NXB Trẻ khi phát hành chính thức. Nhưng không thể nói rằng nó cũng gây khó khăn cho NXB trong những lần thương lượng mua bản quyền lần sau vì người vi phạm không phải là NXB mà là nhóm dịch này. Trong trường hợp này, để bảo vệ quyền lợi của mình, NXB phải thông báo với chủ sở hữu tác phẩm để họ kiện nhóm dịch hoặc uỷ quyền cho mình kiện nhóm dịch. Nếu chủ sở hữu không chịu làm việc này thì chính chủ sở hữu mới là người gây khó khăn cho NXB vì họ đã bán tác quyền cho NXB rồi.

Mỹ Lệ (ghi)

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác