Giải pháp nào để ngăn chặn tình trạng vi phạm bản quyền ở Việt Nam?

Với quyết tâm làm sạch môi trường xuất bản, in ấn trong quá trình hội nhập, Việt Nam đã chính thức ra nhập công ước Bern năm 2004 nhưng thói quen “tự do xài của chùa” và lòng tham vô độ của một số đơn vị, nhà xuất bản khiến cho việc vi phạm bản quyền vẫn còn phổ biến, là vấn nạn, ảnh hưởng đến uy tín, xâm hại trực tiếp tới kinh tế và làm lũng loạn thị trường.

Những con số khổng lồ

Không thể nghi ngờ khi nhiều tổ chức trên thế giới xếp Việt Nam là một trong những nước vi phạm bản quyền nhiều nhất. Theo thống kê của khối liên minh quốc tế về sở hữu trí tuệ Internatinal Intellectual Property Alliance (IIPA) chỉ tính riêng năm 2008, các loại băng đĩa vi phạm ở nước ta chiếm tới 95%, sách chiếm 90%, ước tính thiệt hại khoảng 19 triệu USD/năm. Con số thống kê khổng lồ này, có thể khiến đọc giả kinh ngạc bởi hầu hết họ đều bỏ tiền thật để mua sách giả, kém chất lượng nhưng đó hoàn toàn là sự thật vì các nhà xuất bản nước ngoài mới chỉ cấp phép lưu hành ở Việt Nam chưa đến 100 đầu sách nhưng trên thị trường hiện có tới hàng chục ngàn đầu sách trôi nổi, với đủ thể loại, nhiều nhất là sách ngoại ngữ, sách tham khảo, giáo trình, từ điển….

Sách của nước ngoài, những quốc gia có hệ thống pháp luật với những quy định chặt chẽ, khắt khe về bản quyền và sở hữu trí tuệ mà các “gian thương” cũng không ngại “nhái”, sao chụp, dịch, photocopy… không xin phép, huống chi là những sản phẩm của các công ty trong nước trong đó đặc biệt là sách văn học và sách dành cho thiếu nhi. Theo Fahasa, một trong những đơn vị phát hành lớn của Việt Nam, chỉ tính riêng năm 2008, công ty này đã có tới 400 tựa sách với hàng chục ngàn cuốn bị các tổ chức cá nhân, thậm chí có cả những đơn vị anh em tự ý sao, xuất bản mà “quên” xin phép, gây thiệt hại cho công ty hàng chục tỷ đồng/năm. Còn những đơn vị nước ngoài mà Fahasa liên kết, nhập khẩu cũng có số tựa sách bị “nhái” nhiều không kém, cụ thể NXB Pearson 20 tựa sách, NXB Cambridge 61 tựa sách, NXB Oxford 206 tựa sách, NXB Macmillan 44 tựa sách, NXB McGrawhill 28 tựa sách….

Cho dù đã nỗ lực hết mức thống kê, nhằm ngăn chặn, vạch mặt những thủ phạm, những tên “trộm” tinh vi ăn cắp bản quyền và chất xám làm lũng loạn thị trường, gây thiệt thòi cho bạn đọc nhưng hầu hết lãnh đạo những đơn vị có kết quả thống kê đều khẳng định những con số này mới chỉ là sơ bộ, chưa đầy đủ, thực tế có thể còn lớn hơn nhiều. Các đơn vị cũng chỉ có đủ sức thống kê đầu sách bị vi phạm, còn số lượng bản phát hành nhiều vô kể, không có khả năng kê chính xác. Tuy chưa thật đầy đủ nhưng chỉ ngần ấy cũng cho thấy “cơn bão” vi phạm bản quyền đang đổ bộ ở Việt Nam mà những chủ nhân có tài sản không chủ động kiểm soát được, nếu để kéo dài không chỉ gây thiệt hại lớn về kinh tế, tuy tín quốc gia mà đây chính là một trong những nguyên nhân khiến nhiều nhà xuất bản quốc tế e ngại khi cấp phép và chùn bước khi quyết định mở rộng thị trường, đầu tư vào Việt Nam.

Những thủ đoạn tinh vi

Dạo qua các nhà sách tư nhân, hay nhà nước, các quầy sách vỉ hè hay hiệu sách trong nhà trường, tiệm photo…đâu đâu cũng thấy sách vi phạm bản quyền ngang nhiên bày bán tràn lan, nguy hiểm hơn là hàng nhái, y trang hàng thật, nếu không phải người trong nghề thì rất khó có thể nhận ra.

Gặp Phó tổng giám đốc Fahasa Huỳnh Văn Hội để tìm hiểu về những thủ đoạn và cách nhận biết hàng nhái, hàng in lậu anh không ngần ngại chỉ cho chúng tôi vài chiêu mà giới in lậu thường dùng. Theo anh, thủ đoạn thông thường là sách giả photocopy sách gốc với Bìa có 2 hoặc 4 màu giống như sách thật nhưng ruột sách chỉ có một màu, nếu tinh ý một chút là độc giả có thể nhận ra. Chuyên nghiệp hơn, họ dùng công nghệ in như sách gốc, chất lượng và hình ảnh giống nhau (đạt đến tỷ lệ 80-90 %) chỉ người trong nghề mới phân biệt được. Trắng trợn hơn là việc ăn cắp bản quyền, nhái như sách gốc nhưng chú thích thêm vài câu Tiếng Việt thế là tự ý gắn tên NXB địa phương vào. Phổ biến nhất hình thức vi phạm hiện nay là các loại sách song ngữ vừa Tiếng Việt , vừa Tiếng Anh, có ghi tên tác giả nước ngoài và tên người dịch sang tiếng Việt nhưng không hề có hợp đồng chuyển nhượng tác quyền của tác giả hoặc của nhà xuất bản nước ngoài…

Cho dù bằng thủ thuật, hay công nghệ gì đi chăng nữa với mục đích lợi nhuận là duy nhất, mọi sách vi phạm bản quyền đều có chất lượng không được như sản phẩm gốc, không kể một số cơ sở làm sách lậu còn tự ý thay đổi, thêm bớt một số nội dung, hình ảnh tùy tiện, thậm chí dịch sai, ảnh hưởng nghiêm trọng tới nội dung, chất lượng tác phẩm. Việc vi phạm bản quyền trong xuất bản không chỉ bó nhỏ trong việc làm hàng nhái, hàng giả mà còn mở rộng ở việc sử dụng thương hiệu của những công ty nổi tiếng một cách tùy tiện, trái phép. Quy trình sản xuất một ấn phẩm đã khó và lâu nhưng thời gian để gây dựng thương hiệu của một công ty, đơn vị, nhà xuất bản còn khó và lâu hơn gấp nhiều lần.

Do không phải trả giá bản quyền, giấy phép xuất bản, phí biên tập… nên giá sách sao chép lậu rẻ hơn nhiều lần so với giá sách gốc xuất bản hợp pháp, vì thế không ít người tiêu dùng tham rẻ vô tình tiếp tay cho hành vi vi phạm của bọn gian thương. Nhất là hiện nay, cùng với sự phát triển không ngừng của khoa học, công nghệ, máy móc, thiết bị in ấn hiện đại càng tạo điều kiện cho các tổ chức, cơ sở làm hàng nhái nhanh và giống thật. Trước đây, phải 8 tháng thì mới làm “nhái” được sản phẩm, nhưng hiện nay một sản phẩm có uy tín bị làm “nhái” chỉ sau một vài ngày rồi xâm nhập, phá giá thị trường với tốc độ nhanh đến chóng mặt. Không kể quá trình xuất bản chỉ tính thời gian nhập khẩu sách từ nước ngoài về cũng không nhanh bằng bọn in lậu. Thông thường các nhà nhập khẩu sách chân chính cần ít nhất 1 tháng mới có thể nhập sách về từ các nước Châu Á và 2 tháng nếu sách nằm ở các nước Anh, Mỹ, Úc... trong khi đó bằng công nghệ hiện đại chúng chỉ sao, chụp trong tích tắc. Vì thế không ít “cây ngay” “chết đứng” vì cơn lốc hàng giả mà bọn gian thương tung ra. Những việc làm vi phạm này liên tục tái diễn, không chỉ vi phạm đạo đức kinh doanh mà còn có thái độ thách thức pháp luật, làm xấu đi hình ảnh của quốc gia trên trường quốc tế.

Giải pháp nào để ngăn chặn đại dịch này?

Mặc dù năm 2004 chúng ta đã ra nhập công ước Bern về bảo hộ quyền tác giả và chúng ta cũng có thông tư liên tịch về phối hợp phòng chống in lậu của Bộ Thông tin- Truyền thông và Bộ Công An ký ngày 12/5/2009, nhưng tại sao nạn in lậu vi phạm bản quyền vẫn hoành hành mà không có thuốc đặc trị?

Theo ông Nguyễn Kiểm, Cục trưởng Cục xuất bản, thực tế những năm gần đây chúng ta đã phát hiện và xử lý nhiều trường hợp nhưng chủ yếu là xử phạt hành chính với mức hết sức ít ỏi, không thấm thoát gì so với nguồn lợi bất chính khổng lồ mà các tổ chức in lậu thu được. Tuy chúng ta đã có đủ hành lang pháp lý nhưng những chế tài xử phạt lại chưa đủ mạnh, chưa đủ sức răn đe, chỉ như “đá ném ao bèo” không làm chuyển biến được tình trạng vi phạm bản quyền trong nước hiện nay. Nhiều đối tượng vẫn “ngựa quen đường cũ” bị xử lý xong lại tái diễn gây phiền hà cho công tác quản lý và xuất bản trong nước. Để ngăn chặn, chúng ta phải có những biện pháp mạnh, không chỉ dừng ở việc xử phạt hành chính, theo nhiều nhà quản lý cần phải truy tố hình sự về tội lừa đảo, làm hàng giả…

Bên cạnh đó, phải có sự phối hợp đồng bộ giữa các bộ ban ngành, các cơ quan chức năng. Một trong những yếu tố dẫn đến tình trạng sách lậu tồn tại và phát triển như hiện nay là giá thành của phần lớn các loại sách đặc biệt là sách nhập khẩu tương đối còn cao so với khả năng kinh tế của người đọc, vì vậy không chỉ trông chờ vào các cơ quan chức năng mà các nhà xuất bản phải chủ động phối hợp với nhau hạ giá thành sản phẩm, hợp tác, liên kết cung ứng sách cho các nhà trường, các đơn vị đầu mối tiêu thụ nhiều sản phẩm. Tuyên truyền, vận động người dân nâng cao nhận thức về sở hữu trí tuệ và nói không với sách lậu. Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát đối với các cơ sở in, phát hành, cấp phép…


Theo CPV

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác