Quản lý tập thể quyền tác giả ở Việt Nam: Ngổn ngang trăm mối

Ở nước ta hiện có ba đơn vị đứng ra quản lý tập thể quyền tác giả là: Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam, Trung tâm Quyền tác giả văn học Việt Nam và Hiệp hội Công nghiệp ghi âm Việt Nam. Phải nói ngay rằng, đây là các tổ chức phi chính phủ, phi lợi nhuận, được thành lập bởi sự tự nguyện của các hội viên.

Nhà thơ Đoàn Thị Lam Luyến - Phó Giám đốc Trung tâm Quyền tác giả văn học Việt Nam.Nhà thơ Đoàn Thị Lam Luyến - Phó Giám đốc Trung tâm Quyền tác giả văn học Việt Nam.

Sự ra đời của các trung tâm này đem lại nhiều kỳ vọng cho các tác giả trong lĩnh vực sáng tạo văn học, nghệ thuật về việc thực thi quyền tác giả. Nhưng thực tế, chỉ có Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam là có những thành công vượt trội...

Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam: Dự kiến năm 2008 sẽ thu tiền tác quyền ở các quán karaoke

Sau hơn 5 năm thành lập, đến nay số hội viên ký hợp đồng ủy thác cho trung tâm đã lên con số hơn một ngàn nhạc sĩ. Nếu như năm đầu tiên, số tiền tác quyền mà trung tâm thu được là 78 triệu đồng thì đến năm 2006, đã là 4 tỉ đồng và riêng năm 2007, tổng giá trị hợp đồng sử dụng tác phẩm âm nhạc đã ký kết ước tính trên 8 tỉ đồng (trong đó bao gồm cả những hợp đồng chưa thanh lý).

Việc thu tiền thực hiện trên các lĩnh vực như sóng phát thanh, truyền hình, nhạc chuông, sản xuất băng đĩa, xuất bản sách nhạc, các website nghe nhạc trực tuyến... Dự kiến sang năm 2008, Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam sẽ xúc tiến việc thu tiền tác quyền ở các quán karaoke, nhà hàng, siêu thị, trung tâm thương mại và thu tiền tác quyền âm nhạc Việt Nam ở nước ngoài.

Đến nay, trung tâm này đã ký được những hợp đồng lớn với các đối tác lớn như Đài Truyền hình Việt Nam, Tổng Công ty Bưu chính Viễn thông Việt Nam, Hàng không Việt Nam, FPT... Đại diện trung tâm cho biết, đến nay họ đã thực hiện việc chi trả nhuận bút cho hàng chục ngàn lượt nhạc sĩ (4 lần mỗi năm) với tổng số tiền đã chi trả hơn 8 tỉ đồng.

Nhiều nhạc sĩ thường xuyên nhận số tiền nhuận bút tương đối cao: từ 6 đến 7 triệu đồng một lần như nhạc sĩ Phạm Tuyên, Huy Thục, Hoàng Hiệp, An Thuyên... Với các nhạc sĩ có những bài "hot" trong một thời gian dài như Lê Minh Sơn, Đỗ Bảo, Trần Minh Phi, Nguyễn Vĩnh Tiến... số tiền nhuận bút là hàng chục triệu đồng, cá biệt có nhạc sĩ con số này còn lên tới 20-30 triệu đồng bởi họ có những bài được giới trẻ yêu chuộng tải về rất nhiều để làm nhạc chuông.

Cũng xin nói thêm rằng, hiện nay trung tâm này đang "giữ lại" 20% số phí bản quyền thu được. Mức phí này bị xem là "hơi cao" cho nên trung tâm đang xem xét đến khả năng sẽ hạ phí này xuống mức phù hợp.

Ông Bùi Trung Kiên - Phó giám đốc Trung tâm thổ lộ: "Khó khăn của trung tâm hiện nay là, vẫn có một số đối tác thực hiện việc trả phí bản quyền theo kiểu... "thể hiện sự tôn trọng pháp luật" chứ không đúng với giá trị thực tế của nó hoặc thông lệ mà các đối tác khác vẫn trả.

Tức là, việc trả phí bản quyền đôi khi chỉ mang tính chất... tượng trưng: đáng lẽ phải trả 10 đồng thì họ lại đưa ra nhiều lý do để chỉ trả 1... đồng mà thôi. Một số đơn vị còn đưa ra nhiều lý do về việc trả mức nhuận bút rất thấp ấy, thậm chí là trì hoãn hoặc từ chối việc trả phí tác quyền cho việc sử dụng các tác phẩm âm nhạc".

Trung tâm Quyền tác giả văn học Việt Nam: Hiệu quả đang ở thì... tương lai!

Thành lập cuối năm 2004, Trung tâm Quyền tác giả văn học Việt Nam đã có sự tham gia của hơn 500 nhà văn, nhưng xem ra hiệu quả hoạt động từ đó đến nay chưa có gì đáng kể. Tổng số tiền phí bản quyền mà trung tâm thu được đến nay ước tính khoảng 600 triệu đồng.

Theo nhà thơ Đoàn Thị Lam Luyến - Phó giám đốc thường trực của trung tâm thì sở dĩ lúc đầu những hội viên ghi danh rất hồ hởi bởi họ ngộ nhận rằng, trung tâm này sẽ mua lại toàn bộ tác phẩm của họ để khai thác, họ chỉ việc ngồi... "rung đùi" lãnh nhuận bút! Thực chất, trung tâm chỉ là nơi đại diện cho họ, tìm ra người sử dụng để cấp phép, thu phí và bảo vệ lợi ích của họ khi bị xâm phạm bản quyền mà thôi.

Có một thực tế, hiện nay hoạt động chủ yếu của trung tâm là đại diện cho các nhà văn... đã mất, còn đa số các nhà văn Việt Nam mặc dù đã ủy quyền cho Trung tâm song họ vẫn tự mình giữ tác quyền hoặc bán cho các NXB khai thác trong một thời gian nhất định.

Một số tác giả quá cố như Nguyễn Công Hoan, Nam Cao, Nguyên Hồng, Ngô Tất Tố... được khai thác đến mấy chục lần. Còn lại, rất nhiều tác giả chưa được khai thác lần nào. Các vụ xâm hại bản quyền nhờ trung tâm can thiệp không nhiều và cũng chỉ là những vụ việc nhỏ lẻ.

Bà Lam Luyến cho rằng: "Nhà văn của chúng ta vẫn có tâm lý xuê xoa dễ dãi, chỉ trường hợp nào bị xâm hại quá đáng quá họ mới đề nghị can thiệp thôi. Ví dụ như ở các website có đăng tải những tác phẩm của họ mà không xin phép, không trả tác quyền, họ biết nhưng cũng chẳng có phản ứng gì. Bởi vì vẫn có nhiều người cho rằng, được đăng - nhất là thơ - là tốt rồi, được đưa lên website là khoái trí rồi, chứ không mấy quan tâm đến vấn đề tác quyền mà đáng lẽ họ phải được hưởng".

Bà Luyến cũng than thở, do kinh phí hoạt động phải tự trang trải, nên Trung tâm phải chèo chống một cách rất vất vả. Trong 3 năm qua, số tiền dịch vụ mà trung tâm giữ lại là 90 triệu mà phải chi phí mọi việc, từ lương cho cán bộ, nhân viên đến các chi phí phát sinh khác.

Có lần, thu được 40 triệu tiền nhuận bút của các nhà thơ có thơ phổ nhạc, nhưng không giữ lại chút % nào vì nhuận bút của các nhà thơ "hẻo" quá, mà bên Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc cũng đã "trừ" rồi. Để tồn tại, hiện chúng tôi phải làm các dịch vụ về quyền tác giả cho các khách hàng khác để... "lấy thu bù chi"... nuôi nhau!

Khó khăn là vậy, song Phó giám đốc Đoàn Thị Lam Luyến cho rằng, nếu không xây dựng được trung tâm này hoạt động hiệu quả thì bà dẫu có "nhắm mắt" cũng không "xuôi tay"!

Hiện nay, trung tâm đang tiến hành đàm phán với NXB Giáo dục để thu tiền bản quyền sách giáo khoa. Đài Truyền hình Việt Nam cũng vừa có lời mời đại diện trung tâm đến để thương lượng về số tiền bản quyền mà họ còn "nợ" các nhà văn.

Hiện trung tâm đang nghiên cứu để đưa ra các biểu giá thích hợp. Sang năm 2008, sẽ xúc tiến việc thu tiền bản quyền của các trang web đăng tải tác phẩm văn học. Bà Luyến khẳng định: "Từ năm tới, hoạt động của trung tâm chắc chắn sẽ thu được những kết quả vượt trội!".

Hiệp hội Công nghiệp ghi âm Việt Nam: Sắp đi vào hoạt động sau... 4 năm thành lập

Hiệp hội Công nghiệp ghi âm Việt Nam được thành lập cuối năm 2003 với mục đích chủ yếu là cấp phép sử dụng các bản ghi âm, ghi hình và nhằm  hợp tác chống lại vấn nạn in lậu đang diễn ra tràn lan khắp nơi với hàng triệu bản mỗi năm.

Thế nhưng, sau 4 năm thành lập, hoạt động của Hiệp hội cũng chưa thực hiện việc thu phí bản quyền và thực chất, đến tận tháng 8/2007, Văn phòng Hiệp hội (tại 39 Hai Bà Trưng, Q1, TP HCM) mới bắt đầu triển khai việc khảo sát và ký ủy thác bản quyền, xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu tác phẩm và hoàn tất biểu giá sử dụng bản ghi âm, ghi hình.

Ông Phạm Long Minh, Chánh văn phòng Hiệp hội Công nghiệp ghi âm Việt Nam cho biết: "Trong thời gian đầu, hoạt động cấp phép sử dụng bản ghi sẽ tập trung vào 2 mảng chính là Internet và điện thoại di động. Sang năm chúng tôi sẽ tập trung vào lĩnh vực phát thanh, truyền hình và còn tiếp tục mở rộng vào các lĩnh vực khác nữa".

Vào đầu tháng 10 vừa qua, Trung tâm đã có thông báo gửi đến gần 100 đơn vị đã và đang sử dụng "chùa" bản ghi âm, yêu cầu các đơn vị này "tạm thời ngưng ngay việc sử dụng và phân phối các bản ghi âm, ghi hình trước khi các bên có những thỏa thuận chính thức".

Tuy nhiên, đến nay mới chỉ có 30 đơn vị sử dụng nhạc chuông và website nghe nhạc trực tuyến có phản hồi với thiện chí hợp tác, còn lại vẫn đang cố tình né tránh hoặc dây dưa kéo dài thời gian gặp mặt, đàm phán.

Tuy nhiên, điều mà các đơn vị sản xuất băng đĩa quan tâm, đó là biện pháp đối phó với nạn băng đĩa lậu - một việc làm mà trước nay vẫn được xem là "ném đá ao bèo", thì đến nay hiệp hội vẫn đang dừng ở việc "khảo sát" và đề ra "phương án phối hợp" mà thôi.

Theo CAND

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác