Vấn đề bản quyền tác giả trong lĩnh vực Mỹ thuật và vấn nạn tranh giả

(Cinet) - Hiện nay, vấn đề bản quyền tác giả trong lĩnh vực Mỹ thuật và vấn nạn tranh giả đang là thách thức đối với cơ quan quản lý, bởi tính đặc thù đặc trưng của loại hình nghệ thuật này. Từ thực tế này, Cục trưởng Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm, ông Hoàng Đức Toàn đã có bài viết nhìn nhận về Vấn đề bản quyền tác giả trong lĩnh vực Mỹ thuật và vấn nạn tranh giả. Đây cũng chính là nội dung được trình bày tại Hội nghị triển khai công tác ngành VH,TT&DL năm 2009, diễn ra từ ngày 17 – 18.02.2009.

Vấn đề bản quyền tác giả trong lĩnh vực Mỹ thuật và vấn nạn tranh giả - ảnh 1

1. Tình hình thực trạng

Từ khi nền kinh tế Việt Nam mở cửa, hội nhập với nền kinh tế thế giới, hoạt động mỹ thuật Việt Nam phát triển nhanh chóng với luồng sinh khí mới, một không khí sáng tác cởi mở, đa dạng và phong phú; nhiều tác phẩm, công trình mỹ thuật đãra đời; các triển lãm mỹ thuật diễn ra khắp cả nước đãthực sự góp phần tích cực vào việc nâng cao mức hưởng thụ nghệ thuật, góp phần giáo dục thẩm mỹ, đem đến một đời sống tinh thần phong phú cho nhân dân.

Với những thành quả trên, thị trường mỹ thuật cũng bắt đầu hoạt động nhộn nhịp, cuốn hút của các nhà sưu tập và khách quốc tế tìm đến với mỹ thuật Việt Nam - một nền mỹ thuật có bề dày truyền thống và sức sáng tạo mạnh mẽ, giàu bản sắc của các hoạ sĩ đương đại. Các tác phẩm hội hoạ của Việt Nam đãđược tiêu thụ với số lượng khá lớn vào những năm 90 của thế kỷ XX và hiện nay tác phẩm Mỹ thuật Việt Nam có vị trí quan trọng trong khu vực, đồng thời thị trường Mỹ thuật trong nước đãhình thành và phát triển.

Mỹ thuật Việt Nam bên cạnh những mặt tích cực như: đã giới thiệu được đất nước, con người và nghệ thuật Việt Nam với thế giới thì một số hệ lụy như vấn đề bản quyền tác giả và vấn nạn tranh giả trong những năm gần đây đãtrở thành vấn đề nhức nhối trong giới mỹ thuật và những nhà quản lý văn hoá. Tranh giả đãlàm ảnh hưởng đến uy tín của Mỹ thuật Việt Nam trên thị trường nghệ thuật thế giới. Có những lúc vấn đề này đãthành tâm điểm của dư luận và báo chí trong hoạt động Mỹ thuật.

Vấn đề bản quyền tác giả, tranh giả, tranh nhái, sao chép tác phẩm không đúng quy định là vấn đề không chỉ riêng của Mỹ thuật Việt Nam mà là tình hình chung của hoạt động Mỹ thuật trên thế giới tuy mức độ vi phạm và sự tinh vi có khác nhau.

ở Việt Nam với những trung tâm mỹ thuật lớn như Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh hay ở đô thị cổ Hội An - Quảng Nam hiện có hàng trăm các cửa hàng bán tranh trong đó có không ít cửa hàng bán tranh giả, tranh nhái, tranh sao chép không đúng quy định. Bên cạnh những cửa hàng bán công khai với những loại tranh có mức giá thấp là một lực lượng ngầm không công khai, hoạt động một cách tinh vi có sự liên kết, cũng tổ chức triển lãm, in sách, cũng giới thiệu ở trong và ngoài nước, quảng cáo trên các phương tiện thông tin đại chúng làm cho thật, giả lẫn lộn và đối tượng này không dễ vạch mặt, chỉ tên. Gần đây vụ một hãng đấu giá nước ngoài đãtổ chức đấu giá tranh giả của danh hoạ Bùi Xuân Phái, hay những vụ việc khác liên quan đến tác phẩm của Tô Ngọc Vân, Nguyễn Phan Chánh, Lê Phổ, Mai Trung Thứ, Nguyễn Sáng, Nguyễn Tư Nghiêm... và nhiều vụ việc tranh chép, tranh nhái các tác giả đương đại đang bán được nhiều tranh đãxảy ra.

Không chỉ vi phạm với các tác phẩm hội họa mà ở tranh cổ động, logo cũng có những vụ việc vi phạm bản quyền. ở tranh cổ động tuyên truyền, vi phạm bản quyền giữa hoạ sĩ vẽ tranh cổ động và nghệ sĩ nhiếp ảnh đãxảy ra, điển hình là trường hợp bức ảnh “Nụ hôn của gió” và bức tranh cổ động của một hoạ sĩ trẻ.

Trong thiết kế logo, bao bì hàng hoá, thương hiệu, thậm chí cả trong các tác phẩm tượng ngoài trời cũng đều có những biểu hiện sao chép, vi phạm bản quyền.

Đây thực sự là điều nhức nhối của giới Mỹ thuật và những nhà quản lý văn hoá.

2. Đặc thù của vấn đề bản quyền trong Mỹ thuật

Khác với các loại hình nghệ thuật khác, tác phẩm mỹ thuật khi đãbán thì tác giả của tác phẩm đó chỉ còn quyền nhân thân (quyền đứng tên, đặt tên cho tác phẩm) còn các quyền khác thuộc về chủ sở hữu. Bên cạnh đó do thói quen nên việc mua bán, cho tặng tác phẩm mỹ thuật thường không có hợp đồng pháp lý để phân định rõ quyền của mỗi bên.

ý thức bảo vệ bản quyền của một số hoạ sĩ còn chưa tốt, đãcó biểu hiện tác giả tự chép lại tranh của chính mình, còn tự nhái lại tranh của chính mình khi thấy bán được nhiều. Còn ít tác giả đi đăng ký bảo hộ quyền tác giả.

ý thức quyền tác giả còn thể hiện ở việc in ấn các tác phẩm mỹ thuật trên báo chí, có nhiều trường hợp in ảnh chụp tác phẩm nhưng không đề tên tác giả; tên tác phẩm, nhiều trường hợp không ghi khuôn khổ, chất liệu tác phẩm, trong khi khuôn khổ và chất liệu tác phẩm là yếu tố quan trọng để khẳng định tác phẩm đó thật hay giả.

Một đặc thù quan trọng nữa là tác phẩm Mỹ thuật Việt Nam đang được sự quan tâm của thị trường nghệ thuật thế giới và thị trường Mỹ thuật trong nước cũng bắt đầu phát triển. Việc buôn bán tác phẩm mỹ thuật đem lại nguồn lợi kinh tế khá cao vì thế một số người vì mục đích kinh tế bỏ qua đạo đức nghề nghiệp, danh dự để làm giả kiếm lời.

3. Giải pháp hạn chế các vi phạm bản quyền Mỹ thuật và nạn tranh giả

Để thực hiện công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực này, hiện nay chúng ta đã có Luật Sở hữu trí tuệ, Quy chế sao chép tác phẩm tạo hình, Quy chế sử dụng ảnh trong tranh cổ động và bìa xuất bản phẩm và đãhoàn thành dự thảo Nghị định quản lý Mỹ thuật trong đó có những điều khoản điều chỉnh vấn đề này.

Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm ngoài việc tham mưu cho Bộ xây dựng các văn bản quản lý trên cũng đãtham mưu và được Bộ đồng ý thành lập “Trung tâm giám định tác phẩm Mỹ thuật” thuộc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam; đây là nơi tổ chức thẩm định và cấp giấy chứng nhận cho các tác phẩm mỹ thuật phân biệt tác phẩm thật, tác phẩm giả.

Tăng cường công tác phổ biến pháp luật đến những đối tượng hoạt động trong lĩnh vực mỹ thuật, song song với việc kiểm tra, xử phạt của thanh tra văn hoá là biện pháp cần được làm thường xuyên, liên tục.

Đưa chương trình giáo dục pháp luật, giáo dục về luật quyền tác giả cho sinh viên các trường mỹ thuật, các trường văn hoá nghệ thuật trong cả nước.

Tổ chức hiệp hội các Gallery nghệ thuật để có sự phối hợp, phổ biến, bảo vệ quyền lợi và trách nhiệm trong các hoạt động của Gallery ở trong và ngoài nước.

Các cơ quan báo chí cần phối hợp và tăng cường việc tuyên truyền pháp luật, lên án những vụ việc vi phạm để tạo áp lực của xãhội đối với những hành vi vi phạm quyền tác giả và nạn tranh giả.

Cùng với các giải pháp trên, để ngăn chặn các vi phạm bản quyền và nạn tranh giả, làm trong lành thị trường Mỹ thuật, khẳng định uy tín và vị trí cao của Mỹ thuật Việt Nam với thị trường Mỹ thuật quốc tế cần có sự phối hợp của các Bộ, ban, ngành, của toàn xãhội và đặc biệt là sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan như: Cục Bản quyền tác giả; Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm, Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch các tỉnh, thành phố và Hội Mỹ thuật Việt Nam đó chính là yếu tố quan trọng để làm tốt công tác này.

 
Hoàng Đức Toàn- Cục trưởng Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm

 

 

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác