Vấn đề bản quyền trong lĩnh vực sách, xuất bản: Một năm nhìn lại

Năm 2009 đã khép lại, nhưng với những người làm sách trong nước, đây quả là một năm đáng nhớ với đủ mọi nỗi vui buồn, và hầu hết đều xoay xung quanh vấn đề bản quyền sách. Không ngẫu nhiên khi nhiều chuyên gia trong lĩnh vực sách xuất bản đều cho rằng, năm 2009 là một năm bản lề để câu chuyện bản quyền sách sang một trang mới.

Phát hiện kho sách lậu tại Thủ Đức, vụ vi phạm bản quyền gây ồn ào trong năm.Phát hiện kho sách lậu tại Thủ Đức, vụ vi phạm bản quyền gây ồn ào trong năm.

Niềm vui thực hiện bản quyền

Sau khi Công ước quốc tế về bảo hộ tác phẩm văn học nghệ thuật (Công ước Berne) chính thức có hiệu lực tại Việt Nam, những tư tưởng hy vọng và lo ngại cũng đồng thời nảy sinh.

Người hy vọng thì cho rằng việc gia nhập công ước sẽ góp phần đưa thị trường sách Việt Nam thoát khỏi tình trạng hỗn tạp, cung cấp cho bạn đọc sách có chất lượng cao. Những người lo ngại thì lại sợ rằng việc phải mua bản quyền sẽ khiến thị trường sách bị sụt giảm, hạn chế nhu cầu thưởng thức của bạn đọc.

Tình hình sau đó đã chứng tỏ luồng suy nghĩ tích cực ở trên ngày càng được khẳng định. Thị trường sách Việt Nam sau Công ước Berne bắt đầu thay đổi, sách có chất lượng cao, sách hay cùng những yếu tố hậu mãi xuất hiện ngày càng nhiều, đem đến cho bạn đọc trong nước những trải nghiệm, thưởng thức sách hấp dẫn hơn.

Các sự kiện như những cuốn sách nổi tiếng được xuất bản ở Việt Nam cùng lúc với trên cả thế giới, các nhà văn nổi tiếng đến thăm và giao lưu với bạn đọc trong nước, những NXB nước ngoài hỗ trợ bạn đọc trong nước… Tất cả điều này đem đến cho văn hóa đọc nước nhà sự thay đổi theo chiều hướng chuyên nghiệp hóa.

Năm 2009 được xem là một năm quan trọng với những người làm sách, đây là năm đánh dấu kết thúc 5 năm chập chững, lạ lẫm cùng những cố gắng khẳng định của người làm sách trong môi trường tôn trọng bản quyền. Những cái tên cũng đã được khẳng định sau 5 năm như NXB Trẻ, Kim Đồng, TVM Comic trong lĩnh vực truyện tranh, Đông A với sở trường văn học trong nước; Nhã Nam, Chibooks mạnh với văn học dịch; FirstNews tạo dấu ấn với sách y khoa phổ thông, sách dạy kinh doanh, sách danh nhân…

Trong đó, cái tên Chibooks dù khá mới mẻ nhưng lại tạo được nhiều dấu ấn với những hoạt động năng nổ, mới đây nhất là việc mua bản quyền cuốn sách mới nhất của nhà văn Trung Quốc, Mạc Ngôn, có nhan đề Ếch.

Song song với sự thành công của các nhà làm sách là sự khẳng định mình của những nhà phát hành. Năm 2009 ghi đậm dấu ấn của phát hành sách khi công ty phát hành sách lớn nhất Việt Nam hiện nay là Fahasa (Công ty CP Phát hành sách TPHCM) được xếp vào 1 trong 10 doanh nghiệp lớn nhất nước, chỉ thua khối ngân hàng. Đây là minh họa cụ thể cho thấy sách, một sản phẩm đậm chất văn hóa, đã và đang được quan tâm không thua kém lĩnh vực kinh tế.

Cũng năm 2009, việc Công ty Vinabook vươn lên trở thành nhà phát hành sách lớn nhất trên mạng đã chứng tỏ kênh phân phối sách qua mạng đang ngày càng được quan tâm hơn.

Vi phạm còn nặng nề

Đằng sau ánh hào quang là bóng tối, sự ví von này hoàn toàn chính xác với thị trường sách Việt Nam năm 2009. Bên cạnh sự thành công kể trên cũng có không ít những vấn đề còn tồn tại mà trong đó, việc vi phạm bản quyền được xem là nghiêm trọng nhất.

Năm 2009 được ghi dấu ấn với những vụ phát hiện, bắt giữ và xử lý sách lậu, sách vi phạm bản quyền đầy kịch tính. Đầu tiên phải kể đến vụ phát hiện hàng ngàn bản sách lậu tại quận Thủ Đức. Vụ việc này bắt nguồn từ một thông tin cho rằng giới làm sách lậu phía Bắc đang tuồn sách lậu vào TPHCM.

Lực lượng Công an TPHCM đã tiến hành theo dõi và phát hiện tại địa chỉ nhà không số, khu phố 6, đường số 4, phường Hiệp Bình Phước, quận Thủ Đức đang tàng trữ một số lượng sách lậu lớn từ phía Bắc chuyển vào.

Việc theo dõi bắt giữ số sách này đầy kịch tính khi tại một căn nhà, đoàn kiểm tra phát hiện thấy vài trăm cuốn sách lậu, để đưa số sách này về trụ sở, lực lượng công an qua nhà bên cạnh mượn dụng cụ và tại đây lại phát hiện tiếp một kho với hàng ngàn đầu sách lậu khác.

Ngay sau đó, tại một căn nhà kề bên, đoàn lại tiếp tục phát hiện tiếp một kho khác lên đến hàng chục ngàn đầu sách. Đây được xem như là một trong những vụ phát hiện sách lậu (không phải sách giáo khoa) lớn nhất tại TPHCM. Thành đoàn TPHCM đã tổ chức trao tặng bằng khen cho những người tham gia phát hiện.

Có điều kịch tính tới đây chưa phải là hết, kết luận xử phạt mới chính là đỉnh cao của vụ việc khi mà bao công sức đổ ra, bao rầm rộ của các phương tiện truyền thông đổi lại một án phạt nhẹ nhàng 10 triệu đồng cho 2 người vi phạm. Án phạt quá nhẹ này cho thấy chuyện chống sách vi phạm bản quyền còn lắm gian nan.

Sự kiện đình đám thứ hai trong làng sách 2009 là vụ 6 NXB lớn của nước ngoài đang kinh doanh tại Việt Nam đã cùng ngồi với nhau tố cáo một loạt doanh nghiệp làm sách trong nước vi phạm bản quyền. Vi phạm bản quyền sách nước ngoài tại Việt Nam là một vấn đề nhức nhối và không lạ.
Điều lạ là sau khi báo chí đăng tải lời tố cáo này thì ông Lương Vĩnh Kim, GĐ nhà sách Quỳnh Mai, đơn vị bị chỉ đích danh là vi phạm nhiều nhất, đã gửi đơn thưa khắp nơi. Trong đơn, sau khi lên án các NXB nước ngoài là “không được kiện ở Việt Nam”, ông Kim còn kêu gọi các cơ quan truyền thông bảo vệ ông trong việc làm sách không bản quyền và coi đó là hành động vì sự nghiệp phát triển đất nước.

Và đỉnh cao của sự việc là vào những ngày cuối năm, Sở Thông tin - Truyền thông TPHCM đã phối hợp cùng công an kiểm tra nhà sách Quỳnh Mai cùng nhà in Hoa Mai (nơi cung ứng sách chính cho nhà sách Quỳnh Mai) và phát hiện hàng ngàn bản sách nghi ngờ không có bản quyền.

Có thể nói rằng năm 2009 với lĩnh vực sách, xuất bản là một năm của vấn đề bản quyền. Việc tôn trọng bản quyền đem lại những thành công, những lợi ích thiết thực nhưng đồng thời thực trạng vi phạm bản quyền vẫn là thách thức, ngáng đường quá trình chuyên nghiệp hóa, lành mạnh hóa thị trường sách trong nước.

 

Theo SGGP

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác