Văn hóa: Nền tảng tinh thần vững chắc trong bối cảnh hội nhập quốc tế

Lan Anh

(Cinet) - Hội nhập quốc tế là cơ hội quảng bá, nâng cao hình ảnh văn hóa và con người Việt Nam trên trường quốc tế. Tuy vậy, trong bối cảnh hiện nay, nhiều hiện tượng văn hóa đang diễn ra theo chiều hướng suy thoái không chỉ gây ra những hình ảnh phản cảm mà còn đánh mất niềm tin của dư luận về bản sắc văn hóa dân tộc.

Văn hóa là nền tảng tinh thần vững chắc

Nghị quyết số 33/NQ-TW, Nghị quyết Hội nghị lần thứ chín, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI đã chỉ rõ: “Văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần vững chắc của xã hội, là sức mạnh nội sinh quan trọng bảo đảm sự phát triển bền vững và bảo vệ vững chắc Tổ quốc vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”.

Nghị quyết trên được xây dựng trong hoàn cảnh sau 15 năm thực hiện nghị quyết 5 khóa VIII. Bên cạnh một số chuyển biến quan trọng trong quá trình xây dựng văn hóa và con người Việt Nam, Đảng đã nhìn nhận thành tựu đạt được trong lĩnh vực văn hóa chưa thực sự tương xứng với chính trị, quốc phòng, an ninh, đối ngoại; chưa đủ để tác động có hiệu quả xây dựng con người và môi trường văn hóa lành mạnh. Không những thế môi trường văn hóa còn tồn tại tình trạng thiếu lành mạnh, ngoại lai, trái với thuần phong mỹ tục; Việc bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa hiệu quả chưa cao, nguy cơ mai một chưa được ngăn chặn. Bên cạnh đó, tình trạng nhập khẩu, quảng bá, tiếp thu dễ dãi, thiếu chọn lọc sản phẩm văn hóa nước ngoài đã tác động tiêu cực đến đời sống văn hóa của một bộ phận nhân dân, nhất là lớp trẻ… GS.TSKH. Trần Ngọc Thêm, Giám đốc Trung tâm Văn hóa học Lý luận và Ứng dụng Trường Đại học KHXH&NV (ĐHQG TPHCM) cho rằng: “Nói đến văn hóa là nói đến những giá trị tinh thần, khi những giá trị tinh thần trong xã hội xuống cấp thì mọi thứ sẽ bị kéo theo, kể cả kinh tế. Đúng ra kinh tế đất nước còn có thể phát triển hơn nữa nhưng do những hạn chế về văn hóa, con người nên thành tựu về kinh tế cũng bị hạn chế rất nhiều”.

  Văn hóa: Nền tảng tinh thần vững chắc trong bối cảnh hội nhập quốc tế - ảnh 1

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng tham gia điệu múa truyền thống cùng đồng bào dân tộc.
(Ảnh: TTXVN)

Đối diện với những thách thức trên, Đảng ta đã khẳng định tầm quan trọng của văn hóa, xác định “Văn  hóa là nền tảng tinh thần vững chắc của xã hội, là sức mạnh nội sinh”. Theo đó, văn hóa được nhận định không chỉ là những loại hình nghệ thuật – giải trí mọi người thưởng thức hằng ngày, văn hóa là toàn bộ vật chất và tinh thần do con người tạo nên. Văn hóa tạo nên bản sắc, cốt cách của một dân tộc, nâng tầm vị thế dân tộc trong cộng đồng quốc tế. Những di sản văn hóa, phần tinh hoa nhất của dân tộc, trở thành niềm tự hào của mọi người dân và niềm ngưỡng mộ của bạn bè quốc tế.

Có thể khẳng định, quan điểm phát triển văn hóa với tư cách nền tảng tinh thần vững chắc của xã hội mà Đảng ta đã đưa ra không chỉ cho thấy sự đúng đắn, sáng suốt của Đảng trong chủ trương xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, mà còn cho thấy sự liên tục đổi mới trong nhận thức của Đảng về vị trí chiến lược và vai trò nền tảng tinh thần của văn hóa trong đời sống xã hội. Để phát triển văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần vững chắc của xã hội, chúng ta không thể không giữ gìn và phát huy các giá trị tốt đẹp của truyền thống văn hóa dân tộc - cái đã làm nên tâm hồn và khí phách con người Việt Nam, bản lĩnh văn hóa con người Việt Nam; đồng thời mở rộng giao lưu quốc tế và khu vực, tiếp thụ có chọn lọc cái hay, cái tiến bộ trong tinh hoa văn hóa các dân tộc khác để làm giàu thêm cho nền văn hóa dân tộc, tạo nên bản sắc văn hóa dân tộc trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập kinh tế quốc tế, làm cho văn hóa Việt Nam bắt kịp sự phát triển của văn hóa nhân loại trong thời đại ngày nay và chống lại cái đã trở nên lạc hậu, lỗi thời trong phong tục, tập quán truyền thống của dân tộc ta.

Văn hóa là “sức mạnh mềm”của thế kỷ 21

Một quốc gia hùng mạnh và phát triển không chỉ dựa vào năng lực kinh tế, chính trị, quân sự mà yếu tố văn hóa đóng vai trò rất quan trọng. Đặc biệt, trong bối cảnh thế giới mới, các quốc gia đều tìm kiếm phương thức ứng xử mới với quốc tế. Thay vì các cuộc “đối đầu” nảy lửa như trong thế kỷ trước, các quốc gia chủ yếu lựa chọn cách thức “đối thoại”, phát huy sức mạnh mềm trong hệ giá trị quốc gia.

Trong đó, văn hóa là hạt nhân, trở thành bộ phận quan trọng trong sức mạnh tổng hợp quốc gia. “Thực tế đã chứng minh, một quốc gia muốn phát triển bền vững, ngoài dựa vào các “yếu tố cứng” như tài nguyên thiên nhiên, tiền vốn, cơ sở vật chất… thì cần phải biết tận dụng, khai thác “yếu tố mềm”, đó chính là nguồn nhân lực con người với vai trò là nhân cách văn hóa năng động, sáng tạo nhất, đóng góp quyết định nhất đến sự hùng mạnh, phồn vinh của xã hội. Hay nói cách khác, văn hóa là một “nguồn lực mềm” làm động lực và đòn bẩy thúc đẩy kinh tế phát triển và làm “hài hòa hóa” các mối quan hệ xã hội và “lành mạnh hóa” môi trường xã hội” - trích lời phát biểu của Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Trịnh Thị Thủy.

Do vị trí địa lí, Việt Nam là một trong số ít quốc gia nằm trên trục cắt của Đông - Tây và Bắc - Nam, thường chứa đựng các xung đột quốc tế, như đứng giữa ngã tư, vùng trũng, do đó ở đây luôn có xu hướng “xung đột” và “giao lưu”, không từ chối trong việc tiếp thu tinh hoa văn hóa nước ngoài. Đó là xu thế hoàn toàn tự nhiên và phù hợp với hoàn cảnh thế giới, thể hiện hình ảnh dân tộc hiện đại, năng động, sẵn sàng bắt nhịp với bạn bè thế giới. Đó vừa là thế mạnh của người Việt Nam trong lịch sử, vừa là thách thức của người Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập toàn diện. Bên cạnh việc tiếp thu tinh hoa nhân loại, phát huy những nét riêng trong kho tàng văn hóa nhân loại, để khẳng định giá trị dân tộc mình, để “hòa nhập” không “hòa tan”.

  Văn hóa: Nền tảng tinh thần vững chắc trong bối cảnh hội nhập quốc tế - ảnh 2

Hát Xoan Phú Thọ, Việt Nam được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Ảnh: Internet

Tuy nhiên, hiện nay, hơn bao giờ hết, việc giao lưu văn hóa ở Việt Nam đang trở nên nhộn nhịp với tốc độ quay cuồng đến chóng mặt. Trong khi đó con người phải bình tâm, sáng suốt để nhận diện được cái gì là tinh hoa tốt đẹp, cái gì là phản văn hóa nhằm lựa chọn và tìm cách thích nghi với những gì phù hợp, đấu tranh chống lại những gì làm hủy hoại nền văn hóa. Dân tộc ta có bề dày lịch sử và nhiều di sản văn hóa được lưu truyền và gìn giữ qua nhiều thế hệ. Hiện giờ, nhiều giá trị văn hóa truyền thống đang bị mai mòn, biến chất, ảnh hưởng không nhỏ đến niềm tin của nhân dân với văn hóa cổ truyền.

Chính vì thế, Đảng đã đặt ra mục tiêu "xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, phù hợp với bối cảnh phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế". Điều đó gắn với việc giữ gìn, bảo vệ nét đẹp văn hóa truyền thống. Hơn nữa, những giá trị truyền thống cần được lan tỏa để nhiều người biết đến và tự hào. Quá trình này không chỉ thể hiện qua sự giữ gìn và bảo vệ mà còn phải chọn lọc, tận dụng những giá trị đậm đà bản sắc, có lợi thế cạnh tranh và sức lôi cuốn với cộng đồng quốc tế. Thêm vào đó, những hủ tục, sự suy thoái, biến chất cần hạn chế và bài trừ.

“Xây dựng và phát triển nền văn hóa con người Việt Nam đáp ứng nhu cầu phát triển bền vững đất nước” theo đúng tinh thần của Nghị quyết 33-NQ/TW, không chỉ là trách nhiệm của Đảng, Nhà nước, các cơ quan chức năng, mà còn là sứ mệnh thiêng liêng của mỗi người con mang dòng máu Lạc Hồng.

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác