Độc đáo lễ Cầu mùa của người Khơ Mú, Yên Bái

(Cinet)- Lễ hội Cầu mùa - một lễ hội mang đậm nét sinh hoạt văn hoá trong tín ngưỡng dân tộc Khơ Mú, xã Nghĩa Sơn, huyện Văn Chấn (Yên Bái), được tổ chức phản ánh niềm tin của đồng bào vào thiên nhiên, trời, đất, nương rẫy và thể hiện ước muốn của họ về mùa màng bội thu, cuộc sống no đủ…

Xã Nghĩa Sơn, huyện Văn Chấn là nơi tập trung đông đồng bào Khơ Mú ở Yên Bái sinh sống. Định cư xen kẽ với đồng bào các dân tộc Thái, Dao, Kinh, Tày... nhưng người Khơ Mú vẫn gìn giữ được khá nguyên vẹn những giá trị văn hoá truyền thống ngàn đời của mình. Những lễ mừng nhà mới, lễ cưới, lễ tra hạt, Cúng ma bản, cúng tổ tiên, lễ đón Mẹ Lúa, lễ hội mừng măng mọc, Lễ hội cầu mùa… vẫn được người Khơ Mú ở Nghĩa Sơn tổ chức theo đúng phong tục, mang đậm nét văn hoá. Những giá trị văn hóa đó được ví như thiết chế gắn kết cộng đồng, tạo nên sự bền vững.
Độc đáo lễ Cầu mùa của người Khơ Mú, Yên Bái - ảnh 1
Trong đó, Lễ hội cầu mùa là một trong những lễ hội lớn, nằm trong hệ thống các lễ tục nông nghiệp của người Khơ Mú. Đây là lễ hội mộc mạc, bản chất của tộc người làm nghề nương rẫy lâu đời, là lễ cầu khấn trời đất, tổ tiên và các thần linh cho nương rẫy được bội thu, một nghi thức nhớ ơn người xưa đã biết tìm cây lúa, cây hoa màu, đồng thời thể hiện quan niệm cây lúa cây hoa màu cũng có hồn, có thần.

Lễ hội Cầu mùa có nguồn gốc từ xa xưa và được bảo lưu theo thời gian. Cũng như nhiều dân tộc thiểu số khác, người Khơ Mú quan niệm vạn vật có linh hồn, thiên nhiên xung quanh chúng ta như: trời, đất, nương, rẫy… đều có quan hệ mật thiết với đời sống và sản xuất của con người. Bên cạnh những hoạt động kỹ thuật của người Khơ Mú như làm đất, gieo cấy, chăm bón trong nông nghiệp, những mẫu đánh dấu các thời đoạn sản xuất chính là lễ thức, nghi lễ diễn ra khi xuống đồng gieo cấy, khi lúa ngậm đòng trổ bông, lúc mùa màng thu hoạch. Đó là những hoạt động tâm linh của người Khơ Mú với mong muốn thỉnh cầu và tạ ơn các lực lượng siêu nhiên trợ giúp mùa màng tươi tốt, mưa thuận gió hòa đã trở thành những hoạt động không thể thiếu tạo nên chỉnh thể của đời sống nông nghiệp của người Khơ Mú nơi đây.

Do điều kiện chiến tranh, Lễ hội Cầu mùa của dân tộc Khơ Mú đã ngừng tổ chức từ năm 1944. Năm 2011, Lễ hội Cầu mùa đã được UBND xã Nghĩa Sơn phục dựng và tổ chức lại. Lễ hội Cầu mùa thường được tổ chức vào dịp đầu xuân từ tháng Giêng đến hết tháng Hai hằng năm tùy thuộc vào điều kiện thực tế của người dân trong xã, năm nào xã có kinh phí hỗ trợ, sẽ tiến hành tổ chức lễ hội. Gần đây lễ hội cầu mùa đã được tổ chức vào các năm 2013, 2016, năm 2018 với quy mô nhỏ, một số nghi lễ đã bị lược bỏ.

Phần lễ diễn ra ở các địa điểm khác nhau: Lễ cúng ma nhà thường được tổ chức tại một nhà trong xã. Lễ chọc lỗ tra hạt, lễ cầu mưa thường được tổ chức trên nương. Lễ tôn vinh cây lúa, cây khoai sọ, lễ rước mẹ lúa được tổ chức tại nhà...Kết thúc phần lễ, phần hội bắt đầu bằng các hình thức trình diễn văn nghệ dân gian và tiến hành chơi các trò chơi dân gian của dân tộc Khơ Mú. Trong phần hội, người dân trong bản thể hiện các điệu hát truyền thống (Hát tơm, hát Kơ le) những điệu múa dân gian của người Khơ Mú vừa mang đậm bản sắc văn hóa các tộc người, lại vừa thể hiện tính nghệ thuật cao qua từng bước đi như: Múa cá lượn (Tẹ cạ grang), múa đuổi chim (Tẹ kam đặt sim), múa đao (Tẹ đao), múa cầu mùa (Te grơ), múa mừng nhà mới, múa tăng bu (Tẹ sâm tích âm binh) và múa tra hạt.

Phần thi các trò chơi dân gian. Các trò chơi dân gian được tổ chức thể hiện tài năng, sự khéo léo của đồng bào Khơ Mú, tạo không khí sôi nổi của Lễ hội như: Ném còn, Kéo co; Múa ngửa người chui dây, thi tài nhảy dây có hình chữ thập, trò chơi húc đầu chọi nhau; thi tài leo cây, thi đẩy gậy bằng bụng, chơi đu...
Độc đáo lễ Cầu mùa của người Khơ Mú, Yên Bái - ảnh 2
Lễ hội Cầu mùa là một hình thức tái hiện quá khứ thông qua các hoạt động tế lễ, các trò diễn sinh động hấp dẫn như tế lễ, rước, trang phục, trò diễn dân gian, dân ca, dân vũ… Các hoạt động ấy không những tái hiện cuộc sống mà còn góp phần giữ gìn và bảo tồn văn hóa dân tộc Khơ Mú. Lễ hội Cầu mùa với những hình thức, nội dung phản ánh đầy đủ, sinh động đời sống vật chất và tinh thần của người Khơ Mú đã tác động mạnh mẽ và sâu sắc tới toàn thể cộng đồng. Và như vậy, Lễ hội cầu mùa góp phần bảo tồn văn hóa dân tộc Khơ Mú ngay trong chính tâm thức của cộng đồng.

Nhiều yếu tố văn hóa tinh thần được lễ hội bảo lưu và trao truyền từ đời này sang đời khác, trở thành di sản văn hóa vô giá của dân tộc Khơ Mú. Lễ hội Cầu mùa là cầu nối giữa quá khứ với hiện tại, giúp cho thế hệ hôm nay thêm tự hào về văn hóa đặc sắc của dân tộc Khơ Mú. Chứa đựng và phản ánh nhiều mặt của cuộc sống kinh tế, văn hóa, xã hội; là chỗ dựa tinh thần để mỗi người Khơ Mú hướng về tổ tông, dòng tộc, về thế giới tâm linh và gắn bó với thiên nhiên, từ đó thêm thăng hoa trong một không khí vui vẻ, trang nghiêm, vừa trần tục, vừa linh thiêng. Rõ ràng, Lễ hội Cầu mùa là sinh hoạt cộng đồng để mỗi người cùng nhau chuẩn bị lễ vật và trò diễn, vui chơi, giao cảm, hưởng thụ các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể.

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế thế giới, mở rộng giao lưu văn hóa và phát triển du lịch của nước ta hiện nay, Lễ hội Cầu mùa của dân tộc Khơ Mú càng có ý nghĩa quan trọng. Một mặt, lễ hội góp phần bảo vệ bản sắc văn hóa dân tộc. Mặt khác, lễ hội trở thành yếu tố độc đáo có sức cuốn hút khách du lịch trong nước và quốc tế, làm thay đổi bộ mặt, góp phần phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương.

Hồng Hạnh
 
 

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác