30 năm săn tìm cổ vật sông Hương

Ông là Hồ Tấn Phan, 70 tuổi (phường Phú Hiệp, TP Huế). Nhiều người thường gọi ông là nhà nghiên cứu Huế hay “ông vua săn tìm cổ vật”. Ông khiêm tốn nhận mình là “người mở cuộc khai quật khảo cổ trên dòng sông Hương” suốt 30 năm.

Chiếc bình vôi ông Phan cầm trên tay có niên đại khoảng 200 năm.Chiếc bình vôi ông Phan cầm trên tay có niên đại khoảng 200 năm.

Gia tài cuối đời của ông lão là hàng ngàn cổ vật có niên đại hơn 2.500 năm và một kho sách quý hàng vạn cuốn.

Bỏ dạy học đi săn tìm cổ vật

Căn nhà nép mình bên dòng sông Đông Ba của ông thỉnh thoảng có vài vị khách lạ ghé vào. Đó là những giáo sư khảo cổ học nước ngoài hoặc những người săn tìm đồ cổ. Thỉnh thoảng mới có một vài người bạn tâm giao đến nói chuyện cổ vật.

“Trước đây tôi là một thầy giáo. Tôi có “tật” là mê sách, mê đến lạ lùng. Có bao nhiêu tiền tôi cũng đổ vào sách hết. Cứ tưởng mình sẽ gắn cuộc đời với nghề giáo và sách nhưng rồi mọi chuyện lại thay đổi. Cũng tại cái tật mê cái gì là phải làm cho được nên mình mới bỏ dạy” - ông Phan chia sẻ.

Không còn dạy học từ năm 49 tuổi, ông Phan dành công sức truy tìm, nghiên cứu cổ vật. Ông Phan nói: “Nghe ở đâu có cổ vật là tôi mò đến. Thấy cổ vật là bằng mọi cách tôi phải “khiêng” về cho bằng được. Mà nói thật, lúc đó người ta bán rẻ như bèo chứ bây giờ khó “đụng” vào lắm!”. Nhiều lúc ông say cổ vật đến quên cả ăn uống. Mọi thứ sinh hoạt hàng ngày ông cũng phải chắt chiu để dồn tiền mua cổ vật. Bao nhiều tiền bạc bảy đứa con sống ở xa gửi về để ông bà hưởng tuổi già ông “nướng” hết vào cổ vật.

Có lần nghe một người dân vạn chài vớt được thứ đồ quý, ông tức tốc chạy đến. Sau khi trả giá, ông say sưa nâng niu món hàng rồi ra về, quên việc trả tiền, liền bị chủ nhà giữ lại. “Hôm đó, tôi nghe có đồ quý nên chạy đi ngay. Không ngờ trong túi mình không còn một xu nào. Mình phải dặn dò họ không được bán cho ai hết, để mình chạy về xoay tiền. Nhưng về nhà vét sạch cả tiền đi chợ của vợ cũng không đủ trả. Mình vừa chạy tiền vừa sợ mấy tay buôn cổ vật vào trả giá cao, người ta sẽ bán đi nên ngày nào cũng lò mò đến chơi nhà họ để canh món hàng. Chạy vạy khắp nơi, năn nỉ bạn bè cả tuần mới mượn đủ số tiền. Cầm được cổ vật trên tay mình mới thấy nhẹ cả người” - ông Phan nhớ lại.

30 năm săn tìm cổ vật sông Hương - ảnh 2

Chiếc bình này có niên đại khoảng hơn 300 năm.

Đa số cổ vật ông săn tìm được là từ ngư dân sống trên sông Hương. Ban đầu dân chài xem những thứ như chum, hũ sành, bình vôi đồng... là những thứ bỏ đi nên bán rất rẻ. Thời gian sau này, chuyện dân vạn đò vớt được nhiều cổ vật tới tai những tay buôn bán cổ vật. Họ đến đây săn lùng và mua với giá rất cao. Ông Phan tiếc: “Khi những tay buôn đồ cổ nhảy vào, mình khó mà cạnh tranh được. Dân chài vớt được vật gì cũng đòi giá trên trời. Mình thì tiền đâu mà mua. Có lúc nhìn thấy cổ vật là mình nổi cả gai ốc vì thứ này quá quý hiếm nhưng cũng đành chịu vì không có tiền!”.

Để cạnh tranh được với những gã buôn đồ cổ, hàng ngày ông lặn lội về “sống” với người dân vạn đò. Nghe ai vớt được cổ vật là ông đến mua ngay. Lui tới thường xuyên nên quen, khi vớt được thứ gì họ cũng đem bán cho ông với giá vừa phải.

“Bảo tàng” ngàn cổ vật

Do không có điều kiện nên hàng ngàn cổ vật quý giá của ông được trưng bày khắp nơi, từ trong nhà ra tới ngoài vườn. Ông Phan tâm sự: “Vì không gian quá hẹp, cổ vật lại nhiều nên không thể sắp xếp hết trong nhà được. Hồi đầu còn ít, chứ bây giờ hàng ngàn cái thế này thì chỗ mô mà để!”.

Trong “bảo tàng” ngàn cổ vật của ông Phan hiện có nhiều loại quý hiếm, có giá trị lịch sử và khoa học. Đa số cổ vật của ông là đồ gốm Sa Huỳnh có niên đại hơn 2.500 năm. Hiện ông chia “bảo tàng” của mình thành ba nhóm chính tương ứng với ba thời kỳ. Thứ quý nhất theo ông là vài ngàn cổ vật ở giai đoạn tiền và sơ sử, là các loại đồ dùng sinh hoạt hàng ngày của người tiền sử như chum, hũ, nồi niêu... Loại cổ vật thứ hai có niên đại từ thế kỷ thứ II đến thế kỷ thứ XIV. Còn loại thứ ba có niên đại từ thế kỷ XIV đến thời các vua chúa nhà Nguyễn. Loại này đa số bằng đồng như bình vôi, khăn nước, bình hoa... được chạm khắc những hoa văn rất tinh xảo.

Những ai lần đầu bước vào cổng nhà ông Phan cũng choáng ngợp. Hàng ngày ông đi khắp vườn nâng niu từng cái như người bạn. “Để nó (cổ vật) ngoài vườn tôi tiếc lắm. Cả đời sưu tầm được những đồ mình đam mê giờ lại không có chỗ để, phải bỏ lăn lóc ngoài mưa nắng thế làm sao mà không xót được. Nhiều vị khách du lịch đến thăm cũng tiếc khi nhìn hàng loạt cổ vật bị hư hỏng. Tôi cũng chỉ cười và lắc đầu vì bao nhiêu tiền đổ mua hết rồi còn mô nữa!”.

Tìm cổ vật là cái duyên

Đã bao lần các tay buôn cổ vật tìm đến mua, sẵn sàng trả với giá vài ngàn đô nhưng ông đều từ chối. Ông Phan tâm sự: “Cái nghiệp đi tìm đồ cổ là cái duyên có một không hai của đời ông”. Lý do mà ông bỏ nghề dạy học để sưu tầm đồ cổ cũng là để nghiên cứu nên giờ có ai trả giá bao nhiêu ông cũng không bán. “Những hiện vật này chứa đựng nhiều yếu tố văn hóa. Nó phục vụ cho việc nghiên cứu, giải đáp những câu hỏi có tính lịch sử. Mình mà bán đi thì mất luôn!” - ông Phan chia sẻ. Ông Phan cho biết đến thời điểm này ông và nhiều bạn bè chuyên ngành khảo cổ đã nghiên cứu và xác định được niên đại của rất nhiều loại cổ vật. Quan trọng nhất là việc xác định được sự tồn tại của nền văn hóa Sa Huỳnh ở dọc phía hạ nguồn sông Hương.

Cách đây mấy tháng, một vị giáo sư người Nhật nghiên cứu về khảo cổ học đến thăm “bảo tàng”. Quá mê, vị giáo sư này cứ đi lui đi tới cả ngày quanh vườn săm soi hết cổ vật này đến cổ vật khác. Đến chiều, vị giáo sư này chỉ dám ướm hỏi: “Ông đã từng bán cho ai các loại cổ vật này chưa?”. Ông Phan lắc đầu cười vì biết được ý định của vị khách.

Với ông Phan, thú săn tìm cổ vật dường như ít bị chi phối bởi tiền bạc. Ông không bao giờ nói về giá trị bằng tiền của mỗi hiện vật mà mình có. Bởi đằng sau mỗi hiện vật là những giá trị lịch sử, văn hóa tinh thần của cha ông.

Ông Hồ Tấn Phan không chỉ sở hữu bộ sưu tập hàng ngàn cổ vật mà còn có cả một kho sách khoảng ba vạn cuốn. Cơn lũ lịch sử tháng 11 năm 1999 đã nhấn chìm, làm hỏng của ông hơn 10.000 cuốn sách. Hiện ông Phan có rất nhiều loại sách lịch sử và văn hóa quý hiếm, trong đó có bộ sách “BAVH” (Tạp chí Những người bạn cố đô Huế) hơn 100 quyển, xuất bản năm 1914 bằng tiếng Pháp.

Theo PL TPHCM

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác