Bảo tàng nông thôn giữa thành phố

Trong con ngõ nhỏ của phố Vân Hồ 2, Hà Nội có một người “kỳ dị”. Ông một mình vò võ đi đến từng làng quê vùng đồng bằng Bắc bộ sưu tầm đồ dùng sinh hoạt xưa cũ của người nông dân, với ước muốn làm một phòng trưng bày để mọi người cùng chiêm ngưỡng.

Bảo tàng nông thôn giữa thành phố - ảnh 1

Đi ăn cỗ... tìm đồ cổ

Ấn tượng mạnh khi đến đây là một chiếc thuyền nan cũ kỹ, được treo úp ngược trước cửa ngôi nhà bốn tầng ở số 3/49. Chủ nhân của ngôi nhà là ông Trần Phú Sơn. Giải thích về ý tưởng treo ngược chiếc thuyền, ông chỉ bằng một câu ngắn gọn: Chở thuyền cũng là dân, lật thuyền cũng là dân. Trước đây, ông Sơn làm cán bộ ngành văn hóa. Một lần, ông về một gia đình ở tỉnh Bắc Ninh ăn cỗ thấy các cụ già sai đám thanh niên khiêng vứt chiếc cối đá giã gạo ra sau vườn. “Cái cối vẫn đẹp và nguyên vẹn, sao các cụ không giữ lại để dùng?” – ông Sơn hỏi. “- Bây giờ người ta xát gạo bằng máy, mấy ai còn giã nữa mà giữ lại cho chật nhà!”. Tiếc của giời, ông Sơn bèn xin cái cối và thuê người chở về quê ngoại gửi. Ý tưởng đi sưu tầm đồ dùng xưa cũ của người nông dân đồng bằng Bắc bộ trong con người có gốc gác vùng Kinh Bắc bắt đầu nhen nhóm. Ông nghĩ, việc đi sưu tầm là niềm vui và duyên phận của mình. Bởi vậy sau khi tìm được cái cối giã gạo, ông lại mơ tìm được nhiều thứ đồ dùng khác nữa. Cũng kể từ đó, mỗi khi có dịp về vùng nông thôn, vào nhà ai, thấy thứ đồ dùng gì hay, ông lại hỏi xin hoặc mua lại. Những chuyến đi công tác ở các tỉnh xa, ông đều tận dụng thời gian nghỉ ngơi để đi sưu tầm đồ xưa cũ. 

Bảo tàng nông thôn giữa thành phố - ảnh 2
Ông Sơn vẫn nhớ cái lần về ăn cỗ ở một gia đình cách chùa Hương, Hà Tây 7km. Trong bữa ăn, ông nói chuyện với một cụ già là mình đang thiếu cái cày chìa vôi. Một cụ ông ngồi bên cạnh hỏi: “Thế ông có cái cuốc bàn chưa? Nhà tôi có một cái nhưng tôi vừa cho một anh ở ngoài bãi sông rồi!” Khi hai ông con vừa vác cái cuốc bàn về đến sân, một cụ bà gọi giật lại: “Nhà tôi có cái mâm gỗ, bác có lấy không?”. Cái chạn bát bằng tre ông Sơn sưu tầm được cũng từ một lần ông đi dự đám cưới ở tỉnh Bắc Giang. Con dâu của người có cái chạn bát còn để lại cho ông chiếc đèn dây, đèn chai, cái cày chìa vôi mà gia đình không sử dụng nữa. 

Nhưng đi tìm đồ dùng nông dân đâu có dễ. Muốn có ba ông vua bếp (ba ông đầu rau) bằng đất sét, ông Sơn đi khắp các tỉnh miền Bắc tìm cũng chẳng ra. Ở quê bây giờ mọi người đều đun bằng bếp kiềng, mấy ai còn dùng cái thứ đồ cồng kềnh, nặng chịch ấy nữa. Thế rồi, một ngày kia, ông đã có cái vật dụng kê bếp xa xưa từ một chị mua đồng nát quê ở tận Thái Bình. 

Hơn 20 năm, ông Sơn đã sưu tầm được rất nhiều thứ đồ dùng xưa cũ. Nơi đựng đồ ở Bắc Ninh không còn chỗ để ông chứa đồ. Ngôi nhà cao tầng nơi thành phố cũng chẳng khác gì cái nhà kho đựng đồ ở vùng nông thôn.

Bảo tàng nông thôn giữa thành phố - ảnh 3

Một Bắc bộ thu nhỏ

Thăm Bảo tàng tư nhân mang tên Sản xuất sinh hoạt của nông thôn vùng Bắc bộ xưa trên tầng bốn của ngôi nhà, bạn sẽ đi từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác. Ở nơi thành phố ồn ào, đông đúc lại có một không gian yên tĩnh lạ thường. Bước vào khu trưng bày, nhiều người như được trở về ngôi nhà rất đỗi thân yêu và bình dị ở thôn quê, được sống lại ký ức tuổi thơ với nhiều kỷ niệm đẹp. Cảm giác lo toan và vướng bận của cuộc sống thường ngày biến mất. Hơn 250 thứ đồ, vật dụng trong bảo tàng được ông Sơn sắp đặt gọn gàng và khoa học. Bảo tàng có ba khu. Ngoài hiên là khu sản xuất được bao bọc bởi tấm dại tre, rồi đến chiếc cày chìa vôi cổ xưa có cái lưỡi bằng gang sắc bén, đặc biệt là chiếc cày cải tiến 51 (sản xuất năm 1951), cày 58 (sản xuất năm 1958 – năm nông dân miền Bắc vào Hợp tác xã). Cùng với cày gang, trục đá là bừa, cuốc bàn, cào cỏ lúa, gầu sòng, gầu dây, liềm gặt lúa, xén lúa, hái lúa. Đó còn là những thứ đồ dùng phục vụ cho xay lúa, giã gạo như cối, dần, sàng, nia và có cả dậm, nơm, đó... và hai chiếc áo tơi. 

Đi qua khu trưng bày đồ dùng sản xuất là đến đến khu sinh hoạt của người nông dân. Bước vào khu này giống như ta đang trở về ngôi nhà mái ngói đỏ tươi ở vùng quê tường được xây bằng gạch khẩu. Một chiếc võng đay ngày xưa bà hay nằm ru cháu ngủ mắc ở góc phải của ngôi nhà. Một bộ tràng kỷ bằng tre, chiếc giường tre, võng tre, các loại đèn dầu từ thời phong kiến đến thời kháng chiến chống Mỹ nơi đây đều có cả. Trong gian nhà bếp có cái chạn bát bằng tre, ba ông vua bếp, chảo đồng, chậu đồng, mâm gỗ, chum tương, lọ mắm cổ, cối xay bột...

Bảo tàng nông thôn giữa thành phố - ảnh 4
Khu trưng bày các vật dụng về văn hóa cho chúng ta thấy nét văn hóa trong sinh hoạt hàng ngày của ông bà ta xưa kia sâu sắc đến nhường nào. Trên bàn thờ là bộ đỉnh đồng, đôi con hạc đồng, chuông đồng, mâm đồng chạm khắc tứ linh... Đặc biệt, trong chiếc tủ kính cổ bày những vật dụng tiêu biểu nhất tượng trưng cho văn hóa vùng đồng bằng Bắc bộ có chú Tễu, chiếc đàn bầu. Đó là văn hóa ăn trầu của các cụ bà qua cái cối đồng nhỏ giã trầu, bình vôi, con dao nhỏ bổ cau sắc nước...

Nhìn ông Sơn nâng niu từng thứ đồ dùng mới hiểu nó có giá trị với ông thế nào. Ông càng yêu quý chúng hơn bởi ông trực tiếp sưu tầm từ những người chủ đầu tiên của chúng. Ông muốn tiếp tục sưu tầm những thứ mình chưa có như bộ y phục của người nông dân xưa, sợi dây xà tích bạc của các cụ bà, cái cối xay lúa... để những người khách đến thăm bảo tàng có thể trải nghiệm.

Theo NĐB

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác