Bảo tồn di sản sống nhìn từ việc bảo vệ rùa Hồ Gươm

Cuối cùng thì phương án bảo vệ và cứu chữa cho rùa Hồ Gươm cũng được UBND TP Hà Nội thống nhất đưa ra. Chưa biết công cuộc cứu chữa tiếp theo sẽ thế nào, nhưng qua việc này bỗng dấy lên một nỗi lo mơ hồ về công tác bảo tồn các di sản sống ở Việt Nam. Vì ngoài rùa Hồ Gươm, còn vô số các di sản sống khác hiện vẫn đang sống vất vưởng, không có sự quan tâm đúng tầm giá trị.

Bảo tồn di sản sống nhìn từ việc bảo vệ rùa Hồ Gươm - ảnh 1
Trong tâm thức của người dân cả nước, rùa Hồ Gươm là loài vật linh thiêng, tượng trưng cho lịch sử văn hóa nghìn năm của dân tộc. Thế nhưng, linh vật này bấy lâu nay chỉ được hiểu ngầm như thế, chứ chưa có bất kỳ văn bản hay bộ luật nào thừa nhận. Luật pháp của Việt Nam về bảo vệ động vật quý hiếm được xem như khá đầy đủ. Tuy nhiên, cụ Rùa Hồ Gươm lại nằm ngoài “ngoài vòng pháp luật” (từ của GS Hà Đình Đức). Không có một văn bản chính thức nào đề cập đến việc bảo vệ. Rùa Hồ Gươm không có tên trong Sách đỏ Việt Nam. Danh sách động vật được bảo vệ trong Nghị định 32 bảo vệ động vật hoang dã, quý hiếm cũng không có tên. Mà thực tế cụ rùa thuộc loại gì, đến giờ chưa ai dám chắc.
Có lẽ vì thế mà mỗi khi cụ có chuyện thì không bên nào đứng ra nhận trách nhiệm, vì “không có quy chế”. Giáo sư Hà Đình Đức kiến nghị: “Chính phủ phải ra một văn bản để bảo vệ cụ và coi như di sản của quốc gia mà là cổ vật, báu vật của quốc gia, là linh hồn của Hồ Gươm”.
Từ vấn đề bảo vệ cụ rùa hồ Gươm, nhìn rộng ra, mới thấy giật mình về cách ứng xử với những di sản văn hóa khác. Thôi thì không nói đến các di tích lịch sử trong phong trào “đập cũ, xây mới” nữa, vì dù sao những di tích đó ít ra còn có luật pháp bảo vệ. Tuy nhiên, đối với các di sản sống thì quả là có nhiều điều đáng bàn.
Còn nhớ, cách đây không lâu, người ta xôn xao về việc cây bồ đề cổ thụ hàng trăm năm tuổi ở Chợ 19/12 (nay là đường 19/12), có giá trị lớn về mặt lịch sử cũng như tâm linh “bỗng dưng biến mất” để rồi phải lập hẳn một đội để “truy tìm thủ phạm” đã đánh cắp. Cuối cùng thì cây cũng đã được tìm thấy, tuy có bầm dập, te tua và được trồng lại ở chỗ cũ. Thế nhưng khi chưa kịp phục hồi thì nghe đâu lại có quyết định bật gốc, di dời đi chỗ khác?!
Rất nhiều nước như: Trung Quốc, Thái Lan, Nhật Bản, Australia, New Zealand, Hoa Kỳ... đã tiến hành bảo vệ Cây Di sản như một loại Danh mộc Cổ thụ của đất nước. Ở ta, một số “danh mộc cổ thụ” như: Cây đa Tân Trào, cây Dã hương ngàn tuổi ở Lạng Giang - Bắc Giang, cây nhãn tổ ở Phố Hiến - Hưng Yên, cây dầu đôi ở Nha Trang... đã được Nhà nước hay cộng đồng bảo vệ. Tuy nhiên đó chỉ là một số ít cây cổ thụ may mắn trong số hàng trăm cây xứng tầm di sản bị “bức tử” vô tội vạ. Ví dụ cây thị ngàn tuổi ở phường Ngọc Xuyên, Đồ Sơn, Hải Phòng bị chặt đốn vì nó được cho là “ăn” sang phần đất du lịch. Nhiều cây me cổ thụ trên trăm tuổi ở Phan Rang- Tháp Chàm, hàng cây muỗm cổ thụ trên núi Bò, Vườn thú Thủ Lệ, Hà Nội bị chặt phá không thương tiếc.
Cho đến thời điểm này, việc vinh danh những cây di sản ở Việt Nam đã và đang được Hội Bảo vệ Thiên nhiên và môi trường Việt Nam thực hiện. Mới đây, tỉnh Hải Dương vừa lên kế hoạch bảo tồn 54 cây lim cổ thụ có tuổi thọ từ 200- 800 năm. Vẫn biết, để bảo vệ những di sản này là một việc làm không dễ, vì giá trị về mặt kinh tế của nó đối với một số người quá lớn.
Ông Nguyễn Văn Sông, Trưởng Ban quản lý di tích thị xã Chí Linh tỉnh Hải Dương, nơi có 54 cây lim cổ thụ cho biết: “Trong khu vực Đền Cao có một giá trị tuyệt vời về thiên nhiên. Bảo vệ được rừng lim này phải nhắc đến công lao của các già làng ở nơi đây. Và từ khi Ban quản lý về đây trùng tu, tôn tạo thì việc đầu tiên chúng tôi phải làm là phải giữ nguyên rừng thiên nhiên vô cùng quý giá này. Người xưa nói rừng lim gắn liên với tổ cò hàng nghìn con. Hiện nay chúng tôi vẫn đang lần tìm để giữ gìn rừng lim và khôi phục lại tổ cò”.
Năm vừa qua, chúng ta có tới 3 di sản được UNESCO công nhận trên toàn thế giới. Trong niềm vui và hãnh diện, dường như người ta tạm thời quên đi những di sản khác đang “kêu cứu”. Từ trường hợp cụ rùa Hồ Gươm mới thấy cần hơn bao giờ hết một cơ chế chung cho những di sản này, để bảo vệ và phát huy được những giá trị lịch sử, văn hóa trong cuộc sống hôm nay và mai sau.
Theo NN

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác