Bảo tồn di tích nhà cổ ở Hội An

Ðô thị cổ Hội An (Quảng Nam) là quần thể kiến trúc kết hợp hài hòa giữa không gian, bố cục và sự đan xen giữa các phong cách kiến trúc Việt - Hoa - Nhật và phương Tây. Thế nhưng, cứ sau mỗi đợt thiên tai đi qua, người dân cũng như chính quyền Hội An càng thêm lo lắng khi một số di tích nhà cổ đang có nguy cơ xuống cấp, trong đó nhiều nhà gỗ bị mối phá hại, cần sớm được trùng tu, tôn tạo.

Theo số liệu của Trung tâm Quản lý bảo tồn di tích (QLBTDT) Hội An, hiện có 15 di tích nằm trong danh mục tu bổ khẩn cấp và các ngôi nhà số 26, 12/13 đường Bạch Ðằng, số 3 Châu Thượng Văn, 11 và 186 đường Trần Phú phải di dời tại chỗ từ nhà trước ra nhà sau hoặc các gian có kết cấu chịu lực tốt. Nhiều ngôi nhà số 11/10, 77, 96, 103, 126/2 Trần Phú; số 21, 24 Lê Lợi ... được xếp loại di tích đặc biệt, nhưng trong đợt lũ cuối năm 2007, do bị ngâm nước quá lâu, đã xuất hiện tình trạng tường vôi, ngói âm dương bị mục rã. Có nhà, nước ngấm vào mái, dàn gỗ bị mục không chịu nổi độ nặng và đang có nguy cơ sụp đổ bất cứ lúc nào. Nguy hiểm nhất là ngôi nhà số 102 và 104 đường Bạch Ðằng, do nước ngập cao và kéo dài nên nền móng ở dưới đã bị nứt nhiều, bị nghiêng ra sông Hoài gần 20 độ.

Ông Phạm Ðương, chủ nhà 104 đường Bạch Ðằng cho biết: "Ðợt mưa lũ vừa rồi gia đình phải di chuyển đi nơi khác. Mấy cái cột và cửa gỗ đã bị mối mọt ăn hết, giờ bị ngâm nước nên nhà lún, nghiêng, rất dễ bị đổ sập". Riêng tuyến đường Nguyễn Thái Học đã có bảy ngôi nhà cổ được xếp trong danh mục báo động đỏ; tuyến đường Trần Phú có đến 17 di tích nhà cổ nằm trong danh sách cần tu bổ khẩn cấp. Ðơn cử nhà số 126/2 Trần Phú, di tích được xếp vào loại đặc biệt nhưng đã xuống cấp hơn 75% và phải hạ giải toàn bộ. Ngôi nhà này đã có trên 300 năm tuổi, trụ cột đã ngả nghiêng, xiêu vẹo, mái trước mái sau đều đã dột nát. Ông Thái Tế Biêu, chủ ngôi nhà nhớ lại đợt lụt năm ngoái, cả nhà một phen "đứng tim" khi nước lũ ngập cao bất ngờ, không kịp chằng chống gì, chỉ kịp che bạt kín bốn phía, rồi đi sơ tán. Ông Lê Chương, chủ nhà số 101 Nguyễn Thái Học tâm sự: "Căn nhà xuống cấp nghiêm trọng do mối mọt và lũ lụt nhưng vì kinh phí tu sửa không có nên đành phải chờ. Rất mong chính quyền quan tâm giúp đỡ, tạo điều kiện sớm tu sửa để có nơi cho gia đình ra vào hằng ngày, chứ khi trời mưa xuống thì trong nhà cũng như ngoài trời".

Khảo sát của Văn phòng Tư vấn tu bổ di tích và Thông tin di sản Hội An mới đây cho thấy, trong 21 ngôi nhà cổ nằm trên địa bàn thì đã phát hiện 18 ngôi nhà bị mối phá hoại (tỷ lệ 85-86%). Nhà số 84 Trần Phú được đánh giá là "Di tích đặc biệt, loại nhà cổ điển hình, có giá trị tương đương với chùa Cầu, hiện còn rất ít ở đô thị cổ Hội An, nhưng đã bị mối phá hoại nghiêm trọng, cần được tu bổ gấp". Bà Lý Thị Hoa chủ  nhà đưa chúng tôi đi xem thấy nhiều cây cột chính đã bị mối ăn mất chân, tường nứt ngang dọc. Bà Hoa nói: "Di sản cha ông để lại rất quý, nhưng con cháu trong gia đình không có khả năng tu sửa nên đã xuống cấp nặng. Mái sau bị mối ăn sập đã 7 - 8 năm rồi, mái trước lại tiếp tục sập nữa. Cả căn nhà hiện phải dựng hàng chục cột gỗ để gia cố tạm thời".

Theo số liệu thống kê của Trung tâm QLBTDT Hội An, riêng hai năm 2006 - 2007, TP Hội An đã đầu tư và trùng tu 30 di tích, đang trùng tu 25 di tích. Hiện có 62 di tích, nhà cổ bị hư hỏng ở các mức độ nặng, nhẹ khác nhau, nhưng chưa được tu sửa vì nhiều nguyên do, song chủ yếu vẫn là thiếu kinh phí. Hầu hết những nhà cổ xuống cấp đều không thể kinh doanh buôn bán nên kinh tế gia chủ càng khó khăn. Ðặc biệt, có 15 di tích nhà cổ cần phải trùng tu gấp, nếu không sẽ có nhiều khả năng đổ sập. Tổng kinh phí dự toán đầu tư trùng tu nhà cổ lên đến khoảng 48 tỷ đồng. Ðây là số tiền không nhỏ. Một khó khăn nữa đó là những di tích, nhà cổ được lập dự trù kinh phí trùng tu từ năm 2004, nhưng đến nay, giá cả vật liệu tăng cao đã làm cho lộ trình trùng tu nhà cổ Hội An  chậm tiến độ.

Nói về giải pháp trùng tu toàn diện nhà cổ, ông Nguyễn Chí Trung, Giám đốc Trung tâm QLBTDT Hội An cho biết: "Cái khó thứ nhất là dân cứ chần chừ, vì muốn Nhà nước đầu tư 100%. Khó thứ hai là trùng tu theo nguyên trạng sẽ tốn kém rất nhiều, mà dân thì lại không có tiền đối ứng... Vì thế, tiến trình trùng tu đang bị dậm chân tại chỗ. Tuy nhiên, chúng tôi sẽ cố gắng huy động kinh phí bằng nhiều nguồn để tiếp tục tu sửa, chống đỡ bằng mọi giá với các phương án trùng tu cụ thể, phù hợp với từng điều kiện, hoàn cảnh và trường hợp khác nhau".

Trao đổi với chúng tôi, ông Lê Văn Giảng, Chủ tịch UBND TP Hội An khẳng định: "Chủ trương của chính quyền địa phương là bằng mọi giá phải tiến hành trùng tu, không để bất kỳ một di tích, nhà cổ nào bị sập. Ngoài chính sách hỗ trợ từ 45 - 75% kinh phí, thành phố còn tạo điều kiện cho chủ sở hữu những di tích nhà cổ vay vốn ưu đãi, không lãi suất để có điều kiện cùng với chính quyền tổ chức trùng tu".

Theo các nhà quản lý và chuyên môn, vấn đề đặt ra cho Hội An hiện nay là phải tiếp tục có các dự án tu bổ khẩn cấp quần thể khu phố cổ, đặc biệt phải có dự án căn bản, bền vững nhằm hạn chế tối đa tác động của thiên nhiên. Việc bảo tồn nhà cổ phải đi đôi với giữ gìn, trân trọng và phát huy nếp sinh hoạt đặc trưng của chủ nhân các ngôi nhà cổ. Các cơ chế trùng tu phải gắn liền với cơ chế phòng, chống thiên tai, phòng cháy chữa cháy và cả cơ chế đối ngoại trong khu phố cổ. Trong tình hình hiện nay, phải tiếp tục triển khai chống đỡ các di tích xuống cấp một cách thường xuyên, liên tục. Về lâu dài, các cơ quan chức năng cần tìm nguồn tài trợ từ các tổ chức quốc tế và trong nước; chính quyền kêu gọi các chủ di tích nhà cổ, bà con đóng góp quỹ trùng tu, Nhà nước hỗ trợ kinh phí và kỹ thuật... Mong rằng, những cơ chế, giải pháp của chính quyền và các cơ quan chức năng sẽ sớm được thực hiện. Bởi chỉ như vậy, kiến trúc của đô thị cổ Hội An mới được giữ gìn, góp phần ổn định đời sống nhân dân và bảo tồn, phát huy những giá trị của một Di sản Văn hóa thế giới.

Theo ND

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác