Bảo tồn di tích quốc gia làng Nôm (Hưng Yên) trước cơn lốc đô thi hóa

Với kiến trúc cổ kính, cảnh quan hài hòa và những nét văn hóa truyền thống mang đậm bản sắc của làng Việt cổ, quần thể di tích làng Nôm, xã Đại Đồng, Văn Lâm, Hưng Yên đã được công nhận Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia. Tuy nhiên, trước sức ép của thời gian và quá trình đô thị hóa, ngôi làng cổ này đang bị đe dọa!

Bảo tồn di tích quốc gia làng Nôm (Hưng Yên) trước cơn lốc đô thi hóa - ảnh 1

Dấu tích cổ xưa

Con đường vào làng như một tấm thảm đỏ trải dài với nền gạch được ghép xen kẽ. Hai bên đường, những cụm tre già đung đưa, cong mình trước gió. Cổng làng đứng sừng sững bất chấp sự băng hoại của thời gian. Cổng gồm bốn trụ vuông lớn, màu đen xạm được tạo lên qua bao mùa mưa nắng. Trên vòm cổng đắp một đại tự gồm 3 chữ nổi “Đồng cầu Nôm”. Qua cổng làng, hàng cây cổ thụ, những ngôi nhà cổ, những nhà thờ của các dòng họ với kiến trúc cổ kính soi bóng dưới hồ nước trong xanh.

Điểm dừng chân đầu tiên của chúng tôi là ngôi nhà của gia đình ông Tụng, một trong những ngôi nhà cổ nhất làng. Ngôi nhà với trụ cột, hoành bằng gỗ đã ngả màu theo thời gian nhưng vẫn còn đó nét chạm trổ hoa văn tinh xảo. Mái ngói phủ rêu xanh. Bao năm qua, cây cổ thụ thân đã mọc vẩy che mát cho ngôi nhà và các thế hệ của gia đình ông. “Dù đã qua nhiều lần sửa chữa nhưng các hạng mục chính của ngôi nhà hơn 200 năm tuổi vẫn giữ nguyên nét nhà cổ”, ông Tụng cho biết. Đây chỉ là một trong nhiều ngôi nhà cổ tại làng Nôm. Ngôi nhà của gia đình cụ Nhật, ông Long, ông Quốc… cũng đều có niên đại hơn 200 năm tuổi.

Vòng về phía Đông, theo con đường gạch đỏ cách cổng làng vài trăm mét, chúng tôi tới cây cầu đá bắc qua con sông Nguyệt Đức, nối đường làng với chợ Cầu Nôm, chùa Nôm. Các trụ đá lớn chôn chặt dưới lòng sông mặc khi nước siết, khi lững lờ. Chúng nâng đỡ cây cầu đá 9 nhịp ghép bằng những phiến đá lớn mà các cố nhân tải về từ Thanh Hóa xa xôi. Thành cầu được chạm khắc hình đầu rồng hướng về đôi ngả nước dòng. Những khách buôn từ phương xa đến đây đã để lại dấu chân trên chiếc cầu đá này bởi chợ Cầu Nôm khi xưa từng là điểm giao thương buôn bán sầm uất. Cạnh chợ, chùa Đại Đồng có tên Linh Thông cổ tự đứng uy nghiêm với nét kiến trúc cổ kính. Ông Tạ Văn Đang, hậu duệ của dòng họ sống lâu đời ở làng, nhận xét: “Những công trình với kiến trúc cổ kính mà ông cha đã xây dựng là minh chứng cho một thời kỳ phát triển hưng thịnh của làng”. 

Làng Nôm trước đây có nghề buôn đồng nát. Người dân thường tỏa đi các nơi buôn về bán lại cho các lò đúc đồng tại địa phương, hay ở tận các nơi xa như làng Chè (Thanh Hóa), Trúc Bạch (Hà Nội)… Giao thương buôn bán các nơi nên người dân ngày đó rất sung túc tạo điều kiện cho các hoạt động văn hóa phát triển. Bởi vậy, dân gian vẫn truyền nhau câu nói nổi tiếng: “Đồng nát thì về Cầu Nôm” là vì lẽ đó”.

Chung tay lưu giữ làng Nôm

Theo đánh giá của một số nhà nghiên cứu văn hóa, đứng về khía cạnh di sản văn hóa truyền thống, làng Nôm có cảnh quan, kiến trúc và các yếu tố lễ hội không thua kém gì làng cổ Đường Lâm, Hà Nội. Do vậy, lãnh đạo tỉnh Hưng Yên đang phối hợp cùng địa phương bảo tồn, phát huy giá trị những công trình cổ, các lễ hội, phong tục tập quán truyền thống của làng. Hiện, những phong tục còn phù hợp với nếp sống mới đều được khôi phục, duy trì như tục đàn ông trong làng đến tuổi 55 được khao lão trong ngày hội làng; Đồng thời dần loại bỏ một số phong tục đã lạc hậu như tục khi con gái đến 16 tuổi phải nghỉ học đi buôn bán nuôi chồng ăn học, đỗ đạt làm quan. Khi đi lấy chồng phải cung tiến cho làng 20 mâm đồng hoặc làm vài chục mét đường làng bằng gạch…

Phó chủ tịch UBND xã Đại Đồng Nguyễn Đình Tiên cho biết: “Làng Nôm là ngôi làng nhỏ, có diện tích 43,7ha với hơn 600 nhân khẩu, nhưng việc bảo tồn ngôi làng vẫn cần sự chung tay của các cấp chính quyền và mỗi người dân”. Để giữ lại nét kiến trúc cổ, chính quyền xã thực hiện quy hoạch, giãn dân, đồng thời vận động người dân không phá vỡ các bờ giậu, đường làng, xây dựng nhà mới có kiến trúc hài hòa, thống nhất với phong cách kiến trúc xưa. Tuy nhiên, một số ngôi nhà cổ ở đây đang đứng trước nguy cơ xuống cấp do không có kinh phí để sửa chữa. Anh Đỗ Văn Quỹ - chủ nhân một ngôi nhà cổ - vừa lau cột nhà, vừa than thở: “Nhìn bề ngoài các cột chống, hoành còn nguyên vậy chứ bên trong thì mối, mọt ăn dữ lắm. Tôi dùng thuốc diệt mối thường xuyên nhưng không khắc phục hết. Mặc dù rất muốn giữ lại ngôi nhà của cha ông để lại nhưng xem ra một mình tôi không làm nổi”. Hiện, không chỉ có ngôi nhà của anh Quỹ mà những ngôi nhà cổ khác ở làng Nôm cũng đang lên tiếng kêu cứu. Để công tác bảo tồn hiệu quả hơn, các ngành chức năng cần sớm cụ thể hóa bằng những hành động cụ thể và thiết thực, nhằm kịp thời gìn giữ cảnh quan cũng như các công trình kiến trúc của làng Nôm.

Theo NĐB

 

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác