Bảo tồn ngôn ngữ dân tộc thiểu số ở Cà Mau

Dân tộc thiểu số ở Cà Mau gồm có đồng bào dân tộc Khmer và Hoa. Trong đó, dân tộc Khmer có hơn 32 ngàn người (chiếm khoảng 2,7% dân số toàn tỉnh), dân tộc Hoa có hơn 18 ngàn (chiếm khoảng 1,5% dân số). Trong sinh hoạt, giao tiếp cộng đồng người dân tộc Khmer và Hoa đều dùng tiếng Việt, nhưng mỗi dân tộc đều có ý thức gìn giữ bản sắc văn hóa của dân tộc mình. Sự gìn giữ bảo tồn ngôn ngữ thể hiện ở hai phương diện tiếng nói và chữ viết.

Về tiếng nói, trong sinh hoạt gia đình, nhất là ở bậc lớn tuổi, người Hoa thường dùng tiếng nói của dân tộc mình. Có khi đang giao tiếp với người Việt, họ có thể chuyển qua nói tiếng dân tộc với người thân một cách rất tự nhiên và đồng bào dân tộc Khmer ở Cà Mau cũng vậy. Người Hoa ở Cà Mau đại đa số là sử dụng tiếng địa phương Triều Châu. Một số ít nói tiếng Quảng Đông, Hải Nam và Phúc Kiến. Cũng cần chú giải thêm, thời kỳ cổ đại Trung Quốc khi Tần Thủy Hoàng thống nhất đất nước, đã bắt buộc toàn dân dùng chung ngôn ngữ... Nhưng thực tế, đất nước Trung Hoa rộng lớn chỉ thống nhất được về chữ viết, còn người dân vẫn dùng tiếng nói địa phương, cho dù chế độ của vua Tần Thủy Hoàng có cấm đoán nghiêm khắc. Vì vậy, cho đến nay các tỉnh, vùng miền của Trung Quốc vẫn sử dụng tiếng nói địa phương khác nhau. Ở Cà Mau tiếng Triều Châu còn góp phần làm phong phú ngôn ngữ giao tiếp của các dân tộc khác. Nhiều gia đình người Việt cũng dùng các từ: Hia, chế, số (anh, chị, chị dâu); cũ, kiểm, tỉa, chệt, bề (cậu, mợ, dượng, chú, bác)...

Về chữ viết phổ thông Trung Quốc, người Hoa ở Cà Mau cũng sử dụng khá phổ biến. Trong các gia đình người Hoa và nhất là ở đình, chùa của người Hoa, các bức hoành phi, câu đối, liễn, bài vị, hiện vật văn hóa, tín ngưỡng, ghi chép, văn tự tang tế, hiếu hỷ... từ xa xưa đến nay đều dùng văn tự Hán. Lớp người Hoa lớn tuổi ở Cà Mau hiểu biết Hán văn nhiều hơn thế hệ trẻ hiện nay. Ở thành phố Cà Mau có khoảng 30% số người lớn tuổi đọc và viết tốt văn tự Hán. Nhiều người, nhiều hội quán của người Hoa vẫn đặt xem nhật báo, tuần báo Sài Gòn giải phóng bản Hoa văn. Đội văn nghệ quần chúng của người Hoa ở Cà Mau cũng thường xuyên biểu diễn, trình bày các tác phẩm âm nhạc, sân khấu hoàn toàn bằng tiếng Triều Châu. Ở một số chùa chiền, các vị sư cũng dạy cho phật tử chữ Hán để có điều kiện hiểu thêm về Phật pháp, về cái hay của thành ngữ, danh ngôn Hán... Tại Trường Tiểu học Nguyễn Tạo, từ hơn 10 năm trước nhà trường đã tổ chức và duy trì 4-5 lớp dạy Hoa văn ngoại khóa mỗi năm. Từ năm học 2005- 2006 đến nay, Hoa văn được đưa vào chính khóa với 4 tiết/ tuần. Nhà trường còn tổ chức các cuộc thi viết chữ Hán đẹp với hàng trăm em tham gia. Chi phí cho giảng dạy môn Hoa văn được Hội người Hoa thành phố Cà Mau tài trợ 100%.

Đồng bào dân tộc Khmer ở Cà Mau đa số nói được cả tiếng Việt và tiếng Khmer. Tiếng Khmer cũng ảnh hưởng ra cộng đồng, vì vậy mà người Việt cũng dùng luôn từ thuần Khmer như: Chol Chnam Thmay, Sên Dôlta, Ooc - Om - Bok chứ không gọi là Tết mừng năm mới, Lễ cúng ông bà hay Lễ cúng trăng...

Chữ viết Khmer được lưu giữ bảo tồn qua các thế hệ, trước tiên phải kể đến công sức của các vị sư và nhà chùa. Các văn bản chữ Khmer được viết trên lá buông, lá thốt nốt... hiện vẫn còn được lưu giữ ở các chùa. Từ xưa đến nay, các vị sư vẫn tổ chức việc dạy chữ, dạy kinh kệ tại chùa. Dù ở thành phố Cà Mau hiện đã có Trường trung học phổ thông Dân tộc nội trú của tỉnh nhưng tại chùa Monivongsa, các vị sư vẫn dạy chữ cho các em trong dịp hè. Trường trung học phổ thông Dân tộc nội trú tỉnh Cà Mau đã giảng dạy chữ Khmer từ năm học 2001-2002 đến nay, số lượng gần 300 học sinh/ năm học. Ở Trường trung học cơ sở Hữu Nhem, tất cả học sinh đều được học chữ Khmer theo giáo trình của Bộ Giáo dục- Đào tạo. Kết quả qua các năm, 100% học sinh đạt từ trung bình trở lên.

Tỉnh Cà Mau hiện có Đội văn nghệ dân tộc Khmer. Các chương trình biểu diễn được các nghệ nhân, diễn viên, nhạc công thể hiện chủ yếu bằng ngôn ngữ dân tộc của mình. Các hoạt động nghệ thuật của đội cũng góp phần vào việc sưu tầm lưu giữ và sáng tạo những tác phẩm nghệ thuật truyền thống. Trong cộng đồng dân cư dân tộc Khmer cũng còn lưu giữ nhiều tác phẩm ca, hò, vè, truyện kể dân gian khá phong phú (kể, diễn xuất bằng tiếng Khmer). Ví dụ như tác phẩm “Ngợi ca cô gái” đã thất truyền ở các tỉnh có đông người dân tộc Khmer như Trà Vinh, Sóc Trăng nhưng lại được lưu giữ ở Cà Mau.

Bảo tồn các ngôn ngữ dân tộc thiểu số ở Cà Mau được sự quan tâm, hỗ trợ tích cực của cơ quan chức năng. Những năm gần đây Đài phát thanh- Truyền hình Cà Mau đã có chương trình phát thanh- truyền hình (thời sự và văn nghệ) tiếng Khmer, được người dân chú ý xem, phấn khởi đón nhận. Đây được xem là một kênh quan trọng góp phần vào việc bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa đồng bào các dân tộc thiểu số ở Cà Mau.

Theo CTĐT

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác