Bảo tồn nhà cổ trên đất cù lao

Tân Lộc là một cù lao khá lớn, có chiều dài trên 20 km, chiều rộng chừng 3-4km nằm giữa dòng sông Hậu bao la, thuộc địa phận huyện Thốt Nốt (Cần Thơ). Theo lời kể của ông Trần Bá Thế là hậu duệ (chắt ngoại) 8 đời của ông Phạm Văn Huấn, một trong những người khai phá vùng đất nầy, nguyên là cựu thần của chúa Nguyễn Ánh... Cù lao Tân Lộc mới xuất hiện (nổi lên mặt nước ) cách đây trên dưới 400 năm do sự bồi lắng rất nhanh của phù sa từ thượng nguồn sông Mékong đổ về.

Ở Tân Lộc có khá nhiều nhà cổ. Đa phần được xây dựng vào những năm đầu thế kỷ trước. Những ngôi nhà nầy xưa là của các quan chức, địa chủ giàu có ở Long Xuyên, Châu Đốc, Sa Đéc về cù lao mua đất cất lên như là một nơi an dưỡng và nghỉ ngơi. Một số nhà cổ có người ở còn khá nguyên vẹn. Một số khác bị bỏ hoang nên đã bị hư hại, xuống cấp trầm trọng.

Chúng tôi ghé thăm ngôi nhà của ông Chín Thế (Trần Bá Thế) ở ấp Tân An, xã Tân Lộc. Chủ nhân là một cụ già đã 87 tuổi, nhưng vẫn còn rất minh mẫn. Nhà ông Chín Thế do cụ thân sinh là ông hội đồng Trần Thiên Toại (Long Xuyên) xây dựng vào năm 1918. Nhà ông được kiến trúc theo phong cách phương Tây , nền bệ cao ốp đá xanh, trên các vòm cửa có phù điêu, hoa văn họa tiết trang trí. Mái lợp ngói vẩy cá, nền lót gạch bông trắng, đen xen kẽ. Trước nhà, ngay cửa chính, có bao lơn án ngữ. Tường xây gạch thẻ bốn mươi, các cửa sổ hình chữ nhật cao có chấn song sắt và cửa lá sách thẻ ; trần nhà cao, tấm la phông bằng nẹp dầu mỏng, đóng khít,được đắp vôi trộn với ô dước. Cấu trúc như vậy nên ngôi nhà rất mát mẻ.

Bên trong nhà như một bảo tàng mi-ni về cổ vật. Tượng ba ông Phước- Lộc- Thọ bằng đá trong cước, mỗi ông to chừng cườm tay người lớn, đứng khoan thai ở bàn tiếp khách như chúc mừng những người đến thăm nhà cổ. Lưng lửng trên trần là những chiếc đèn lồng làm bằng gỗ có phong cách Trung Hoa vào khoảng gần cuối thế kỷ 19, cùng với những cây đèn măng-sông thế hệ đầu tiên vào Việt Nam có xuất xứ từ nước Pháp. Đèn măng-sông được thắp sáng bằng dầu lửa trắng bơm từ một bình hơi dẫn truyền đến nhiều ổ đèn. Có cả đèn dầu lửa Hoa Kỳ dùng cho thợ mỏ vào những năm đầu của thế kỷ trước.

Ngôi nhà có nhiều tủ cẩn xà cừ, chạm khắc những tranh ảnh rất tinh xảo từ con người đến cây cảnh và những tích cổ. Có hai bài thơ chữ Hán của “lưu linh thánh thơ” Lý Bạch được chạm khảm với nét chữ rất tài hoa, phong nhã.

Ông Chín Thế còn giới thiệu với chúng tôi một cái răng voi trông rất lạ: to và hơi dẹt như một tảng đá nhỏ, nặng chừng 6-7 kg, trên mặt răng có dợn sóng và những rãnh như răng cưa. Có vẻ đây như là răng voi đã hóa thạch... Nhiều nơi ở Đồng bằng sông Cửu Long, khi đào mương lên liếp vườn, đào đất xây dựng công trình, người ta thường gặp sâu dưới lòng đất những xương thú lớn như cá sấu, trâu bò rừng, voi tượng hóa thạch. Có khi người ta gặp cả những cổ vật từ thời văn hóa Óc Eo. Điều nầy chứng tỏ trước đây, trên miền đất phương Nam đã từng có một nền văn minh tồn tại, cộng sinh với thiên nhiên cùng với những sinh vật sống lưỡng cư và trên cạn. Và người ta thường nói về một vương quốc tên là Phù Nam, ngày nay chỉ còn lại dấu vết trong những thư tịch cổ và trong truyền thuyết...

Ông Chín Thế cho biết, số nhà cổ ở Tân Lộc như ngôi nhà này còn ước chừng trên dưới 10 cái - đa phần đã bị hư hại ít nhiều. Tuy vậy, đi tham quan một vòng, chúng tôi đã gặp một vài ngôi nhà hoang phế như nhà của ông hội đồng Vàng, nhà của nghị Văn ở ấp Tân An... Một vài chủ nhân nhà cổ ở Tân Lộc Đông, Tân An cho biết, thỉnh thoảng có một vài đoàn nghiên cứu, khảo sát đến, nói rằng sẽ đề xuất cơ quan có thẩm quyền tính chuyện bảo tàng, bảo tồn nhà cổ... Nhưng đến nay vẫn chưa có chuyển biến gì !

Những người khách đến với Tân Lộc sau khi tham quan các ngôi nhà cổ lấy làm băn khoăn vì thời gian, với sự tàn phá âm thầm, sẽ dần dần xóa đi những dấu tích, như là những chứng nhân lịch sử của những ngôi nhà cổ. Và, dường như hàng chục ngôi nhà cổ ở Tân Lộc đang bị quên lãng.

Việc bảo quản, giữ gìn những ngôi nhà cổ ở Tân Lộc cần phải có sự tiếp tay của các cơ quan phụ trách, quản lý về văn hóa, du lịch. Những ngôi nhà nầy hiện nay đa phần do tư nhân sở hữu. Nên chăng, có một sự đầu tư chẳng hạn như hỗ trợ kinh phí để duy tu, bảo dưỡng thường xuyên và định kỳ, với sự tư vấn của các cơ quan chuyên môn. Những ngôi nhà cổ ở Tân Lộc sẽ góp phần quảng bá hình ảnh và sức hấp dẫn của loại hình du lịch về nguồn, sinh thái, dã ngoại và ẩm thực trên đất cù lao - sẽ làm cho địa phương có nguồn thu từ nhiều dịch vụ.

Trong điều kiện hiện nay, tạo cho đất cù lao một sắc thái văn hóa đặc trưng , độc đáo, có sự góp phần của những ngôi nhà cổ, là một vấn đề cũng cần nên suy nghĩ. Sự liên kết, điều độ, định hướng và đầu tư đúng nhu cầu sẽ mở ra vận hội mới cho đất cù lao. Những ngôi nhà cổ không chỉ là vấn đề du lịch mà còn là vốn quý vì văn hóa của địa phương cần được gìn giữ.

(Theo CTO)

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác