Bảo tồn và phát huy giá trị di sản: Dấu ấn nhà Trần trên đất Quảng Ninh

Trong số các triều đại phong kiến Việt Nam như Lý, Trần, Lê, Mạc, Nguyễn... có lẽ không có triều đại nào để lại dấu ấn sâu đậm trên đất Quảng Ninh hơn nhà Trần (1225-1400). Minh chứng cho điều ấy là cả 4 di tích được xếp là trọng điểm, tiêu biểu của Quảng Ninh hiện nay đều liên quan mật thiết tới nhà Trần, đó là: Khu di tích Yên Tử, Cụm di tích Chiến thắng Bạch Đằng, Khu đền thờ và lăng mộ các vua Trần ở An Sinh và Thương cảng Vân Đồn.

Trong số 4 di tích trên, mỗi di tích có một tính chất khác nhau, thể hiện ở mấy nội dung cơ bản: Chiến thắng chống giặc ngoại xâm, tôn giáo, tín ngưỡng và giao thương buôn bán. Nếu như Yên Tử được biết tới như là “kinh đô Phật giáo” của Đại Việt thời Trần, nơi ra đời của phái thiền Trúc Lâm, gắn liền với tên tuổi của vị vua anh hùng, đệ nhất Tổ Trần Nhân Tông thì Đông Triều được biết đến như vùng đất linh thiêng - nơi yên nghỉ của nhiều vị vua, hoàng hậu, tôn thất của nhà Trần. Hiện nay, theo các tư liệu lịch sử và khảo cổ học các nhà nghiên cứu đã xác định được dấu tích một số lăng mộ của các vua Trần ở An Sinh, Đông Triều như: Thánh Tông, Anh Tông, Nghệ Tông, Minh Tông, Hiến Tông, Dụ Tông... Theo Đại Việt sử ký Toàn thư thì nhà Trần cũng đã táng hoàng hậu Khâm Từ Hoàng thái hậu, vợ vua Trần Nhân Tông bên cạnh am Ngoạ Vân, gần với mộ ngài; táng hoàng hậu Thuận Thánh Bảo Từ Hoàng thái hậu vợ vua Trần Anh Tông tại Thái Lăng. Năm 1381, để tránh giặc Chiêm Thành vào cướp phá, nhà Trần đã cho di dời đền thờ tổ tiên và lăng vua Trần Hiến Tông từ Thiên Trường về An Sinh.

Khác với Yên Tử và Đông Triều, khu di tích Chiến thắng Bạch Đằng (Yên Hưng) là nơi ghi đậm những dấu tích về chiến công oai hùng của quân dân nhà Trần năm 1288, đánh tan cuộc xâm lược lần thứ ba của giặc Nguyên Mông, tô thắm thêm truyền thống vẻ vang lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc. Tính tới nay, đã có 8 di tích liên quan tới chiến thắng Bạch Đằng năm 1288 đã được xếp hạng di tích lịch sử văn hoá cấp quốc gia như: Bãi cọc Yên Giang, Bãi Cọc Vạn Muối, Cây lim Giếng Rừng, Đền Trần Hưng Đạo - Miếu Vua Bà, Đình Yên Giang, Đình Trung Cốc, Đình Trung Bản... Mỗi di tích lại gắn với một nhân vật, một điển tích riêng đậm chất nhân văn của dân tộc Việt Nam, chẳng hạn như Đình Trung Bản thờ Trần Hưng Đạo, tương truyền khi ngài đi thị sát trận địa, tới đây thì búi tóc xổ ra, bèn chống kiếm búi lại tóc; Miếu Vua Bà thờ bà hàng nước đã có công mách bảo cho Trần Hưng Đạo con nước triều lên xuống cũng như địa lý dòng sông để bố trí bãi cọc cho thuận lợi. Ghi nhớ công ơn của các ngài, sau chiến thắng Bạch Đằng, nhân dân địa phương đã lập miếu thờ, bốn mùa hương khói.

Khác với các di tích trên, di tích Thương cảng Vân Đồn lại vừa chứa đựng dấu ấn của nhà Trần về chiến công chống ngoại xâm lại vừa có dấu ấn về giao thương, buôn bán. Trận Vân Đồn năm 1288 trên dòng sông Mang (Quan Lạn) gắn liền với tên tuổi của danh tướng Trần Khánh Dư, dưới sự chỉ huy của ông, quân dân nhà Trần đã đánh tan đoàn thuyền lương của Trương Văn Hổ, góp phần quan trọng vào chiến thắng chung của trận Bạch Đằng năm 1288. Sau khi Thương cảng Vân Đồn được hình thành từ thời Lý (1149), đến thời Trần đã phát triển tới hưng thịnh. Các bến thuyền cổ trung chuyển hàng hoá gồm hương liệu, gốm sứ, lâm thổ sản hình thành dọc ven sông Bạch Đằng, Cửa Lục cho tới các đảo Cống Đông, Quan Lạn. Tại đảo Cống Đông (nay là xã Thắng Lợi), các nhà khảo cổ đã tìm thấy dấu tích của nhiều công trình kiến trúc Phật giáo quy mô thời Trần như chùa, tháp, nhiều di vật bia đá, lan can, chân kê cột... Đây là những minh chứng rõ nhất cho sự phát triển phồn thịnh về thương mại dưới triều nhà Trần.

Ngoài các di tích trọng điểm kể trên, dấu ấn nhà Trần còn được lưu lại rải rác ở nhiều ngôi chùa, đền, miếu khác. Tại xã Thống Nhất (Hoành Bồ) trong quá trình khai quật khảo cổ năm 1998, các nhà khảo cổ đã phát hiện một công trình kiến trúc quy mô khá lớn với những chân tảng kê cột bằng đá đường kính trên 1 m, các con đường lát gạch niên đại thời Trần. Theo một số nhận định, rất có thể nơi đây chính là lỵ sở của trấn An Bang (tỉnh Quảng Ninh ngày nay) thời Trần.

Nhằm phát huy giá trị các di sản văn hoá nói chung, di tích nhà Trần nói riêng, đầu năm 2007 UBND tỉnh đã ra quyết định thành lập Ban Quản lý các di tích trọng điểm với nhiệm vụ quản lý, bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị các di tích trên cho tương xứng với giá trị của nó. Vừa qua, 2/4 di tích đã và đang được Viện Khảo cổ học khảo sát, khai quật là khu di tích đền thờ và lăng mộ các vua Trần ở An Sinh và di tích Yên Tử. Qua đó đã phát lộ nhiều giá trị lịch sử mới. Đây sẽ là cơ sở khoa học quan trọng cho việc quy hoạch bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị các di tích. Đối với cụm di tích Chiến thắng Bạch Đằng cũng đã và đang được huyện Yên Hưng, nay thuộc quản lý của  Ban Quản lý di tích trọng điểm triển khai các dự án trùng tu, tôn tạo chuẩn bị cho kỷ niệm 720 năm chiến thắng Bạch Đằng vào năm 2008 tới.

Theo QNO

 

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác