Bảo vệ di tích trên một miền đất lịch sử

Thanh Đình là một xã thuộc hạ huyện Lâm Thao, cách khu di tích Đền Hùng khoảng 2km đường thẳng.

Bảo vệ di tích trên một miền đất lịch sử - ảnh 1

Vào khoảng 2 thiên niên kỷ cuối cùng trước Công nguyên, Thanh Đình nằm giữa trung tâm của nước Văn Lang - thời đại Hùng Vương. Cho đến tận hôm nay, nơi này còn là một kho tàng di sản văn hóa thực sự quý báu, hiếm có nơi nào lại có thể lưu giữ những giá trị lịch sử văn hóa đậm đặc, đặc sắc như thế. Những nghiên cứu, ghi chép các giá trị văn hóa vật thể, phi vật thể thuộc thời đại Hùng Vương ở Thanh Đình là cả một quá trình, từ thời Trần, trong tác phẩm “Đại việt sử lược” có nhắc đến bộ Gia Ninh xưa: “Thời Chu Trang Vương (698-689) Tr.CN ở Bộ Gia Ninh có người lạ... áp phục được các bộ lạc, tự xưng là Hùng Vương đóng đô ở Văn Lang” (Cách đây không lâu, tên Gia Ninh là tên gọi của xóm Mai Đình thuộc xã Thanh Đình).

Tất cả những phát hiện và nghiên cứu về Thanh Đình đều được thực hiện từ sau năm 1954, gắn liền với sự ra đời và phát triển của ngành Khảo cổ học Việt Nam, đặc biệt là việc nghiên cứu về thời đại Hùng Vương.

Hầu hết các địa điểm khảo cổ học ở Thanh Đình đều có hoàn cảnh làm cho xuất lộ là việc đào đất đắp đê, làm đường hoặc do nhân dân canh tác mà phát hiện thấy. Sau đó được bộ môn chuyên ngành khảo cổ học thám sát, khai quật. Đã có nhiều bài viết hay nghiên cứu về các địa điểm khảo cổ học ở Thanh Đình. Theo giới chuyên môn đánh giá: “Vùng Lâm Thao là một trong những huyện trên miền Bắc phát hiện được nhiều di chỉ khảo cổ nhất. Đã tìm thấy 27 địa điểm có vết tích con người cư trú, từ sớm tới muộn (không kể các địa điểm thuộc văn hóa Sơn Vi)”, xã Thanh Đình là một xã có nhiều địa điểm khảo cổ học nhất vùng huyện Lâm Thao. Tại đây đã phát hiện ra các địa điểm khảo cổ như: Gò Mồng, Gò Thờ, Gò Sạnh, Dốc Dướn, đặc biệt Gò Ghệ, Gò Dạ và khu mộ táng Gò De có nhiều di vật được phát hiện suốt từ đầu thập kỷ 60 thuộc thế kỷ XX đến nay.

Thanh Đình còn là một miền đất chứa đựng nhiều chứng tích văn hóa phi vật thể của người Việt thuộc thời đại Hùng Vương. Các địa danh như: Oa nhà nít, đồi Bàn Cờ, đồi Lảu Quân, đồi Nhà Bò, núi Nhà Săn, gò Tế Thánh, rừng Quân, núi Đùng... đều gắn liền với những truyền thuyết của thời đại Hùng Vương. Những tín ngưỡng và lễ hội truyền thống ở Thanh Đình cho dù đã trải qua thời gian lịch sử, có nhiều biến đổi khác nhau nhưng vẫn dễ dàng nhận thấy lớp văn hóa tín ngưỡng nông nghiệp cổ truyền với các tục và lễ hội như: Lễ rước Giải, lễ rước Khiu, lễ hội đi săn, hội chọi trâu. Về sau này còn lớp tín ngưỡng thờ nhân thần, những người có công với nước như: Hùng Vương, Ngọc Hoa, Tản Viên với các tục và lễ hội: Lễ tế thánh, lễ hú cờ...

Gắn liền với các tín ngưỡng, lễ hội ở Thanh Đình là kiến trúc đình, chùa, miếu mạo còn tồn tại ở dạng phế tích hoặc mới được trùng tu như: Đình Thanh Mai, đình Mai Đình, chùa Thanh Đình, miếu thờ Hùng Vương, miếu thờ Ngọc Hoa, chùa Rối và ao Rối...

Thanh Đình là một xã hiện còn bảo lưu nhiều di tích gắn với thời đại Hùng Vương, nhưng hiện nay các di tích ở Thanh Đình chưa được thiết lập ranh giới bảo vệ. Dự án mở rộng khu công nghiệp Thụy Vân đã và đang lấn vào các di tích của Thanh Đình. Với sự phát triển của cư dân, của nhà máy, một số di tích có nguy cơ bị xâm phạm. Vì vậy chúng ta cần phải quy hoạch để bảo tồn những giá trị lịch sử văn hóa của Thanh Đình, là để góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa “miền đất Tổ”; đồng thời xây dựng Thanh Đình thành nơi tham quan du lịch nối liền một tuyến với khu di tích Đền Hùng, nhằm phục vụ nhu cầu của cộng đồng tìm hiểu về thời đại Hùng Vương và Đền Hùng. Vì vậy, những người dự hội nghị báo cáo kết quả nghiên cứu về các di tích lịch sử văn hóa xã Thanh Đình, gồm các nhà nghiên cứu thuộc các chuyên ngành lịch sử, khảo cổ học, bảo tàng học và một số cơ quan liên quan đã có “Lá thư Thanh Đình” gửi các cấp, các ngành kiến nghị các giải pháp để bảo vệ hệ thống di tích lịch sử văn hóa ở Thanh Đình: “Thanh Đình là một địa bàn có trữ lượng giá trị văn hóa vật thể và văn hóa phi vật thể rất lớn, đặc biệt liên quan mật thiết đến thời đại các vua Hùng và khu di tích lịch sử Đền Hùng.

Do đó, cần có một kế hoạch chu đáo, đầy đủ, để bảo tồn, tôn tạo và phát huy các giá trị văn hóa lịch sử ở Thanh Đình, trước mắt là có một quy hoạch hoàn chỉnh, đặt trong mối liên quan mật thiết và hữu cơ với quy hoạch khu di tích lịch sử Đền Hùng, cũng như là quy hoạch thành phố Việt Trì - kinh đô Văn Lang.

(Theo PTO)

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác