Các loại hình Quan họ

(Cinet) – Quan họ là một loại hình nghệ thuật truyền thống khá phổ biến ở Việt Nam. Đặc biệt sau khi được Unesco công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, quan họ càng trở nên phổ biến. Tuy vậy ít người có thể nhận biết quan họ có 2 loại là quan họ cũ và quan họ mới.

Hát bội trong nghệ thuật quan họHát bội trong nghệ thuật quan họ

Quan họ truyền thống (quan họ cũ)

Quan họ truyền thống chỉ tồn tại ở 49 làng Quan họ gốc ở xứ Kinh Bắc. Quan họ truyền thống là hình thức tổ chức sinh hoạt văn hóa dân gian của người dân Kinh Bắc với những quy định nghiêm ngặt, khắt khe đòi hỏi liền anh, liền chị phải am hiểu tiêu chuẩn, tuân theo luật lệ. Điều này giải thích lý di người dân Kinh Bắc thích thú “ chơi quan họ” chứ không phải chỉ là “ hát quan họ”. Quan họ truyền thống không có nhạc đệm và chủ yếu hát đôi giữa liền anh và liền chị vào dịp lễ hội xuân thu nhị kỳ ở các làng quê. Trong quan họ truyền thống, đôi liền anh đối đáp với liền chị đươc gọi là hát hội, hát canh; hát cả nhóm liền anh đối đáp cùng cả nhóm liền chị được gọi là hát chúc, hát thờ, hát mừng.

Các loại hình Quan họ - ảnh 2

“Chơi quan họ” truyền thống không có khán giả, người trình diễn đồng thời là người thưởng thức. Nhiều bài quan họ truyền thống vẫn được các liền anh, liền chị “chơi quan họ” ưa thích đến tận ngày nay như: Hừ La, La rằng, Tình tang, Ban kim lan, Cái ả, Cây gạo…

Quan họ mới

Quan họ mới còn được gọi là “hát quan họ”, là hình thức biểu diễn quan họ chủ yếu trên sân khấu hoặc trong các sinh hoạt cộng đồng như dịp Tết, lễ hội, hát phục vụ du lịch hay nhà hàng…Thực tế, quan họ mới được trình diễn vào bất kỳ ngày nào trong năm. Các băng, đĩa CD, DVD quan họ ngày nay đều là hình thức quan họ biểu diễn trên sân khấu, tức là quan họ mới. Quan họ mới luôn có khán giả, quan họ mới không còn nằm trong phạm vi nhỏ mà đã lan rộng khắp nơi trên đất nước và các quốc gia trên thế giới.

Các loại hình Quan họ - ảnh 3

Quan họ mới có hình thức biểu diễn phong phú hơn quan họ truyền thống, bao gồm cả hát đơn, hát đôi, hát tốp và hát có múa phụ họa…Quan họ mới cải biên các bài bản truyền thống theo hai cách: không có ý thức và có ý thức. Dù ít hay nhiều nhưng hình thức hát quan họ có nhạc đệm được coi là cách cái biên không có ý thức. Đa số các bài quan họ mới thuộc dạng cải biên này. Cải biên có ý thức là những bài cải biên cả nhạc và cả lời của bài bản quan họ truyền thống. Loại cải biển này không nhiều, ví dụ như bài “ Người ở đừng về” là cải biên từ làn điệu “ Chuông vàng gác cửa tam quan”.

Hát quan họ với lời hát mới được nhiều người yêu thích tới mức tưởng nhầm là quan họ truyền thống như bài “ Sông Cầu nước chảy lơ thơ” do Mai Khanh soạn lời mới từ làn điệu truyền thống “Nhất quế nhị lan”. Quan họ mới được yêu thích hơn quan họ truyền thống không phải do không gian và những sinh hoạt theo lề lối cổ của quan họ không còn nữa mà một phần do hoạt động “ hát quan họ” ngày nay thường được gắn với việc quảng bá, tuyên truyền hoặc các loại hình dịch vụ.

Dù là quan họ mới hay quan họ cũ thì cũng đều là những nét đặc sắc được lưu truyền, đúc kết suốt nhiều năm mới có được. Nhưng hiện nay, quan họ mới được sử dụng nhiều hơn bởi không gian quan họ truyền thống đăng mất dần trong khi đó, các sân khấu biểu diễn đang ngày một nhiều hơn.

NLH

 

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác