Cần xếp hạng di sản văn hóa phi vật thể

Chúng ta có thể công nhận di tích đối với một ngôi đình bởi những giá trị về niên đại, kiến trúc, nhưng “phần hồn” của di tích - những lễ hội, sinh hoạt văn hóa, đời sống tâm linh gắn liền với ngôi đình đó, thì lại gần như bỏ qua. Chưa được xếp hạng và công nhận, chưa có một chế tài để gìn giữ nghiêm ngặt, trong khi sự mất mát, mai một, và nguy hiểm hơn, sự biến dạng các di sản văn hóa phi vật thể đang diễn ra ngày ngày.

Hát Dô, một trong những di sản văn hóa phi vật thể cần được xếp hạng.Hát Dô, một trong những di sản văn hóa phi vật thể cần được xếp hạng.

Văn hóa phi vật thể là một thành tố hữu cơ của đời sống

Di sản văn hóa phi vật thể được thể hiện dưới nhiều dạng. Nó chính là đời sống tinh thần, tâm linh của mỗi người, từng cộng đồng, qua ngàn đời mà bồi đắp, đúc kết nên những giá trị. Có khi đó là những bài hát, chuyện kể dân gian, có khi là một nghi thức lễ hội, là những trò chơi, hình thức diễn xướng, âm nhạc, trở thành một thứ ký ức lưu giữ từ đời này sang đời khác.  Khi nhìn nhận những giá trị của di sản văn hoá phi vật thể cũng cần phải lưu ý đến những yếu tố như niên đại, cấu trúc của nó. Tuy nhiên, yếu tố quan trọng nhất đối với sự tồn tại và giá trị của di sản văn hóa phi vật thể lại thể hiện ở  ảnh hưởng, vai trò và tác động của nó trong đời sống cộng đồng. Văn hóa phi vật thể chỉ thực sự có giá trị khi nó được người dân tiếp nhận, nuôi dưỡng và trở thành một bộ phận không thể tách rời của bản lĩnh văn hóa và của đời sống tinh thần của mỗi thành viên cộng đồng.
Được biết, từ năm 2000, Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam đã có  kế hoạch “Tầm nhìn 2010” nhằm tổng kiểm kê toàn bộ kho tàng di sản văn hóa phi vật thể trên cả nước, dự kiến đến năm 2010 sẽ công bố. Kết quả của tổng kiểm kê sẽ cho biết những thông tin quan trọng như: Toàn bộ kho tàng di sản văn hóa phi vật thể đã từng có những gì; những di sản nào nay đã mất, không có cách nào cứu vãn được nữa; những di sản nào còn có thể phục hồi và những di sản hiện vẫn được lưu giữ và có cuộc sống trong đời sống văn hóa ở cơ sở của nhân dân dân.
Phục hồi tránh biến dạng
Hiện nay nhiều lễ hội dân gian thất truyền hàng chục năm trong đời sống đang được phục hồi, nhiều hình thức sinh hoạt văn hóa truyền thống như âm nhạc, diễn xướng cũng được quan tâm bảo tồn, phục dựng. Tuy nhiên, chất lượng và giá trị nguyên bản của nó còn lại bao nhiêu là vấn đề còn phải bàn. Lễ hội dân gian, cũng như các loại hình văn hóa truyền thống như âm nhạc, diễn xướng… tồn tại trong dân, là của dân, là một thành tố cấu thành của đời sống. Do vậy, khi phục hồi, nhất thiết phải tôn trọng tính nguyên bản và được người dân chấp nhận.
Cần công nhận để có chế tài bảo vệ
Khi đề nghị phải xếp hạng các di sản văn hóa phi vật thể thì một số người cho là không thể thực hiện được vì những giá trị của loại văn hóa này “không cân, đo, đong, đếm” được. Trong khi đó, UNESCO lại đã xếp hạng các di sản văn hóa phi vật thể của cả thế giới để công nhận những  Kiệt tác  di sản văn hóa truyền miệng và phi vật thể của nhân loại, trong đó có Nhã Nhạc cung đình Huế và Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên của ta. Liệu chúng ta có thể tự mình đánh giá được giá trị di sản của dân tộc mình hay là phải chờ đến UNESCO làm giúp?
Hiện nay chúng ta đang làm hồ sơ đề nghị UNESCO xét công nhận Ca trù, Quan họ. Trong lúc đó còn rất nhiều di sản khác chưa có sự kiểm kê, nghiên cứu và đánh giá hệ thống,chưa có những điều luật, chế tài bảo vệ phù hợp.
Theo ý kiến của các nhà chuyên môn, những bổ sung, sửa chữa trong dự thảo Luật di sản văn hóa sửa đổi phần nói về di sản văn hóa phi vật thể vẫn rất mỏng, chưa tương xứng với tầm quan trọng và giá trị của nó đối với đời sống nhân dân. Hy vọng rằng với sự chủ trì của Uỷ ban Văn Hóa-Giáo dục-Thanh thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội, những bổ sung, sửa đổi sắp tới sẽ phản ánh rõ một nhận thức mới và tầm nhìn xa về văn hóa thông qua sự đối xử công bằng với di sản văn hóa phi vật thể xứng với vai trò và vị trí đáng có của nó.

Theo ND

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác