Chống xuống cấp di tích theo Chương trình mục tiêu quốc gia: Kinh phí đầu tư như muối bỏ biển

Làm thế nào để nâng cao chất lượng thực hiện chương trình mục tiêu (CTMT) quốc gia về văn hóa (2006-2008) là một trong 3 nội dung chính được Bộ VH-TT&DL đưa ra thảo luận, lấy ý kiến các cán bộ làm công tác văn hóa của 63 tỉnh, thành tại Hội nghị triển khai nhiệm vụ năm 2009 được tổ chức ngày 17 và 18-2 vừa qua.

Chống xuống cấp di tích theo Chương trình mục tiêu quốc gia: Kinh phí đầu tư như muối bỏ biển - ảnh 1

Không ai phủ nhận hiệu quả của CTMT đối với việc chống xuống cấp và tôn tạo các di tích (DT) lịch sử văn hóa, song trên thực tế mức đầu tư cho các dự án này chỉ như… muối bỏ biển.

"Cầu" gấp nhiều lần "cung"

Theo thống kê của Bộ VH-TT&DL, Việt Nam có khoảng 7.300 DT lịch sử, văn hóa, kiến trúc nằm rải rác ở khắp các tỉnh, thành. Hầu hết các DT đều cần được trùng tu, tôn tạo với kinh phí từ vài chục triệu đến hàng trăm tỷ đồng. Thế nhưng, giai đoạn 2006-2008, Nhà nước mới đầu tư 863,42 tỷ đồng cho mục tiêu chống xuống cấp và tôn tạo DT, nhờ đó 506 lượt DT đã được nâng cấp. Ông Đặng Văn Bài, Cục trưởng Cục Di sản văn hóa cho biết: Nguồn vốn trên mới chỉ đáp ứng 15-20% nhu cầu trùng tu, tôn tạo của hệ thống DT Việt Nam. Và trên thực tế, kinh phí hỗ trợ từ CTMT chỉ chiếm từ 50-80% tổng vốn đầu tư các dự án. Phần còn lại được huy động từ nguồn xã hội hóa.

Tuy nhiên, không phải lúc nào huy động nguồn kinh phí xã hội hóa cũng dễ dàng, kinh phí đối ứng của địa phương không phải muốn là có, nên nhiều công trình kéo dài thời gian đầu tư tới vài năm. Hệ thống bia, biển đường Trường Sơn, phố cổ Hội An, DT cố đô Huế là ví dụ. Điều này dẫn đến việc triển khai thực hiện các dự án thiếu sự đồng bộ, các nội dung cần phải lồng ghép như việc đầu tư hạ tầng xung quanh DT chưa được chú trọng...

Trùng tu - hiệu quả nhìn thấy

DT được hỗ trợ đầu tư ở mức độ nào thì hiệu quả kinh tế, xã hội thu được ở mức độ tương ứng. Chẳng hạn như Khu di tích Yên Tử (Quảng Ninh), cố đô Huế (Thừa Thiên Huế), chùa Mía, đình Tây Đằng, đình Chu Quyến, thành cổ Sơn Tây (Hà Nội)... Các DT này đã góp phần quan trọng vào việc giáo dục truyền thống yêu nước, truyền thống cách mạng cho các thế hệ người Việt Nam; quảng bá hình ảnh, văn hóa Việt Nam ra nước ngoài giúp cho hình ảnh đất nước và con người Việt Nam trong con mắt bạn bè quốc tế được thay đổi theo hướng tích cực. Đặc biệt, các DT gắn với các thiết chế tôn giáo, tín ngưỡng góp phần chứng tỏ Đảng, Nhà nước luôn  tôn trọng tự do tín ngưỡng của nhân dân.

Xét trên phương diện kinh tế, rất nhiều DT sau khi tôn tạo đã trở thành những sản phẩm du lịch - văn hóa hoàn chỉnh, có tính đặc thù tạo ra những tuyến du lịch hấp dẫn, có tác dụng thúc đẩy phát triển ngành du lịch, đồng thời từng bước làm thay đổi cơ cấu kinh tế cho cộng đồng dân cư nơi có DT và lễ hội, mang lại lợi ích kinh tế như Huế, Hạ Long, chùa Hương... Riêng DT cố đô Huế, năm 2007 và 2008 đã đạt nguồn thu xấp xỉ 80 tỷ đồng/năm.

Ý thức là "nguồn vốn" hiệu quả nhất

Ngành văn hóa đã thống kê, giai đoạn 2001-2005, ước tính số kinh phí do dân đóng góp để chống xuống cấp DT khoảng 500 tỷ đồng, giai đoạn 2006-2008 là khoảng 145 tỷ đồng/năm. Riêng tại Hà Nội từ năm 2002 đến nay, nhân dân đóng góp 449 tỷ đồng trùng tu 900 DT (chưa kể hiện vật và ngày công)…

Nhưng cũng chính tại đây, nơi "sở hữu" hệ thống DT đồ sộ với 5.175 DT (2.095 DT đã xếp hạng), thì cũng còn 400 DT đang bị xâm phạm, do người dân thiếu ý thức bảo vệ… Bên cạnh đó, một số DT sau khi trùng tu lại bị dư luận lên án không giữ được nguyên gốc ban đầu, làm biến dạng DT.

Ông Nguyễn Đức Hòa, Phó GĐ Sở VH-TT&DL thành phố lý giải: Việc quản lý DT được phân cấp cho các quận, huyện, nhiều DT được tu bổ theo ngân sách địa phương hoặc từ nguồn xã hội hóa, vì thế trước khi tu bổ có nơi gửi hồ sơ báo cáo nhưng cũng có nơi tự ý làm, có nơi quản lý chặt chẽ, có nơi lại buông lỏng… Ông Hòa cho biết: Để khắc phục tình trạng này, một mặt Sở VH-TT&DL Hà Nội tăng cường các biện pháp tuyên truyền, giáo dục từng bước làm thay đổi nhận thức của người dân, mặt khác, phối hợp với các đơn vị liên quan xây dựng "Quy chế quản lý, đầu tư, tu bổ và phát huy giá trị của các DT lịch sử - văn hóa trên địa bàn thành phố Hà Nội". Theo nội dung dự thảo, các công trình tu bổ DT trên địa bàn phải tuân thủ đầy đủ những quy định về mặt đầu tư, hơn nữa các DT dù đã được xếp hạng hay chưa được xếp hạng trước khi tu sửa đều phải có sự đồng thuận của các cơ quan chuyên ngành văn hóa, cùng sự thẩm định của Cục Di sản văn hóa. Quy chế cũng quy định những điều khoản bắt buộc đối với đơn vị thi công.    

Quy định rõ ràng, nhưng nó có đi vào thực tế cuộc sống được hay không còn tùy thuộc vào tinh thần trách nhiệm của các nhà quản lý và ý thức xây dựng, bảo vệ công trình công cộng của mỗi người dân. Bởi thế, ý thức của cả người quản lý lẫn người thụ hưởng DT mới là "nguồn vốn" đầu tư hiệu quả nhất - Cục trưởng Cục Di sản văn hóa Đặng Văn Bài khẳng định. Nếu không có "nguồn vốn" ấy thì bao nhiêu tiền đầu tư vẫn chỉ là muối bỏ biển.

Theo HNM

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác