Đắc Lắc: Cần bảo tồn kiến trúc nhà sàn dài truyền thống của đồng bào Êđê

Kiến trúc nhà sàn dài của đồng bào dân tộc Êđê ở Đắc Lắc nói riêng, Tây Nguyên nói chung, đang ngày càng mất dần. Thay thế vào đó là các kiểu kiến trúc nhà ở của người Kinh trong các buôn làng đồng bào dân tộc thiểu số tại chỗ. Đắc Lắc vẫn chưa có biện pháp bảo tồn, phát triển văn hoá nhà dài truyền thống của đồng bào dân tộc Êđê.

Nhà sàn dài truyền thống của đồng bào dân tộc Ê-đê là loại nhà kiến trúc độc đáo, biểu tượng đẹp nhất của Tây Nguyên. Từ bao đời nay, ngôi nhà sàn dài của đồng bào Êđê đã đi vào truyền thuyết, sử thi, truyện cổ, lời nói vần, nơi ở, nơi diễn ra các sinh hoạt văn hoá cộng đồng như kể Khan, hát ru, hát Aray, tiếp khách, xử luật tục, đánh chiêng, uống rượu cần, tổ chức các nghi lễ vòng đời người, vòng cây lúa theo phong tục cộng đồng...của người Tây Nguyên. Nhà dài truyền thống của đồng bào dân tộc Êđê đều xây dựng bằng nguyên liệu sẵn có của núi rừng như khung nhà bằng gỗ, xương mái và sàn bằng tre nứa, mặt sàn, vách bao quanh nhà bằng nứa, hoặc bằng tre, mái lợp bằng cỏ, hoặc lá cây mây tết lại. Nhà sàn dài trong các buôn làng đều có đòn nóc nằm dọc theo hướng Bắc- Nam, cửa ra vào, cầu thang lên xuống thường mở hai đầu hồi, tránh được gió Đông Bắc vào mùa khô, gió Tây Nam vào mùa mưa. Mái nhà dài nằm cắt ngang đường đi của mặt trời nên tránh được giờ chiếu nắng cao nhất trong ngày. Nhà dài của đồng bào Êđê do một phụ nữ cai quản, phản ánh sự tồn tại, uy quyền của chế độ mẫu hệ. Nhà dài của đồng bào dân tộc Êđê cũng được chia làm mấy gian: gian lớn giáp với hiên nhà được làm phòng khách, nơi đạt ghế Kpan, dàn chiêng, trống, nơi sinh hoạt của gia đình, cộng đồng; bên trong là các gian phòng riêng của từng cặp vợ chồng. Ở mỗi gian riêng đều có bếp lửa, đồ dùng sinh hoạt của từng gia đình nhỏ. Trước đây, thường mỗi căn nhà sàn dài có từ 7 đến 9 cặp vợ, chồng. Trước mỗi hiên nhà sàn dài đều có cầu thang lên, xuống. Cầu thang có 7 bậc làm bằng gỗ tốt, thông thường đồng bào làm bằng gỗ giáng hương, cẩm lai, rộng từ 0,8 đến 1,2 mét, phía đầu cầu thang, nơi tiếp giáp với hiên nhà được tạc hình mặt trăng lưỡi liềm, hai bầu vú tượng trưng cho sức sống, uy quyền của chế độ mẫu hệ....

Từ những năm 1980 trở lại đây, thực hiện chủ trương đưa đồng bào vào làm công nhân ở các nông, lâm trường, tách hộ từ những căn nhà dài truyền thống ra thành những gia đình ra riêng, được cấp đất ở, đất làm nhà, hỗ trợ tiền xây nhà...đồng bào “xoá sổ” dần kiểu kiến trúc nhà sàn mà thay vào đó là làm nhà trệt bằng xi măng, sắt thép, gạch ngói, mái tôn... Điều này thể hiện rõ nhất là ở các thôn , buôn, đội sản xuất của đồng bào dân tộc Ê-đê ở các nông trường, công ty cà phê, cao su. Thực hiện Quyết định 132, 134 của Thủ tướng Chính phủ về việc Nhà nước hỗ trợ nhà ở cho đồng bào dân tộc thiểu số tại chỗ, phần lớn đồng bào vẫn chọn kiểu nhà ở theo mẫu của đồng bào Kinh. Anh Y Hiên Niê ở buôn Mấp (thị trấn Ea Pốc, huyện Chư M'ga), hay già làng A ma Rin ở buôn Kô Thông, (phường Tân Lợi -TP Buôn Ma Thuột) cho biết: “Mình không làm nhà sàn, không phải là mình mất đi phong tục tập quán. Đồng bào mình xây nhà theo kiểu nhà ở của người Kinh là do nguyên vật liệu dễ mua, dễ tìm, giá cả lại thấp, làm nhà ở bền lâu, trong khi đó, làm bằng gỗ giá thành cao lắm, gỗ bây giờ lại khó mua, khó tìm''! .

Theo các nhà nghiên cứu, sự thay đổi nếp nhà này không chỉ làm thay đổi triệt để kiến trúc trang trí nhà cửa mà còn làm thay đổi những quan niệm về giá trị đối với các vật dụng trong đời sống vật chất, tinh thần. Hiện nay, phần lớn giới trẻ của đồng bào dân tộc Ê-đê không còn xem chiếc ghế Kpan, chiêng, trống...là vật thiêng liêng trong nhà mà thay vào đó là những chiếc ti vi màn hình phẳng, đầu đĩa từ, dàn karaoke, bộ bàn ghế salon, giường, tủ hiện đại...Những chiếc ghế Kpan nằm lặng lẽ phủ đầy bụi, những chiếc chiêng nằm lăn lóc trên sàn nhà gạch hoa. Nhiều hộ đồng bào dân tộc Êđê trên địa bàn tỉnh còn mang bán các khung nhà dài truyền thống, ghế Kpan, cầu thang, hoặc cưa ra làm củi để đun... !.

Văn hoá nhà dài truyền thống của đồng bào dân tộc Êđê hiện đang bị mất dần trong sự nghiệp phát triển của xã hội. Tỉnh Đắc Lắc cần có giải pháp khôi phục, phát triển, bảo tồn, đồng thời, tăng cường hơn nữa công tác tuyên truyền, giáo dục đồng bào dân tộc có ý thức bảo tồn, phát huy nét kiến trúc nhà dài truyền thống của dân tộc Êđê trong đời sống cộng đồng./.

Theo  TTXVN

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác