Để Cổ Loa trở thành di sản

Vừa qua, Trung tâm Bảo tồn khu di tích Thăng long - Cổ Loa Hà Nội đề nghị các cấp thẩm quyền đề xuất nghiên cứu xây dựng hồ sơ Khu di tích thành Cổ Loa để trình UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới. Là tác giả Địa chí Cổ Loa, GIÁO SƯ NGUYỄN QUANG NGỌC - VIỆN TRƯỞNG VIỆN VIỆT NAM HỌC VÀ KHOA HỌC PHÁT TRIỂN, CHỦ TỊCH HỘI SỬ HỌC HÀ NỘI đã có cuộc trao đổi với PV xung quanh vấn đề này.

Nghiên cứu sâu về Cổ Loa, xin Giáo sư cho biết suy nghĩ của mình về việc đề nghị xây dựng hồ sơ Khu di tích thành Cổ Loa để trình UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới?

- Thành Cổ Loa và toàn bộ khu vực Cổ Loa với các di tích lịch sử văn hóa trên mặt đất và trong lòng đất là một khu di tích lịch sử văn hóa quý giá vào bậc nhất của nước ta. Cổ Loa là một tòa thành có giá trị là quân thành, vương thành là kinh đô đầu tiên trong lịch sử dựng nước của dân tộc Việt Nam và là công trình thuộc loại cổ nhất so với lịch sử khu vực cũng như thế giới.

Cổ Loa được xây dựng ở Khu vực Văn hóa Đông Sơn - trung tâm của nền văn minh Việt cổ, với các di tích, di vật khảo cổ học tiêu biểu nhất đã được phát hiện và còn ẩn tàng trong lòng đất. Riêng thành Cổ Loa với 3 vòng thành đất chu vi khoảng 16 km, không chỉ là tòa thành đất có quy mô to lớn nhất, có lịch sử lâu đời nhất của Việt Nam và Đông Nam Á, với một kiến trúc độc đáo, kiên cố, thủy bộ liên hoàn, kết tinh những tiến bộ và thành tựu mới của nền văn minh Đông Sơn, của nhà nước Âu Lạc mà còn là hình ảnh tiêu biểu nhất của thời đại dựng nước đầu tiên của dân tộc Việt Nam.

Thành Cổ Loa đã được xếp hạng Di tích Lịch sử Văn hóa Quốc gia từ đầu những năm 1960 - là mức xếp hạng cao nhất thời kỳ đó. Thời gian trước đây, khi hợp tác xây dựng Hồ sơ Di sản Văn hóa Thế giới cho Khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long, nhiều chuyên gia của UNESCO sau khi tham quan, khảo sát Khu di tích thành Cổ Loa đã từng xác nhận: Cổ Loa hoàn toàn hội đủ các điều kiện trở thành Di sản Văn hóa Thế giới.

Theo nhìn nhận của Giáo sư, công tác bảo tồn và phát huy các giá trị thành Cổ Loa trong những năm qua được thực hiện như thế nào?

- Cổ Loa là di tích quy mô lớn, với nhiều cụm di tích tồn tại đan xen giữa các công trình dân sinh thì việc bảo vệ, quản lý tránh bị xâm hại cũng đã là việc làm khó khăn trong môi trường đời sống của cộng đồng cư dân càng ngày càng phát triển, đô thị hóa. Bên cạnh đó, việc bảo vệ môi trường cảnh quan thiên nhiên, những làng cổ, các phong tục, lễ hội, văn hoá và tín ngưỡng truyền thống ở khu vực Cổ Loa cũng là một nhiệm vụ hết sức quan trọng.
Mặc dù thời gian qua, TP Hà nội đã cố gắng nhiều trong việc bảo tồn, tôn tạo các công trình di tích ở Cổ Loa như đình Ngự Triều Di Quy, am Mỵ Châu, đền An Dương Vương… Nhưng sự cố gắng đó chỉ dừng ở sự việc riêng lẻ, thiếu đồng bộ nên có di tích giữ được, có cái chưa giữ được. Đơn cử như năm ngoái trước sự việc xóm chùa xây nhà văn hóa cộng đồng án ngữ trước đình Ngự Triều Di Quy, các cấp quản lý kết luận sai nhưng nay chưa xử lý, chẳng ai làm. Hay như việc để ngườâi dân xây nhà cao tầng cạnh các trình di tích che chắn không gian của di tích, san lấp các đoạn thành, hào cổ để xây nhà, làm đường… vẫn chưa được ngăn chặn. Đây là di tích quốc gia, luật pháp có những quy định cụ thể để bảo vệ nhưng người ta không tuân thủ.

Vậy, theo Giáo sư cần kíp phải làm gì để bảo tồn Khu di tích thành Cổ Loa, tránh bị xâm hại?

- Chung tình trạng với rất nhiều khu di tích khác ở nước ta, Khu di tích thành Cổ Loa hôm nay khác xa so với hình hài một Cổ Loa xưa được thể hiện trên bản đồ hay các tư liệu lịch sử. Trong dịp chuẩn bị Đại lễ 1000 năm Thăng Long - Hà Nội, các cơ quan chức năng đã trùng tu nhiều công trình thuộc Khu di tích ở Cổ Loa, song nó vẫn bị chìm nghỉm trong cơn lốc đô thị hóa ở nơi này.

Với tốc độ đô thị hóa nhanh như hiện nay thành Cổ Loa đang bị biến dạng những giá trị di tích trên mặt đất và mất dần những giá trị còn ở trong lòng đất chưa được khảo cứu do việc làm đường và xây dựng các công trình kiến trúc mới. Đặc biệt, việc bảo tồn các vòng thành Cổ Loa vẫn chưa được thực hiện. Đây là phần di tích bị xâm hại, biến dạng nặng nề nhất và nếu không kịp thời bảo tồn nó sẽ biến mất, sẽ không còn là thành cổ loa một khi mất đi tòa thành cổ.

Thành Cổ Loa đang rất cần được nghiên cứu, quy hoạch tổng thể để từ đó tính toán bảo tồn như thế nào, xây dựng ra sao và có những đề xuất, giải pháp cụ thể. Theo tôi không nhất thiết phải giữ lại hay khôi phục lại đầy đủ, toàn vẹn cả ba vòng thành, mà chỉ nên bảo tồn những đoạn hào, thành tiêu biểu có giá trị đặc trưng nhất và các di tích di vật trong lòng đất, đặc biệt là khu vực trung tâm thành Cổ Loa cần phải được bảo vệ nghiêm ngặt. Thật đáng buồn là hàng ngàn năm qua tổ tiên đã giữ được thành Cổ Loa nhưng chỉ mươi năm gần đây tòa thành này đang bị mất dần...

Với những gì đang diễn ra đối với việc bảo tồn các giá trị di tích thành Cổ Loa thì có quá sớm không việc đặt vấn đề xây dựng hồ sơ để trình UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa thế giới, thưa Giáo sư?

- Đây là tầm nhìn và trách nhiệm của cấp quản lý, nhưng trước hết TP Hà Nội phải có một quy hoạch tổng thể cho Cổ Loa. Quyền chủ động thuộc về các cấp quản lý. Theo tôi biết cho đến giờ vẫn chưa có một quy hoạch nào cho việc bảo tồn và phát huy các giá trị thành Cổ Loa. Sau khi có quy hoạch tổng thể, thì có thể kết hợp đồng thời nghiên cứu, xây dựng hồ sơ trình UNESCO và Hà Nội nên đầu tư tập trung làm nhanh trong thời gian ngắn nhất.

Xin cám ơn Giáo sư!

 

Theo ĐBND

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác