Để cổ vật không thành vật dụng gia đình

Nằm trong nền văn hóa của người Việt cổ, huyện Kim Bôi, Hòa Bình là nơi có mật độ các ngôi mộ, thành, quách của các dòng họ… dày đặc nhất khu vực cửa ngõ lên Tây Bắc. Tuy nhiên, do chưa có chính sách bảo vệ cụ thể, nên người dân thường đào trộm, lấy cổ vật một phần đem bán, phần khác trở thành vật dụng trong gia đình…

Để cổ vật không thành vật dụng gia đình - ảnh 1

Cổ vật – nhà nào cũng có!

Chúng tôi tìm về xóm Chiềng Động, xã Vĩnh Đồng, nơi mà hơn một năm trở lại đây người dân ào ạt đổ đến các địa điểm được nghi là có mộ cổ, thành, quách... đào, tìm kiếm cổ vật. Tiếp chúng tôi tại Trụ sở UBND xã Vĩnh Đồng là Phó bí thư thường trực Đảng ủy Bùi Văn Hùng. Ông Hùng bức xúc: “Người dân cứ nghĩ là có tiền, vàng dưới các ngôi mộ cổ, và tìm mọi cách đào bới. Người ta đào lên, lấy đi đủ thứ, từ di vật của người chết được táng trong mộ, đến những cổ vật đủ loại. Phần lớn họ đem bán cho các tay buôn cổ vật, phần không bán được, họ đem về dùng trong nhà...”. Xã Vĩnh Đồng chưa có một thống kê nào về số hiện vật đào được từ trong các ngôi mộ cổ hoặc rải rác ở một số nơi ở xã nhưng theo ông Hùng thì hiện nay trong dân, nhiều nhà vẫn còn lưu giữ những chiếc vại, đĩa hoặc những cái ang sành. 
Xóm Chiềng Động, xã Vĩnh Đồng, Kim Bôi, được coi là nơi có “phong trào” tìm kiếm cổ vật phát triển mạnh mẽ nhất. Có thời kỳ cả làng rủ nhau mang theo cuốc, xẻng lần mò tận các khu mộ cổ, đào bới và tìm kiếm cổ vật. Bây giờ ở Chiềng Động, nhà nào cũng có một vài cái vò, ang bằng sành đào được tại các khu mộ táng. Không phải để trưng bày, mà họ làm vật dụng trong gia đình của mình. Nhà anh Bùi Ngọc Dinh có một chiếc nồi đồng to bằng quả bưởi. Đây là chiếc nồi mà ông cụ thân sinh ra anh Dinh là cụ Bùi Văn Ách đào được trong vườn nhà trong một lần cuốc đất trồng rau. Suốt từ đó đến nay, chiếc nồi đó đã được gia đình anh sử dụng vào việc nấu thức ăn. Bùi Ngọc Trình năm nay đã 20 tuổi, con trai anh Dinh đã cho biết: “Từ khi lớn lên, em đã thấy có cái nồi và mọi người trong gia đình vẫn dùng để kho thịt, cá”. Không chỉ có nhà dân, mà chính nhà anh Hùng cũng có vò, ang, và chiếc đĩa men, mà theo anh thì có niên đại khoảng vài trăm năm. 
Theo ông Đỗ Văn Hạnh, Phó Giám đốc Sở VH-TT Hòa Bình thì Kim Bôi là nơi còn lưu giữ rất nhiều cổ vật, trong đó đáng chú ý là 15 chiếc trống đồng có niên đại hàng ngàn năm. Việc nhân dân đổ xô đi tìm kiếm cổ vật đang đe dọa nghiêm trọng đến khu một cổ ở Đống Thếch. Người dân không biết giá trị của cổ vật, còn dùng cổ vật để... muối dưa trong nhà mình. 
Bảo vệ bằng cách nào?Tuyên truyền để người dân ở Kim Bôi hiểu giá trị lịch sử của các cổ vật là công việc mà những người làm công tác ở Sở VH-TT Hòa Bình vẫn làm trong nhiều năm qua. Cuối năm 2006, Bảo tàng Hòa Bình đã phối hợp với Phòng Văn hóa - Thể thao huyện Kim Bôi tổ chức trưng bày các hiện vật lịch sử. Hoạt động này đã thu hút được sự quan tâm không chỉ của các cơ quan chức năng mà nó cũng đã thu hút được sự quan tâm chú ý đặc biệt của người dân địa phương. Đợt trưng bày đã góp phần giúp người dân hiểu được các giá trị lịch sử cũng như phần nào đã tái hiện lại cuộc sống của vùng đất Mường Động cách đây hàng trăm năm. Tuy nhiên, việc tuyên truyền cũng chỉ dừng lại ở việc tác động đến nhận thức nhất thời của người dân, chứ chưa mang tính lâu dài và quyết liệt. Vì vậy, vấn đề là cần phải có sự vào cuộc của nhiều cấp, ngành, đặc biệt là chính quyền địa phương. 
Giám đốc Bảo tàng Hòa Bình Nguyễn Thị Thi cho biết: “Thông qua công tác tuyên truyền, nhiều cổ vật có giá trị được phát hiện và thu giữ trong nhà dân. Điều cần làm là lưu giữ các hiện vật có giá trị lịch sử các cấp chính quyền nên có sự hỗ trợ đầu tư và trưng bày, giới thiệu giá trị, nguồn gốc lịch sử của chúng. Để cho các hiện vật cất lên được tiếng nói của mình, đó là giáo dục truyền thống để trong mãi trong kho như thế, quả thật rất phí...”.
Những người làm công tác bảo tồn, bảo tàng ở Hòa Bình cho rằng, bảo vệ cổ vật không chỉ là tuyên truyền, là xử phạt những người vi phạm, mà đòi hỏi phải có những giải pháp hữu hiệu hơn, để phát huy giá trị của cổ vật. Có như vậy, cổ vật mới không bị biến thành vật dụng gia đình.

(Theo NĐB)

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác