Đền Mẫu Âu Cơ - nơi lưu giữ giá trị văn hóa Việt Nam độc đáo

Xưa Mẹ Âu Cơ sinh được trăm con. 50 xuống biển. 50 lên non... Không biết tự bao giờ, câu ca nhắc nhớ về cội nguồn dân tộc Việt đã thấm sâu vào tiềm thức của mỗi người dân Việt Nam- những ai quan tâm đến lịch sử hình thành và dân tộc.

Đền Mẫu Âu Cơ - nơi lưu giữ giá trị văn hóa Việt Nam độc đáo - ảnh 1

Ngày nhỏ, nghe kể chuyện con Rồng cháu Tiên cứ ngỡ chỉ là truyền thuyết. Sau này, lớn lên, viếng thăm Đền Hùng, Phú Thọ mới biết rằng Vua Hùng- một trong những người con của Mẹ Âu Cơ là có thật. Tiếc là, lần ấy chưa được biết, cách khu di tích thờ 18 đời Vua Hùng không xa, khoảng 70 cây số, ở xã Hiền Lương, Hạ Hòa là Đền thờ Quốc Mẫu Âu Cơ. 
Vậy là lỡ một dịp tìm về cội nguồn dân tộc Việt- nơi đầu tiên Mẹ Âu Cơ dừng chân trên chặng đường khai hoang lập ấp, dạy dân cấy lúa trồng dâu, nuôi tằm dệt vải. Cũng là nơi cuối cùng Mẹ Âu Cơ theo đám mây ngũ sắc bay về trời, để lại dưới gốc đa một dải yếm lụa, ở đó nhân dân đã dựng lên một ngôi miếu thờ, chính là Khu di tích Đền Mẫu Âu Cơ ngày nay.
Cuối tháng 5 vừa qua, nhân dự Kỳ họp thứ 10, HĐND tỉnh Phú Thọ, thật may mắn, cùng với Lãnh đạo Báo NĐBND, tôi đã có dịp đến dâng hương tưởng niệm tại Khu di tích này. 
Cảm giác đầu tiên khi nhìn thấy Khu di tích là thấp và khá biệt lập. Trên một bình địa rộng khoảng 25.000m2, đền chính nằm khép mình dưới một gốc đa cổ thụ, xung quanh là từng hàng cây đa, cây ngọc lan... xanh tốt do Lãnh đạo Đảng, Nhà nước, lãnh đạo các cơ quan ở TƯ và địa phương, các doanh nghiệp... tự tay trồng trong những lần về dâng hương tưởng niệm tại Đền. Theo sử sách chép lại, Đền Mẫu Âu cơ đã được xây dựng cách đây hơn 500 năm- thời Hậu Lê. Xưa, Đền chưa được mở rộng như bây giờ, vốn nằm trên một quả gò ở giữa cánh đồng. Trải qua nhiều thế kỷ, do sự bồi lấp của phù sa sông Hồng, quả gò đã trở thành bình địa. Đến thăm Đền Mẫu Âu cơ hiện nay, sẽ không còn cảm giác của một quả gò nữa mà là một vùng đất bằng phẳng. Nhưng, cảm giác biệt lập thì vẫn còn nguyên vẹn.
Theo mô tả trong sách Di tích lịch sử văn hóa Đền mẫu Âu Cơ, thì: “Mặt ngôi đền quay về hướng chính Nam, bên tả có giếng Loan, bên hữu có giếng Phượng, phía trước có núi Giác đẹp như một án thư, sau lưng sông Hồng uốn khúc như rồng thiêng bao bọc...”. Đây là điểm khác biệt lớn của đền so với các đền khác. Bởi, thông thường đền được dựng theo kiểu tựa non nhìn biển. Nhưng, riêng Đền Mẫu Âu Cơ lại là tựa biển nhìn non. Sở dĩ có sự khác biệt này, theo Trưởng ban quản lý Khu di tích Đào Thị Nhạn, là để thể hiện mong muốn của Mẹ Âu Cơ, muốn tựa vào chồng- Lạc Long Quân- và mắt hướng về quê nhà (vốn là một vùng núi thuộc động Lăng Dương, Thanh Thủy). 
Trong hơn 5 thế kỷ tồn tại, Đền Mẫu Âu Cơ đã 3 lần được các triều đại Nhà nước Việt Nam công nhận. Thế kỷ XV, triều đình Hậu Lê đã phong sắc và cho xây dựng đền. Thế kỷ XIX, nhà Nguyễn một lần nữa phong sắc công nhận đền Mẫu Âu Cơ. Và, lần gần đây nhất, năm 1991, đền Mẫu Âu Cơ đã được Bộ VH-TT cấp bằng công nhận là Di tích lịch sử- văn hóa quốc gia. 
Theo thời gian, Đền Mẫu Âu Cơ đã xuống cấp. Mặc dù, đã trải qua một vài lần trùng tu, nhưng, so với yêu cầu là một di tích lịch sử- văn hóa cấp quốc gia, là nơi nhắc mọi người nhớ về cội nguồn dân tộc thì vẫn chưa như mong đợi. Nhằm tiếp tục tạo ra một quần thể di tích lịch sử văn hóa đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng tâm linh của nhân dân, năm 2007, chính quyền địa phương có chủ trương trùng tu lại đền chính thờ tổ mẫu Âu Cơ và dự định hoàn thành ngay cuối năm để kịp phục vụ nhu cầu tín ngưỡng của nhân dân trước khi diễn ra ngày lễ chính- ngày mùng 7 tháng Giêng sang năm. 

Bên cạnh đó, lần trùng tu này còn bao gồm 2 hạng mục nữa. Đó là xây dựng lại đình Hiền Lương- thờ Đức Ông Đột Ngột Cao Sơn- Thánh Vương nước Nam Việt thời Vua Hùng và 2 người con là Hùng Trấn Quý Minh, Hùng Trấn Bảo Quốc. Đức Ông Đột Ngột Cao Sơn là một trong những người con của Mẹ Âu Cơ, có công che chở dân lành, bảo vệ đất nước, cai quản vùng phía Bắc nước ta. Hiện nay, do chưa có điều kiện dựng lại đình, nằm cách đền Âu Cơ khoảng 500m về phía Đông, nên Đức Ông Đột Ngột Cao Sơn và 2 người con vẫn được thờ chung trong Khu di tích Đền Mẫu Âu Cơ. Hạng mục thứ hai chính quyền địa phương dự định trùng tu trong lần này là chùa Hiền Lương, cách không xa Đền Mẫu Âu Cơ về phía Tây, tên chữ là Linh Phúc tự. Trong thời kỳ tiền khởi nghĩa, Hiền Lương được xây dựng thành một căn cứ cách mạng lớn, làm bàn đạp cho cuộc tổng khởi nghĩa Phú Thọ và Yên Bái. Chùa là nơi Đội du kích Âu Cơ- một trong những đơn vị tiền thân của lực lượng vũ trang Phú Thọ sau này- được chính thức thành lập. Trong cuộc tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945 lịch sử, Đội du kích đã góp phần quan trọng vào công cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở Phú Thọ và Yên Bái.  
Thực tế, việc trùng tu và dựng lại những hạng mục này không đơn thuần chỉ có ý nghĩa về giá trị lịch sử, văn hóa, tâm linh mà còn mang ý nghĩa chính trị, khẳng định nét văn hóa độc đáo của dân tộc Việt- thờ chung một Tổ mẫu. Hay nói như Trưởng ban quản lý Khu di tích Đền Mẫu Âu Cơ, việc làm này là để những người con Việt Nam biết nơi đây là cội nguồn dân tộc. 
Tuy nhiên, với tổng số tiền đầu tư tôn tạo lần này lên tới hơn 40 tỷ đồng, nếu chỉ dựa vào tiềm lực của huyện Hạ Hòa và huy động sự đóng góp của nhân dân các dân tộc tỉnh Phú Thọ có lẽ là khó. Vậy nên, ngay tại thời điểm này, sự phát tâm nhân dân cả nước tham gia xây dựng, trùng tu Khu di tích Đền Mẫu Âu Cơ của chính quyền địa phương, cụ thể là Ban quản lý Khu di tích quả là thiết thực. Không chỉ tạo điều kiện cho những người Việt có lòng hảo tâm muốn đóng góp tiền của, sức lực trùng tu, xây dựng Khu di tích Đền Mẫu Âu Cơ, lớn hơn, đó còn là góp phần lưu giữ giá trị văn hóa mà không phải quốc gia nào cũng có được, nếu không nói, Việt Nam là nơi duy nhất trên thế giới biết và thờ cội nguồn của dân tộc mình.
Điều đó há chẳng tự hào lắm sao. Người Việt Nam ta có Quốc Mẫu.

(Theo NĐB)

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác