Di sản có ngập dưới lòng hồ An Khê?

Công trình thủy điện An Khê-Ka Nak (thuộc địa bàn hai tỉnh Gia Lai, Bình Định) không lâu nữa sẽ vào giai đoạn thử nước kỹ thuật. Có thể những di sản dưới lòng hồ này sẽ bị chôn vùi vĩnh viễn. TS. Hà Văn Phùng - Q.Viện trưởng Viện Khảo cổ học Việt Nam có cuộc trao đổi xung quanh vấn đề này.

TS. Hà Văn Phùng.TS. Hà Văn Phùng.

TS. Hà Văn Phùng: Địa điểm lòng hồ của công trình thủy điện An Khê-Ka Nak (nằm trên địa bàn 10 xã và 1 thị trấn thuộc các huyện KBang, Tây Sơn và thị xã An Khê (Gia Lai), là vùng đã có vết tích văn hóa tiền sử, đặc biệt là di tích lịch sử Tây Sơn Thượng đạo đã được Nhà nước xếp hạng.

Viện Khảo cổ học Việt Nam đã kết hợp với Sở VHTT Gia Lai lập dự án giai đoạn I điều tra, thám sát, sưu tầm các di chỉ khảo cổ trong vùng (dự kiến kinh phí trên 200 triệu đồng). Đây là quy trình đương nhiên theo Luật Di sản văn hóa VN: các công trình xây dựng ở khu vực nghi có di sản sẽ phải khảo sát và khai quật trước.

Và theo luật, đơn vị chủ đầu tư là Tổng công ty điện lực Việt Nam (EVN) sẽ phải cấp kinh phí cho khảo cổ. Thế nhưng, theo tinh thần văn bản ngày 13/6/2006  - do Phó tổng GĐ EVN Phạm Lê Thanh ký - chúng tôi hiểu rằng họ không đồng ý cấp kinh phí cho dự án.

* Điều 20, Nghị định 92 - Luật Di sản văn hóa quy định các công trình không sử dụng vốn Nhà nước thì chủ đầu tư không phải chi tiền khảo cổ. Vậy EVN đã làm đúng?

- Đúng là có một điểm dễ gây hiểu lầm trong Điều 20, Nghị định 92 - Luật Di sản văn hóa: EVN lý luận rằng vốn công trình của họ là huy động từ nhiều nguồn chứ không chỉ có vốn ngân sách Nhà nước, do đó họ không có trách nhiệm phải bỏ tiền ra cho việc khảo sát và khai quật tại An Khê-Ka Nak.

Nhưng hồi năm ngoái EVN cũng đã lằng nhằng tiền khảo cổ cho công trình thủy điện Plei Krông (Đắc Lắc) và sự mập mờ của Nghị định 92 đã được làm rõ. Để giải quyết, Bộ Tài chính đã có văn bản nói rõ: cho dù EVN có huy động vốn từ các nguồn khác nhau nhưng đều được Nhà nước bảo lãnh, nên dưới góc độ tài chính vẫn là vốn Nhà nước. Do vậy EVN chi tiền khảo cổ là hợp lý. Tôi tưởng sau vụ Plei Krông, vấn đề khúc mắc đã trở nên thông suốt. Không ngờ, với trường hợp tương tự này, cách giải quyết của EVN vẫn như vậy. Điều đó khiến chúng tôi kinh ngạc.

* Đây không phải lần đầu tiên các công trình của EVN chưa làm rõ vấn đề khảo cổ?

- Lần này phải gọi là quá tam ba bận. Công trình thủy điện Plei Krông đã mất 2 năm giằng co với bao nhiêu văn bản qua lại giữa Viện Khảo cổ, EVN, Bộ VHTT, Bộ Tài chính.

Cuối cùng, với sự chỉ đạo của Bộ Tài chính mới đi đến kết luận vào giữa năm 2005 vừa rồi yêu cầu EVN cấp kinh phí khảo cổ. Hậu quả đau lòng của sự dùng dằng này là một phần tư di chỉ bị hủy hoại do nước ngập.

Thủy điện Na Hang (Tuyên Quang) cũng khốn đốn. Địa bàn có tất cả 11 xã có di tích thì họ cho khảo cổ làm trước 4 xã để kịp tiến độ khởi công công trình, rồi bây giờ không thấy nhắc gì đến diện tích còn lại nữa; mà nghe đâu chỉ cho làm 4 xã đại diện thôi. May mà thủy điện Sơn La vừa rồi đích thân Thủ tướng chỉ đạo EVN cấp kinh phí cho khảo cổ (khoảng 15 tỉ), chứ không thì chúng tôi sợ số phận của nó cũng giống như An Khê. Hay là An Khê nhỏ quá so với Sơn La, Thủ tướng không trực tiếp chỉ đạo, nên Điện lực VN mới "ỉm" đi như vậy?

* Tổng Công ty Điện lực Việt Nam cũng đã tự mình làm khảo cổ cho công trình An Khê-Ka Nak?

- Theo một văn bản gửi đi từ Ban QLDA Thủy điện 3 (đơn vị trực tiếp thi công) từ tháng 3/2006 thì công tác điều tra, khảo sát các di tích lịch sử và khảo cổ tại đây đã được EVN giao cho Công ty Tư vấn xây dựng Điện I. Nhưng công ty này làm gì có chuyên môn mà làm khảo cổ. Chắc họ chỉ tìm các di tích nổi trên mặt đất, thấy vài cái đình chùa hay cồng chiêng, thế là về báo cáo coi như xong công tác khảo cổ! Với cung cách đó, nếu họ tìm ở Plei Krông có lẽ chả thấy cái gì hết; trong khi ở đó khảo cổ tìm thấy rất nhiều mộ của người Hòa Bình, các khu mộ táng của người cổ thời Lê, Mạc.

Theo VTC

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác