Hát then, đàn tính-loại hình nghệ thuật độc đáo

Là một loại hình nghệ thuật độc đáo trong kho tàng âm nhạc cổ truyền Việt Nam, hát then - đàn tính chiếm một vị trí quan trọng trong đời sống văn hoá tinh thần của người Tày, Nùng, Thái và được lưu truyền hàng ngàn năm nay.

Mặc dù còn nhiều ý kiến khác nhau về nguồn gốc hình thành và phát triển của hát then nhưng các nhà nghiên cứu đều thống nhất đây là loại hình diễn xướng dân gian tổng hợp có từ rất lâu đời và đặc biệt phổ biến ở vùng dân tộc Tày- Nùng. Đây là tổng hoà các loại hình nghệ thuật nhạc - hát - múa - mỹ thuật và trò diễn, chịu nhiều ảnh hưởng của các loại hình dân ca, gắn với nghi lễ cúng tế, đậm nét màu sắc tín ngưỡng.Nói đến hát then không thể không nhắc đến cây đàn tính - một nhạc cụ có thể nâng tiếng hát then bay cao, vang xa. “Cặp đôi” này đã trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu của đồng bào dân tộc Tày - Nùng - Thái, phản ánh sinh động cuộc sống tinh thần và phong tục tập quán tín ngưỡng của những nhóm tộc người này.Tuy nhiên, cũng giống như nhiều loại hình nghệ thuật truyền thống khác, hát then-đàn tính đang đứng trước nguy cơ bị mai một. Giám đốc thư viện tỉnh Lạng Sơn, ông Hoàng Huy Ấm - người nhiều năm gắn bó với then, là tác giả của nhiều bài hát then lời mới- cho biết “Hiện  chưa có bất cứ giáo trình nào dạy hát then - đàn tính, việc dạy trong các trường cũng mới chỉ dừng lại ở truyền đạt theo kinh nghiệm. Người dân tộc Tày- Nùng ở khu vực Tây Bắc cũng chỉ truyền dạy cho các thế hệ sau một cách tự phát và nhỏ lẻ”.Việc giữ gìn và phát triển môn nghệ thuật này đối với những người Tày, Nùng di cư đến các vùng khác càng trở lên khó khăn. Nghệ nhân Hoàng Nông Thụ - một người di cư từ Cao Bằng vào Đăk Lăk cho biết, số lượng người Tày ở Đăk Lăk không phải là ít nhưng số người còn nhớ hát then, đánh đàn tính chỉ có thể “đếm được trên đầu ngón tay”.Cùng với đó, nghề làm đàn tính cũng đang mai một dần. Nhà văn Nông Viết Toại, đồng thời là một nhà nghiên cứu văn hoá dân gian, cho biết ở các tỉnh mà loại hình hát then tương đối phổ biến như Cao Bằng, Thái Nguyên hay Lạng Sơn mỗi tỉnh chỉ còn 2-3 gia đình biết làm đàn tính, mỗi năm cung cấp số lượng đàn không đáng kể.Nhằm bảo tồn loại hình nghệ thuật này, từ nhiều năm qua, các cơ quan quản lý văn hoá ở trung ương và địa phương đã tích cực triển khai nhiều hoạt động đa dạng.Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch đã tổ chức "Liên hoan hát then - đàn tính toàn quốc" bắt đầu từ năm 2005, năm nay, liên hoan được tổ chức ở Cao Bằng, từ ngày 3-5/10.  Một  hội nghị về bảo tồn và phát huy nghệ thuật then đã được Bộ tổ chức tại Lạng Sơn tháng 4/2006.

Ngành văn hoá thông tin tỉnh Thái Nguyên đã sưu tầm, ghi chép, thu thanh 15 làn điệu then cổ cùng các "ngón đàn" của 15 nghệ nhân cao tuổi. Hát then cũng một môn học chính thức của khoa Dân tộc thuộc Trường Cao đẳng Văn hoá Nghệ thuật Việt Bắc. Nhà Văn hóa tỉnh cũng thường xuyên tổ chức các lớp tập huấn hát then đàn tính cho cán bộ văn hóa tại các cơ sở có người Tày - Nùng, sưu tầm và dàn dựng một số lễ hội có sử dụng nghệ thuật then, phát huy các hình thức truyền dạy trong gia đình, dòng họ.

Tại một tỉnh khác, nơi có khá nhiều người Tày Nùng sinh sống là Tuyên Quang, bằng việc tổ chức những lớp học hát then, đến nay đã có gần 100 người hát then thành thục cả lời cổ và lời mới, có thể đến các thôn, bản để góp phần gìn giữ môn nghệ thuật độc đáo này./.

Theo Vna

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác