Hãy cứu lấy phố cổ Hà Nội

Đã có nhiều ý kiến tâm huyết, nhiều dự án cải tạo, nhưng kiến trúc truyền thống của phố cổ vẫn đang bị phá vỡ không thương tiếc. Những kế hoạch hành động của các học viên của khóa học “Nâng cao năng lực trong việc lồng ghép giữa bảo tồn di sản với phát triển kinh tế” là một gợi ý cho UBND thành phố Hà Nội trong việc giải bài toán hóc búa này.

Hãy cứu lấy phố cổ Hà Nội - ảnh 1

Kiến trúc phố cổ đang bị biến dạng nghiêm trọng

Giá đất ở khu phố cổ quá cao nên những nhà đầu tư và chủ khách sạn muốn xây dựng những tòa nhà 8-9 tầng để có thể thu hồi vốn trong thời gian ngắn nhất.

Phố cổ đã thực sự bị cơn bão đô thị hóa “xâm lăng”. Qua ví dụ về con phố Hàng Đào, người ta có thể thấy được số phận tương tự của các con phố khác: Nếu như ở đầu thế kỷ XX, kiến trúc của Hàng Đào còn là những hình ảnh rất đỗi thân thương, tỷ lệ hài hòa, gần gũi với con người Việt, thì đến năm 2003, việc cộng sinh các dạng kiến trúc trên phố đã khiến nó bị biến dạng.

Đến năm 2008, việc đột biến về chiều cao đã phá vỡ cảnh quan phố truyền thống với những hình thức kiến trúc công trình xa lạ. Và nếu như tình trạng này cứ tiếp diễn, thì đến năm 2015, Hàng Đào sẽ bao gồm những ngôi nhà cao ngất với kiến trúc hổ lốn không còn đâu một nét gì của phố cổ.

Tỷ lệ những nhà cao tầng tại phố cổ cũng tăng đến chóng mặt, khiến kiến trúc bị phá vỡ nghiêm trọng. Người ta khó mà nhận ra những nét đẹp của phố cổ trong tranh của “họa sĩ của phố cổ” Bùi Xuân Phái, mà thay vào đó là sự lôm nhôm của kiến trúc, cùng với nó là điều kiện sống hết sức nghèo nàn, thấp kém của người dân phố cổ: chen chúc, chật chội, mất vệ sinh.

Cứu lấy phố cổ trước khi quá muộn!

Đứng trước tình hình đó, các học viên của khóa học đã đưa ra 36 kế hoạch hành động đề xuất cho phố cổ Hà Nội với nhiều lĩnh vực thực hiện như: nâng cao năng lực và quản lý; du lịch; nhận thức và giáo dục; nâng cấp cơ sở hạ tầng và thiết kế; nâng cấp môi trường sống trong hộ gia đình.

Hoạt động thí điểm ở lĩnh vực kiến trúc của các học viên mang tên gọi: “Hướng dẫn thiết kế đô thị (TKĐT) khu phố cổ Hà Nội” mang mục tiêu: Xây dựng khung hướng dẫn TKĐT cho toàn bộ khu phố cổ trở thành công cụ hữu hiệu cho việc quản lý và thực hiện các quy chế về kiến trúc đô thị; xây dựng hướng dẫn TKĐT cho 3 loại tuyến phố đặc thù trong khu phố cổ làm cơ sở áp dụng cho các tuyến phố khác.

Hoạt động này gần dân hơn, có sự chung tay của người dân. Người dân không phải di chuyển chỗ ở, mà vẫn có thể tiếp tục việc kinh doanh của mình sau khi việc thiết kế hoàn thiện.

Những hành động cụ thể của hoạt động này là: Xây dựng các quy định chung về các quy định cụ thể về TKĐT cho từng tuyến phố thí điểm như về chiều cao, độ lùi, hình thức mái, màu sắc...

Nếu hành động này được thực hiện, trong tương lai, chúng ta sẽ có những ngôi nhà cải tạo lại vẫn giữ được nét phố cổ nhưng bảo đảm cuộc sống vệ sinh, sạch sẽ cho người dân, bảo đảm cảnh quan thành phố, giúp phố cổ trở thành nơi thu hút khách du lịch và địa điểm kinh doanh.

Ngoài ra, còn xây dựng tuyến phố kiểu mẫu, theo đó, sẽ tổ chức vận động cuộc thi chọn tuyến phố đẹp, tu sửa chỉnh trang mặt tiền các tuyến phố, nâng cấp và tôn tạo điều kiện môi trường cảnh quan tuyến phố; lựa chọn một căn nhà có nét đặc trưng, tiêu biểu để đầu tư trọng điểm bảo tồn và giới thiệu như một mô hình thực tế, một bảo tàng sống.

Nếu những hành động này được UBND thành phố Hà Nội tiếp nhận, nghiên cứu và triển khai, hy vọng sẽ có một bộ mặt khác cho phố cổ, không những “cứu” được phố cổ mà còn làm phố cổ hồi sinh mạnh mẽ, biến phố cổ thành một trung tâm di sản văn hóa lịch sử sống động.

Bài toán tổng thể phải làm

Ông Shuttenbelt, Giám đốc Urban Solutions cho biết: “Hà Nội là một thành phố đầy hấp dẫn với những nét duyên dáng đặc trưng, chỉ cần thêm một chút nỗ lực có thể được bảo tồn và trở thành một thành phố văn hóa của châu Á”. Nhưng bảo tồn cái gì, bảo tồn như thế nào, ai bảo tồn vẫn đang là những câu hỏi nóng bỏng đặt ra trước các nhà khoa học, các nhà hoạt động văn hóa và các nhà quản lý.

Trước kia, sản xuất, buôn bán đã tạo sự gắn kết giữa những người dân nơi phố cổ, nhưng hiện nay, do nhiều nguyên nhân, mối quan hệ này đã bị vơi đi ít nhiều. Vậy làm thế nào để “bảo tồn” được cả mối quan hệ tốt đẹp giữa con người trong phố cổ như trước kia? Theo KTS Lê Thành Vinh, Viện trưởng Viện  Bảo tồn di tích, một trong những cái rất đặc trưng của khu phố cổ Hà Nội là những ngôi nhà ở đây kết hợp 3 chức năng, vừa để ở, vừa để sản xuất nhỏ, vừa buôn bán.

Yếu tố “thị” rất quan trọng. Những ngôi nhà ống có mặt tiền phía trước để buôn bán, phía trong thì dài để ở. Muốn bảo tồn nó phải tôn trọng yếu tố “thị”. Cái “thị” vẫn còn tồn tại và tại phố cổ các cửa hàng luôn trở thành một kênh buôn bán, trao đổi rất tốt và tạo ra hình ảnh tốt cho khu phố cổ.

Ông cho rằng: “Cái quan trọng không chỉ là bảo tồn nhắm đến vấn đề kiến trúc mà còn nhắm đến vấn đề xã hội. Giải quyết các vấn đề xã hội tốt khi người dân ở đấy thấy thuận tiện phù hợp với điều kiện sống của họ, phù hợp với mong muốn sở thích và làm ăn của họ thì đương nhiên quan hệ giữa họ sẽ tốt lên. Đấy là bài toán tổng thể cần phải làm.

Tổ chức hội thảo này là tiếng nói đầu tiên ra cộng đồng, đến các cấp quản lý, nhưng đối tượng chính là UBND thành phố Hà Nội thì không có một ai đại diện đến cả. Phố cổ vẫn đầy sức quyến rũ nhưng chúng ta không phối hợp để có những hành động cấp thiết thì vẻ đẹp đó sẽ chẳng còn nữa”.

Theo SK&ĐS

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác