Hoà Bình: Gìn giữ nét độc đáo nhà sàn Mường

Nhà nghiên cứu văn hoá người Pháp, bà Tiến sỹ Jeanne Cuisinier đã mô tả những bản làng của người Mường thật êm ả, thật bình yên và cũng thật đẹp. Mặc dù đã trải qua không ít thăng trầm, nhưng đến nay nhiều bản làng của người Mường ở Hoà Bình vẫn còn nguyên những nét mộc mạc, còn giữ trong mình nhiều nét văn hoá, sinh hoạt mang đặc trưng riêng của dân tộc.

Bếp lửa đặt trong nhà một nét riêng của Người Mường.Bếp lửa đặt trong nhà một nét riêng của Người Mường.

Không giống với nhà sàn của nhiều dân tộc khác, nhà sàn của Mường không ngoài ý nghĩa đối với gia đình còn mang ý nghĩa cộng đồng xã hội, không chỉ là nhu cầu về vật chất là để trú ngụ nắng mưa, ngủ nghỉ, mà còn đáp ứng nhu cầu tâm linh.

Nhà sàn của người Mường là kiểu kiến trúc cổ truyền. Việc dựng nhà sàn của đồng bào là kết quả của một quá trình dài đúc rút kinh nghiệm cư trú. Điều đó thể hiện ở áng mo (Đẻ đất, đẻ nước). Trong áng mo này đã nói về sự ra đời của nhà sàn người Mường.  

Việc dựng nhà của người Mường đòi hỏi nhiều công đoạn, nhiều sức lực nên họ có phong tục giúp đỡ nhau. Người giúp gỗ, người giúp công, giúp sức trong việc làm nhà của người Mường như đóng góp nguyên vật liệu, lương thực, thực phẩm và ngày công đã thể hiện sự quan tâm chung của cả bản làng, tinh thần “tương thân tương ái”, đoàn kết cộng đồng sâu sắc.

Nhà của người Mường thườngba đến năm gian. Những gia đình đông con thì nhà lên đến bảy – mười hai gian. Loại  nhà  này vậy ngày nay còn rất ít. Nhà dù ít hay nhiều gian đều có một sàn bên trái để bắc cầu thang và máng nước sinh hoạt. Nhà sàn người Mường thường được chia làm 2 hoặc nhiều gian. Gian đầu tiên từ cầu thang lên gọi là “pen ngoài”. Đây là nơi tiếp khách và cũng là nơi để bàn thờ tổ tiên. Gian tiếp theo còn gọi là “pen tlong” được coi là một gian buồng, có hướng nhìn ra sân. Đây mới được xem là gian nhà chính. Ở đây người ta làm bếp và diễn ra mọi sinh hoạt đời sống hàng ngày của chủ nhân. Nhà sàn gồm có 4 mái. Hai mái trước có hình thang cân, hai mái đầu hồi có hình tam giác cân. Kết cấu nhà sàn truyền thống của người Mường khá độc đáo; nhà có 2 vì kèo, 4 cột cái, 4 cột con, giữa hai đầu cột nối với nhau gọi là quết (xà ngang). Các đòn tay nối các vì kèo với nhau, trên các tay có các hàng rui nối từ nóc nhà xuống cuối mái hiên, trên rui có các hàng mè nằm vuông góc với rui. Trên cùng được đặt một cây gỗ hoặc cây tre tuỳ theo loại nhà gọi là đòn nóc. Nhà sàn của người Mường được lợp bằng cỏ tranh đan thành phên có chiều dài từ 1,2 - 1,5 mét. Có nơi lợp bằng lá cọ hoặc rơm cũng đan thành phên như tấm tranh. Về mùa hè rất mát mẻ, mùa đông thì kín gió, ấm cúng. Kích thước ngôi nhà sàn còn thể hiện sự giàu có, địa vị xã hội của chủ nhân. Chủ yếu chia theo 4 cấp vị Lang, Ậu, Tạo, Nõ. Theo đó, các ngôi nhà này đều có những đặc trưng riêng để phân biệt với các nhà khác trong làng bản. Nhà lang là nhà dành cho tầng lớp cao nhất, nó thể hiện cho quyền lực, sự giàu có, ấm no.

Nhà Ậu là nhà dành cho tầng lớp dưới lang, giúp nhà lang các công việc quản lý, thu thuế... Nhà Tạo là nhà dành cho tầng lớp thường dân trong xã hội Mường. Cuối cùng là nhà Nõ, đây là nhà nhà dành cho tầng lớp bần cùng nhất trong xã hội như mẹ goá, con côi.

Cuộc sống của đồng bào người Mường ở Hoà Bình hiện nay đã khác xưa rất nhiều, tuy vậy, những nét văn hoá truyền thống đặc sắc, trong đó có nhà sàn vẫn còn được lưu giữ. Ta vẫn còn được thấy các bản Mường ở thung lũng đá vôi, thật bình yên, thật hiền hoà như từ xưa nó vốn có.

Theo HB

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác