Ker Tik viên ngọc giữa đại ngàn

Nhiều người gọi Ker Tik là nghệ nhân Cơtu tài hoa nhất, có lẽ không quá lời. Bởi lão nghệ nhân gần 70 tuổi này hầu như nắm giữ những cái tinh hoa về hội họa, điêu khắc, trang trí và một số môn nghệ thuật truyền thống khác của người Cơtu.

Nghệ nhân Ker Tik tại làng Ca Noonh.Nghệ nhân Ker Tik tại làng Ca Noonh.

Ông là một trong những nghệ nhân hiếm hoi còn lại giữa núi rừng đại ngàn Trường Sơn có thể tạc tượng, vẽ tranh say mê như một nhà điêu khắc, hay một họa sĩ.

Ker Tik sống ở làng Ca Noonh (xã Axan, huyện Tây Giang) - một ngôi làng cổ của người Cơtu nằm sát biên giới Việt - Lào. Bằng năng khiếu trời cho cộng với lòng say mê học hỏi, tích lũy từ vốn nghệ thuật của các nghệ nhân đi trước, Ker Tik có khả năng thực hiện việc trang trí làm đẹp cho các ngôi nhà gươl và nhà mồ bằng những bức tượng gỗ và bức tranh màu, hoa văn mang nhiều sắc thái độc đáo. Vì thế, nhiều bản làng Cơtu ở Khu 7 (tên gọi các xã vùng cao của huyện Đông Giang) khi muốn trang trí cho ngôi nhà truyền thống của mình thường mời nghệ nhân Ker Tik đến để trổ tài. Ker Tik kể rằng, ông biết khắc tượng và vẽ tranh khi còn nhỏ. Với con dao, chiếc rìu và vài cục than củi, một khúc gỗ ưng ý, qua vài nét gọt đẽo, tô vẽ, ông có thể tạo nên một bức tượng gỗ, bức tranh hay bức phù điêu có hồn.

Ker Tik viên ngọc giữa đại ngàn - ảnh 2
Phù điêu uống rượu cần, một tác phẩm nghệ thuật đặc sắc trên nhà gươl Ca Noonh.

Nghệ nhân Ker Tik lần đầu được mọi người biết đến khi ông trình diễn tài tạc tượng của mình trong Lễ hội Văn hóa các dân tộc Việt Nam tại Thành phố Hồ Chí Minh năm 1985. Trong năm 2002, Ker Tik được Trung tâm nghiên cứu Huế mời về trang trí cho ngôi nhà gươl và ngôi nhà mồ, đặt tại Làng Văn hóa về nguồn (thuộc làng Ngọc Hồ, huyện Hương Trà, cách thành phố Huế về hướng tây khoảng 15km). Ý tưởng tốt đẹp của các nhà nghiên cứu là biến nơi đây thành bảo tàng về di sản văn hóa vật thể đặc sắc của một số dân tộc, phục vụ khách tham quan du lịch. Tại đây, Ker Tik có dịp phô diễn hết tài năng để tạo nên những bức tranh, nhóm tượng mang vẻ đẹp kỳ bí, hấp dẫn, độc đáo gắn vào những công trình kiến trúc của chính dân tộc mình như nhà gươl, nhà mồ. Tượng và tranh của ông làm sinh động cho cả khu làng này, thực sự là một bảo tàng về nghệ thuật dân gian Cơtu. Du khách trong và ngoài nước trầm trồ, thán phục trước tài nghệ của Ker Tik và từ nghệ nhân tài hoa này họ đã cảm nhận được thêm những giá trị của văn hóa tộc người Cơtu.

 

Ker Tik viên ngọc giữa đại ngàn - ảnh 3
Tượng đôi trai gái hôn nhau.

Sau khi góp công làm nên quần thể kiến trúc ở Làng Văn hóa về nguồn, dường như tài năng nghệ thuật của Ker Tik được nâng lên một bước, bàn tay tạc tượng, vẽ tranh và hoa văn càng thêm điêu luyện hơn. Cũng vào lúc đó, phong trào phục hồi nhà làng truyền thống ở các dân tộc miền núi tỉnh Quảng Nam nở rộ, các nghệ nhân dân gian như có thêm cơ hội thi thố tài năng. Với người miền núi, ngôi nhà làng là niềm tự hào chung, nhà càng to càng đẹp thì càng chứng tỏ sức sống, tiềm năng của cả cộng đồng. Từ tình yêu cháy bỏng nghệ thuật tạo hình truyền thống, với vốn liếng được tích lũy, nghệ nhân Ker Tik cùng các già làng, trai tráng ở thôn Ca Noonh tạo dựng nên một ngôi nhà gươl mới tại quê hương của mình.

Ker Tik viên ngọc giữa đại ngàn - ảnh 4
Trang trí trên nhà gươl thôn Ca Noonh.

Nhà gươl Ca Noonh không bề thế về mặt kiến trúc nhưng nó thực sự là một công trình nghệ thuật tạo hình hiếm có của cả vùng núi rừng Trường Sơn. Trong ngôi nhà ấy ngồn ngộn tác phẩm nghệ thuật dân gian, gồm : tượng, phù điêu khắc nổi, tranh vẽ và hoa văn. Trên tấm ván thưng mặt trước và sau nhà gươl, những bức phù điêu tươi rói, sống động khắc họa bức tranh lễ hội và cuộc sống thường ngày. Đó là hình ảnh đâm trâu hiến tế tạ ơn đất trời đã cho mùa màng tươi tốt, lễ cưới thắm tình đôi lứa và diễn xướng với điệu múa tung tung za zá của trai gái Cơtu. Trong ngôi nhà gươl, người xem bị hút mắt vào những bức tượng, phù điêu, hoa văn, diễn tả chân thực, hồn nhiên cuộc sống cộng đồng. Bên cạnh bức phù điêu khắc nổi và tượng khá đẹp mắt như cảnh uống rượu cần, người già đeo trang sức, săn bắn, còn có nhiều bức tượng lạ như đôi trai gái hôn nhau, thậm chí có cả người bị nhiễm chất độc da cam, người bị bướu cổ vì thiếu muối i- ốt... Đây thực sự là một nhà gươl đẹp nhất ở miền tây Quảng Nam, một bảo tàng về nghệ thuật tạo hình còn tương đối nguyên sơ của dân tộc Cơtu. Với đóng góp đó, nhân kỷ niệm 10 năm thành lập tỉnh, UBND tỉnh đã tặng bằng khen kèm tiền thưởng là 2 triệu đồng cho nghệ nhân Ker Tik.

Ker Tik là "báu vật nhân văn sống" (từ của UNESCO) của núi rừng Trường Sơn và của cộng đồng người Cơtu ở Quảng Nam. Những năm đến, khi huyện Tây Giang thực hiện Dự án Làng Văn hóa dân tộc, bảo tồn những ngôi nhà làng, nhà sàn, nhà dài cổ, đôi bàn tay tài hoa của nghệ nhân sẽ được huy động, sẽ có "đất dụng võ". Tuy nhiên, nghệ nhân Ker Tik tuổi đã về già, bệnh tật hành hạ triền miên, sức khỏe suy sụp, không biết có còn đủ sức để trổ tài vẽ tranh, chạm khắc và truyền nghề cho lớp trẻ?. Thiết nghĩ, đây là lúc tỉnh Quảng Nam, huyện Tây Giang và những người yêu nghệ thuật truyền thống dân tộc cần giúp đỡ, nhất là việc chữa bệnh, bồi dưỡng sức khỏe cho ông để nghệ nhân tài hoa này tiếp tục sáng tạo những tác phẩm nghệ thuật, làm đẹp cho bản làng.

(Theo BQN)

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác