Không bảo vệ được di tích, di chỉ khảo cổ học sẽ "chết"

450 công trình nghiên cứu, khai quật khảo cổ đã được thực hiện trong năm 2010 - đó là con số vừa được Viện khảo cổ học Việt Nam công bố tại Hội nghị báo cáo khảo cổ học thường niên lần thứ 45. Năm nay, tuy “được mùa” về cả số lượng di chỉ đã khai quật cũng như hàng loạt phát hiện có giá trị song ngành khảo cổ học nước nhà vẫn tiếp tục phải đối mặt với nhiều nỗi lo và không ít vấn đề chưa được tháo gỡ.

Không bảo vệ được di tích, di chỉ khảo cổ học sẽ

Nhiều phát hiện mới…

Con số 450 không hề nhỏ hơn so với những năm trước cùng với nhiều thông tin có giá trị được đưa ra trong các bản báo cáo tiến hành tại khắp các tỉnh thành trong cả nước đã cho thấy sự phong phú, bề dày của các di tích, di vật, các nền văn hóa dưới lòng đất cũng như công lao của đội ngũ các nhà khảo cổ học nước ta trong năm qua. Đáng chú ý nhất phải kể đến những phát hiện mới tại các di chỉ lớn như 16 di chỉ khảo cổ vùng lòng hồ thuỷ điện Sơn La; phát hiện dấu tích thời đại kim khí và giai đoạn phong kiến (Thanh Hóa); phát hiện ra hệ thống lò nấu đồng, vết tích luyện kim, các di cốt thuộc giai đoạn Phùng Nguyên ở Đình Tràng (Hà Nội); tìm thấy những bằng chứng sinh hoạt của nghĩa quân Yên Thế (Bắc Giang), đặc biệt là đã tìm thấy một đoạn móng tường dài hơn 30m chạy theo trục bắc - nam tại khu vực giữa đền vua Đinh và vua Lê (Ninh Bình)… Kết quả thu được từ hàng trăm di vật đã góp phần khôi phục bức tranh chân xác của lịch sử văn hóa, văn minh dân tộc Việt từ thời tối cổ cho đến thời cận hiện đại.

Nổi bật hơn cả là trong hai năm qua, với sự cộng tác cùng các chuyên gia nước ngoài, chúng ta đã khai quật thành công di chỉ Man Trường Lũy (kéo dài từ Bắc Quảng Ngãi đến Bình Định). Đây không chỉ là thành lũy quân sự mà còn là lũy hải quan, lũy giao thương với sự tồn tại của những con đường vận chuyển hàng hóa mậu dịch giữa hai vùng Kinh Thượng và vận chuyển quân lương, vũ khí trong kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, được xây dựng bằng kỹ thuật đặc biệt của người dân tộc H’rê. Trước sự hùng vĩ của di chỉ này, Patricia (một chuyên gia UNESCO) đã phải thốt lên: “Các bạn khai quật Trường Lũy như thế kỷ 19 nhà khảo cổ lừng danh Parmentier đã khám phá ra Tháp Chàm”. Đây quả là một di tích cực kỳ quý giá và quan trọng mà ngành khảo cổ đã khai quật được.

Cũng trong hội nghị này Viện trưởng Viện Khảo cổ học Việt Nam Tống Trung Tín vui mừng thông báo: các chuyên gia của Hội đồng thẩm định di sản của UNESCO (ICOMOS) đánh giá rất cao di chỉ Thành nhà Hồ mà chúng ta vừa khai quật. Hiện nay họ đang có mặt ở Thành Nhà Hồ để tiến hành những cuộc điều tra mang tính chuyên môn, thẩm định giá trị của di sản, trình lên UNESCO công nhận di sản thế giới. Niềm vui đó được nhân lên gấp đôi khi chúng ta được biết di tích hang Con Moong (vườn quốc gia Cúc Phương) vừa được Thủ tướng Chính phủ đưa vào danh mục dự kiến đăng ký Di sản văn hóa thế giới.

Song song với công tác khai quật, ngành khảo cổ còn đẩy mạnh việc nghiên cứu liên ngành, đa ngành và chuyên sâu nên đã nhận diện được chính xác và khác quan hơn giá trị của từng di sản. Những hoạt động tích cực này đã giúp các nhà quản lý lập quy hoạch chi tiết để bảo vệ, trùng tu, tôn tạo, xếp hạng, khai thác di tích di sản đồng thời có kế hoạch cụ thể trong việc di dời các di tích ra khỏi vùng có các dự án kinh tế xã hội lớn, thực hiện tốt nhiệm vụ vừa bảo vệ giá trị di sản vừa phục vụ sự phát triển của đất nước.

Nhưng nỗi lo cũ vẫn còn 

Có thể nói, so với các ngành khoa học xã hội khác, khảo cổ học Việt Nam luôn được giới chuyên môn trong khu vực đánh giá cao về tần xuất khai quật cũng như các giá trị khai thác được, đặc biệt là về độ sâu và sự phong phú của các tầng văn hóa. Tuy nhiên, qua các hội nghị báo cáo khảo cổ học thường niên, vẫn thấy khá nhiều vấn đề nổi cộm của ngành đã tồn tại từ năm này sang năm khác mà chưa được tháo gỡ. Chẳng hạn, sự hạn chế của các phòng thí nghiệm trong nước khiến cho công tác nghiên cứu, thẩm định di chỉ gặp nhiều khó khăn, luôn bị chậm trễ trong việc đưa ra các chứng cứ khoa học xác đáng. Hay còn nhiều cuộc khai quật bị bỏ dở, những nghiên cứu chưa được tiến hành “dứt điểm” do thiếu nhân lực và kinh phí đầu tư. Ví dụ, khu mộ cổ (mường ma) Đống Thếch, nơi ghi dấu nhiều nét văn hóa đặc sắc về tập tụng mai táng của người Việt cổ ở Kim Bôi, Hòa Bình. Khu mộ cổ này được khai quật và công nhận là di tích lịch sử cấp quốc gia vào năm 2007 và có nhiều lợi thế khai thác về du lịch. Thế nhưng kinh phí bảo tồn còn nhỏ giọt, hệ thống tường bao quá thấp, lại không có hàng rào bảo vệ, khiến cho di chỉ sau khi được khai quất bị người dân phá hủy, làm biến dạng ngay trước sự bất lực của chính quyền địa phương.

Theo ông Tống Trung Tín, một vấn đề lớn và “muôn thủa” mà ngành khảo cổ học tiếp tục phải đối mặt là nạn đào phá di tích và các di chỉ để tìm kiếm cổ vật. Nhiều di tích vừa mới được khai quật khảo cổ học 1, 2 lần, nếu cơ quan quản lý của tỉnh không quan tâm thì một thời gian sau quay lại di tích đã biến mất. Chuyên viên khảo cổ không thể suốt ngày đêm ngồi đó mà trông coi di tích. "Có những người đào được cả tấn hiện vật, thì chứng tỏ đã có biết bao di tích bị phá hủy. Di vật rời khỏi di chỉ sẽ giảm giá trị đi rất nhiều", Viện trưởng Viện Khảo cổ học Việt Nam Nguyễn Trung Tín than thở. Ông cho rằng, "nếu không bảo vệ được các di tích, di chỉ có nghĩa là ngành khảo cổ học sẽ "chết". Vì vậy ông kêu các giới nghiên cứu liên quan và những người yêu di sản hợp tác cùng giới khảo cổ học để ngăn chặn tình trạng đào phá di chỉ đang diễn ra hàng ngày, hàng giờ.

Bên cạnh đó, đại diện Viện Khảo cổ học cũng cảnh báo mạnh mẽ về một vấn nạn hiện nay: làm giả cổ vật.Viện đã tìm hiểu một số trung tâm làm giả cổ ở Hoa Lư- Ninh Bình, quận Hai Bà Trưng, Mê Linh (Hà Nội)..., phối hợp công an giám định nhiều cổ vật, qua đó nhận thấy việc làm đồ giả cổ hết sức tinh vi với trình độ công nghệ cao. Đồ giả cổ đã lọt vào một số bảo tàng lớn. Do vậy, các nhà bảo tàng nên thận trọng khi sưu tầm hiện vật, tránh để lọt đồ giả cổ vào các bảo tàng Nhà nước. Đồng thời, các nhà khoa học phải nâng cao trình độ chuyên môn, đi sâu nghiên cứu những nơi làm giả đồ cổ, tránh nhầm lẫn trong quá trình đánh giá, phát hiện các hiện vật cổ.

Hy vọng rằng với nghị định số 98/ 2010/NĐ-CP mà Chính phủ vừa ban hành vào ngày 21.9.2010 sẽ tạo cơ sơ pháp lý hữu hiệu để các cấp các ngành, các cơ quan có thẩm quyền tham gia tốt hơn vào công tác bảo vệ các di chỉ khảo cổ và bảo tồn một cách đầy đủ nhất các di vật quý giá mà cha ông để lại.

 

Theo NĐB

 

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác