Một bảo tàng xứng với tầm vóc lịch sử

Một ngày nào đó, tòa nhà cổ kính quen thuộc ở số 1 Tràng Tiền, với cái tên năm 1931 là Viện Viễn đông Bác cổ, sẽ thôi không còn là Bảo tàng Lịch sử, cả tòa nhà đối diện ở 25 Tôn Ðản, nơi đã là Bảo tàng Cách mạng Việt Nam từ sau 1954, cũng sẽ thôi không mang tên ấy nữa.

Phương án giải A - mã số 794517AD.Phương án giải A - mã số 794517AD.

Cả hai hợp nhất để trở thành một bảo tàng thật lớn, lớn nhất từ xưa đến nay, mang tên Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, nơi sẽ trưng bày toàn bộ lịch sử Việt Nam qua các thời kỳ và là trung tâm thông tin về di sản văn hóa cũng như bảo tàng học...

Có thể sẽ có một chút ngậm ngùi với những tòa nhà đẹp thế, gần 80 thập kỷ tồn tại cùng Hà Nội, gắn với lịch sử thăm thẳm, với ký ức của bao người. Nhưng thời đại mới, tầm vóc mới của Thủ đô đòi hỏi một bảo tàng với kích thước mới cũng là chuyện tất nhiên. Và vì thế, một cuộc thi thiết kế kiến trúc quốc tế, do Bộ Xây Dựng và Bộ Văn hóa Thông tin cùng đứng ra tổ chức, đã được tiến hành nghiêm túc để chuẩn bị cho việc xây dựng công trình này.

Cuộc thi diễn ra trong ba tháng, từ tháng 5 đến tháng 8-2007. 18 phương án thiết kế kiến trúc của 18 đơn vị thiết kế trong và ngoài nước đã được gửi đến. Một con số gần gần với cuộc thi thiết kế Nhà Quốc hội tháng trước và kết quả cũng gần gần như vậy. Con số đầu tiên nghe đâu là 28 phương án, nhưng vì đề bài quá khó và thời gian quá gấp nên một số đã bỏ cuộc. Ban giám khảo, có mời kiến trúc sư nước ngoài thẩm định và chấm giải, đã chấm khá nhanh, trong có năm ngày, nên với một đề bài khó, việc đánh giá các phương án dự thi một cách thật công bằng và đầy đủ có thể không phải việc dễ dàng.

Ðề bài quả thật khó. Theo đề án xây dựng đã được Thủ tướng phê duyệt, Bảo tàng Lịch sử Quốc gia được xác định là công trình cấp đặc biệt, phải là một tổ hợp công trình kiến trúc được thiết kế, xây dựng bảo đảm tính dân tộc, phải hiện đại, có tầm khu vực và quốc tế. Không nghiên cứu kỹ lịch sử và văn hóa Việt Nam không dễ đáp ứng đề bài này.

Trên một diện tích khoảng 10 ha nằm trong công viên Hữu nghị ở phía tây Hồ Tây (Hà Nội), gắn với không gian mở 28 ha, Bảo tàng sẽ được xây dựng với quy mô tương đương Nhà Quốc hội, dự kiến diện tích xây dựng 30.000 m2, diện tích sàn 90.000 m2. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia phải bảo đảm hình thức kiến trúc đẹp, tổ chức không gian linh hoạt, phù hợp với điều kiện khí hậu Việt Nam, đáp ứng được yêu cầu mang tính đặc thù chuyên môn nghiệp vụ bảo tàng; trang trí nội, ngoại thất phù hợp với yêu cầu sử dụng và thể hiện được tính dân tộc...

Công trình sẽ gồm ba không gian chính: Tòa nhà chính; không gian "khám phá sáng tạo" - khu trưng bày dành cho tuổi trẻ và khu tưởng niệm danh nhân, khu trưng bày ngoài trời.

Một đề bài như vậy đặt ra cho các kiến trúc sư không ít dấu hỏi, và như vậy, cũng để cho họ thể hiện không ít sáng tạo. Cuộc triển lãm 18 phương án thiết kế Bảo tàng Lịch sử Quốc gia để trưng cầu ý dân tại Trung tâm triển lãm Việt Nam ngày 18-9 vừa rồi là cuộc biểu dương những sáng tạo đó.

Hai phương án đoạt giải A và bốn phương án đoạt giải Khuyến khích nhìn chung gây được cảm tình với người xem bởi những ý tưởng khá độc đáo. Tuy nhiên, độc đáo chưa phải đã là phù hợp. Sau cuộc trưng bày, nhiều ý kiến đóng góp của giới kiến trúc cũng như của đông đảo nhân dân đã được bày tỏ.

Về hai phương án đoạt giải A, phương án mang mã số 183173DB lấy cảm hứng từ chuyện con Rồng cháu Tiên, lồ lộ một ý tưởng là thiết kế hai tòa nhà chính với hình thức bọc trứng của mẹ Âu Cơ, phương án này xử lý quy hoạch chặt chẽ, nghiêm túc, hiện đại, ánh sáng, chất liệu... đều nổi bật.

Người xem cho rằng về mặt thiết kế xứng đáng giải A, nhưng quả thật có một cái gì đó gờn gợn về mặt ý nghĩa, bọc trứng của mẹ Âu Cơ chỉ là một cách diễn giải đầy khiên cưỡng, mang tính tự nhiên chủ nghĩa. Tương tự như vậy, phương án giải A khác, mã số 794517AD, mang biểu tượng bàn tay, bàn tay lao động của quần chúng nhân dân đã tạo dựng lịch sử dân tộc, bàn tay hữu nghị vươn ra nắm lấy năm châu... Hình tượng mới mẻ, dễ xử lý ánh sáng.

Các khối nhà chia thành lớp lang cũng dễ cho việc trưng bày, nhưng vẫn là áp đặt ý tưởng, bàn tay hay một cái gì khác phụ thuộc vào việc thuyết minh hơn vào việc cảm nhận. Mà muốn cảm nhận được những công trình này, không có cách gì hơn là phải nhìn từ trên xuống để nhận ra ý nghĩa của nó.

Một số phương án đoạt giải khuyến khích cũng nhận được sự quan tâm của người đến xem: Phương án PA 474447CV - mang biểu tượng hình con chim Lạc huyền thoại - dòng giống Lạc Hồng - đang bay về phía mặt trời mọc, với cái cổ cao 100 mét, trên đó (ở độ cao 72 mét) sẽ có một sảnh để ngắm toàn cảnh thủ đô; Phương án PA 200092VT, được lấy ý tưởng từ chiếc trống đồng Ðông Sơn và "bầu trời tròn, trái đất vuông"; những phương án này tuy không phải cần nhìn từ trên cao mới biết là đẹp, nhưng cũng hơi khó cảm nhận nếu không được thuyết minh ý tưởng đầy đủ.

Người xem cũng cho rằng dường như các mẫu thiết kế, dù giải A hay giải khuyến khích, đều chưa chú trọng đến phần thiết kế nội thất - công năng sử dụng phù hợp với tính chất của bảo tàng. Những phương án được giải A đều có thể dùng làm trung tâm thương mại hoặc Hội chợ mà không sai công năng. Giải khuyến khích tỏ ra bám chặt đề bài hơn, nhưng đi theo những hình tượng mòn và ít thuyết phục.

Theo chỉ đạo của Chính phủ, công trình Bảo tàng Lịch sử Quốc gia phải khởi công vào 2008 và hoàn thành vào năm 2010, như vậy không còn nhiều thời gian nữa. Ðòi hỏi về trách nhiệm và tâm huyết của những người trong nghề càng phải cao hơn. Hy vọng những phương án được giải sẽ sớm được chỉnh sửa, để Hà Nội có được một nhà Bảo tàng xứng với tầm vóc của mình.

(Theo ND)

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác