Một di tích kiến trúc nghệ thuật dân gian độc đáo cần được bảo vệ

Đình - chùa Đông An là một trong số rất ít di tích kiến trúc nghệ thuật dân gian độc đáo của Bình Thuận còn tồn tại đến ngày nay. Sau nhiều lần thay đổi vị trí do các tác động khách quan, hiện nay đình – chùa Đông An đang tọa lạc tại thôn Bình Lễ, xã Phan Rí Thành, huyện Bắc Bình.

Một di tích kiến trúc nghệ thuật dân gian độc đáo cần được bảo vệ - ảnh 1

Nét độc đáo đầu tiên của di tích này chính là tên gọi. Sau năm 1945 có một thời gian đình Đông An là trụ sở của Ủy ban cách mạng lâm thời địa phương. Đây là mục tiêu mà thực dân Pháp thường xuyên tấn công phá hoại. Để đối phó với dã tâm của giặc đồng thời bảo vệ ngôi đình, bảo vệ phong trào kháng chiến, nhân dân làng Đông An đã di dời toàn bộ tượng Phật cùng những đồ thờ trong một ngôi chùa của làng vào thờ

Một di tích kiến trúc nghệ thuật dân gian độc đáo cần được bảo vệ - ảnh 2

chung trong đình. Có lẽ vì ngại đụng chạm đến Phật và tín ngưỡng của nhân dân nên thực dân Pháp đã nương tay. Chính nhờ tinh thần dũng cảm, thông minh, sáng tạo ấy của nhân dân mà đình Đông An mới tồn tại đến ngày nay. Ngoài chức năng thờ Thành Hoàng và các bậc tiền nhân có công của làng, đình còn thờ Phật, vì lẽ đó di tích được gọi tên ghép là đình – chùa Đông An.

Quần thể kiến trúc đình – chùa Đông an hiện còn bảo lưu được 5 nóc chính bố trí theo dạng chữ “khẩu”. Ở ngay vị trí trung tâm về bên hữu là đình thờ thần quay mặt về hướng Đông Nam, đây cũng là hướng chính của đình; đối diện đình thờ thần theo trục thẳng hướng từ trong ra ngoài là cột cờ, bức bình phong và cổng chính của đình cùng nhìn về hướng Đông – Nam. Cách đình thờ thần về bên tả 5,3m là Hiệp tự đường (gian thờ Tiền hiền) nhìn về hướng Tây Nam. Nối liền phía tả đình thờ thần với mặt chính của Hiệp tự đường là 2 nóc nhà ống nằm ngang có cùng kích cỡ chạy song song. Hai nóc nhà ống cùng quay mặt vào trong đối diện và cách nhau 5,1m. Cách bố cục, xếp đặt 4 nóc nhà theo vị trí trên đã tạo nên một sân nội ở giữa, vừa ấm cúng trang nghiêm, đồng thời nước mưa cũng xuôi theo 4 mái nhà của 4 nóc cùng đổ vào sân nội trước khi thoát ra ngoài theo quan niệm “phong thủy” của cha ông ngày trước.

Trong kết cấu kiến trúc của đình – chùa Đông An, gỗ là vật liệu chính yếu. Nhưng nét nổi bật ở đây là hầu hết các bộ phận, chi tiết gỗ của các nóc đình đều có kích cỡ rất to và nặng. Tất cả đều được tạo tác từ loại gỗ “găng” quý hiếm. Tất cả các bộ phận, chi tiết (cột, kèo, trính, con đội, cầu phong, xà gồ…) ở đây đều được chăm chút, gờ cạnh, trau chuốt, tạo dáng tinh tế và công phu phù hợp với công năng của từng bộ phận. Kỹ thuật lắp ghép, nối ráp các chi tiết đã đạt đến độ tinh xảo khiến ta tưởng chừng như không có mộng. Sau gỗ là các vật liệu dân gian thông dụng như gạch, đá, ống ghè, đặc biệt là chất vữa được pha trộn bằng kinh nghiệm thủ công cổ truyền từ vôi, cát, vỏ sò, mật mía, nhựa dây tơ hồng… Riêng các mảng tường ở đây được xây rất dày (nơi dày đến 55 cm). Vật liệu chính để làm tường là các ống nghè – đây là loại vật liệu bằng đất nung rỗng ruột, gọn nhẹ, dễ làm lại cách âm, cách nhiệt và chống ẩm tốt.

Hiện nay, đình – chùa Đông An còn giữ được 6 sắc phong do các đời vua triều Nguyễn phong tặng. Các hiện vật khác gồm có 2 chiếc Đại hồng chung có niên đại cuối thế kỷ XIX, 1 chiếc Tiểu hồng chung được đúc năm 2500 (Phật lịch). Hai pho tượng “Hộ pháp” chất liệu đồng, 10 pho tượng bằng gỗ mít, 4 pho tượng bằng đất nung. Ngoài ra còn có 9 khám thờ, 1 hương áng, 19 bức hoành phi, 3 câu liễn đối, 1 chiếc mõ gỗ, 1 đôi chim hạc cổ bằng gỗ, 1 chiếc “Tam sơn” và 14 bài vị…

Xét trên cả hai phương diện văn hóa vật thể và phi vật thể thì đình – chùa Đông An là một di tích chứa đựng nhiều giá trị về lịch sử, văn hóa và kiến trúc nghệ thuật dân gian độc đáo. Kể từ khi được dời về vị trí tọa lạc hiện nay, đình – chùa Đông An đã trải qua gần 200 năm tồn tại. Với những giá trị tinh thần lớn lao và ý nghĩa nhân văn sâu sắc, di tích kiến trúc nghệ thuật dân gian đình – chùa Đông An đã được Bộ Văn hóa thông tin công nhận là di tích văn hóa lịch sử cấp quốc gia. Đây là một niềm vinh dự và tự hào lớn lao của nhân dân xã Phan Rí Thành, huyện Bắc Bình. Chính vì vậy, công tác gìn giữ, bảo quản và tôn tạo di tích đình – chùa Đông An là một việc làm thể hiện sự đền ơn đáp nghĩa, thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, cũng chính là trách nhiệm của chúng ta đối với ông bà tổ tiên và đối với các thế hệ mai sau. Tuy nhiên, thời gian qua sự trông nom, bảo quản có lúc còn lơi lỏng nên nhiều di vật cổ quý bị thất lạc, mất mát. Mong rằng chính quyền địa phương luôn dành sự quan tâm sâu sắc trong việc bảo tồn và phát huy những giá trị đẹp đẽ của di tích đình – chùa Đông An, nhằm góp phần thực hiện thắng lợi chủ trương của Đảng và Nhà nước ta trong việc “xây dựng một nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”.

(Theo BBT)

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác