Nâng tầm bảo tồn và phát huy di sản

Nước ta có số lượng di sản vật thể và phi vật thể vô cùng phong phú. Chính vì thế, việc bảo tồn và phát huy di sản ở nước ta vừa là một trách nhiệm to lớn, vừa là một công việc vô cùng khó khăn. Nhân Ngày Di sản văn hóa Việt Nam 23/11, ông Nguyễn Hữu Toàn - Phó Cục trưởng Cục Di sản văn hóa (Bộ VHTTDL) đã trao đổi với báo chí một số ý kiến về vấn đề này.

Ông Nguyễn Hữu Toàn - Phó Cục trưởng Cục Di sản văn hóa (Bộ VHTTDL)Ông Nguyễn Hữu Toàn - Phó Cục trưởng Cục Di sản văn hóa (Bộ VHTTDL)

Thưa ông, với số lượng di sản rất lớn, bên cạnh một số di sản đã được bảo tồn đúng cách, chúng ta không thể phủ nhận một thực tế là nhiều di tích bị xuống cấp?

Ông Nguyễn Hữu Toàn: Đúng vậy, nhiều di tích xuống cấp là một thực tế. Trải qua thời gian, mưa nắng, chiến tranh... có rất nhiều yếu tố tác động vào làm cho di sản xuống cấp. Nhận thức được việc đó, thời gian qua, Nhà nước, trực tiếp là Bộ VHTTDL đã có nhiều chủ trương, chính sách và quyết tâm đầu tư để chống xuống cấp cho các di sản mà trực tiếp là các di tích lịch sử văn hóa.

Trong chương trình phát triển văn hóa, có một mục tiêu là chống xuống cấp các di tích lịch sử văn hóa và hàng nghìn di tích đã được kinh phí đầu tư từ chương trình này. Điều quan trọng hơn là từ mục tiêu chống xuống cấp di tích này, chúng ta đã huy động được sự tham gia của đông đảo cộng đồng xã hội, bà con ở các địa phương, các doanh nghiệp, các lực lượng ở trong và ngoài nước tham gia vào sự nghiệp và phát huy giá trị di sản văn hóa.

Chúng tôi ví rằng kinh phí từ chương trình mục tiêu như là một cú hích để chúng ta huy động toàn xã hội tham gia vào sự nghiệp này. Theo đó sự nghiệp xã hội hóa bảo vệ và phát huy các di sản văn hóa được đẩy mạnh và di sản văn hóa hạn chế được nhiều sự xuống cấp.

Như ông vừa nêu thì rõ ràng sự nghiệp bảo vệ di sản văn hóa không phải là con đường bằng phẳng?

Ông Nguyễn Hữu Toàn: Sự nghiệp bảo vệ di sản văn hóa thuận lợi nhiều nhưng khó khăn cũng không ít. Khó khăn vì di sản luôn luôn đứng trước sự tấn công của rất nhiều yếu tố, kể cả thiên nhiên lẫn con người. Bên cạnh đó, bảo vệ và phát huy di sản cần nguồn lực và kinh phí rất lớn, trong khi chúng ta còn nhiều hạn chế.

Thứ hai, bảo vệ và phát huy di sản, chống xuống cấp di tích cần trình độ khoa học kỹ thuật, công nghệ cao và rất phức tạp, thậm chí tác động vào di sản đi liên với những yếu tố nhạy cảm. Vượt qua được những chuyện đó có lẽ cũng cần thời gian, điều kiện vật chất, năng lực chuyên môn mà không phải một sớm một chiều chúng ta vượt qua được.

Đấy là chưa nói trong bối cảnh phát triển kinh tế thị trường thì việc tác động vào việc phát huy di sản cũng có những mặt thuận và không thuận. Đặc biệt mặt không thuận mà chúng tôi luôn luôn phải lưu ý đó là các thành phần xã hội, các thành phần kinh tế tham gia bảo vệ di sản đi liền với đó là những nhận thức hạn chế, những suy nghĩ chủ quan của các tổ chức, cá nhân tham gia vào sự nghiệp này mà có nhận thức bất cập, chủ quan, hoặc có những tác động từ phía kinh tế ấy, nhiều khi mục đích là bảo vệ nhưng kết quả lại làm sai lệch di sản và có thể là vô tình hay hữu ý chúng ta làm suy giảm giá trị của di sản từ chính thiện tâm của chúng ta.

Có ý kiến rằng chúng ta đang rất tích cực để UNESCO công nhận các di sản nổi bật của Việt Nam trở thành di sản thế giới. Nhưng có ý kiến cho rằng sau khi vinh danh rồi, các di sản thế giới ở Việt Nam đã chưa thực sự hiệu quả. Ý kiến của ông về vấn đề này như thế nào?

Ông Nguyễn Hữu Toàn: Nói rằng việc bảo vệ và phát huy các di sản thế giới của Việt Nam chưa thực sự hiệu quả thì có lẽ chưa hoàn toàn chính xác. Trên thực tiễn, bảo vệ di sản nói chung là một vấn đề khó khăn, phức tạp và nhạy cảm, đòi hỏi phải làm thường xuyên và lâu dài.

Đối với các di sản được vinh danh ở tầm thế giới, đòi hỏi này ở tầm cao hơn và càng khó khăn hơn. Những rõ ràng trong thời gian qua chúng ta đã làm được nhiều việc cho việc bảo vệ các di sản thế giới và cùng đó các di sản thế giới bằng việc phát huy giá trị của chính di sản đó đã đóng góp rất nhiều cho sự phát triển kinh tế- xã hội của địa phương.

Chúng ta có thể thấy từ Khu di tích Cố đô Huế, đến Vịnh Hạ Long, hay Hội An... đã được cộng đồng tham gia bảo vệ ngày càng tích cực. Và chính trong quá trình bảo vệ và phát huy di sản đó, đời sống của cộng đồng cư dân ở vùng đó ngày càng tăng lên. Chúng ta có thể coi sự kiện Vịnh Hạ Long được bầu chọn là một trong 7 di sản thiên nhiên mới của thế giới là một trong những ghi nhận về thành tích của chúng ta, thắng lợi của chúng ta trong việc bảo vệ di sản thế giới.

Thưa ông, năm 2012 được Bộ VHTTDL xác định là Năm Du lịch Di sản. Chúng ta đã có những chuẩn bị gì cho hoạt động này, thưa ông?

Ông Nguyễn Hữu Toàn: Để Năm Du lịch Di sản 2012 được trở thành một phong trào rộng lớn bảo vệ và phát huy di sản, thì ngay dịp này chúng tôi đã chọn chủ đề của Ngày Di sản văn hóa Việt Nam năm nay là Tuần văn hóa du lịch Khu vực Bắc Miền Trung và coi đó như là một khởi động cho Năm du lịch di sản 2012.

Chúng tôi cùng các địa phương đã và đang xây dựng chương trình cụ thể để biến mục đích của mình thành hiện thực trong năm du lịch di sản trong năm tới và chúng tôi tin rằng Năm du lịch di sản 2012 sẽ thắng lợi.

Nhưng thưa ông, làm thế nào để có sự phát triển hài hòa giữa bảo tồn di sản và phát triển du lịch luôn luôn là bài toán khó?

Ông Nguyễn Hữu Toàn: Đấy là một thực tiễn. Di sản và du lịch luôn luôn gắn bó với nhau, tác động với nhau, nhưng nhiều khi sự phát triển của du lịch gây những ảnh hưởng chưa hẳn là đã tích cực đối với việc bảo vệ di sản. Bằng chứng là đối với những di sản vốn đã tồn tại trước nhiều thách thức thì khi du khách thu hút tới các di sản đông hơn thì chính hoạt động của các du khách sẽ có những tác động bên cạnh tích cực sẽ có những tiêu cực tới di sản.

Có thể vô tình hay hữu ý chúng ta sẽ làm cho môi trường cảnh quan của di tích bị vi phạm hoặc ảnh hưởng. Các hoạt động dịch vụ tại khu vực này có thể vì mục đích thu nhập đơn thuần mà làm ảnh hưởng tới di sản, đặc biệt là với các di tích gắn liền với các yếu tố tâm linh, văn hóa, yếu tố thiêng mà khi những yếu tố thiêng, yếu tố tâm linh tại di tích, di sản bị giải thiêng thì sẽ ảnh hưởng không tốt đến việc phát huy hiệu quả của di sản.

Vậy theo ông, làm thế nào để giải quyết những bất cập ấy?

Ông Nguyễn Hữu Toàn: Chính việc sáp nhập hình thành Bộ VHTTDL đã là một nhận thức, sự chuẩn bị về mặt tổ chức trực tiếp nhất, tốt nhất cho việc gắn kết các hoạt động bảo vệ và phát huy di sản với phát triển du lịch. Chúng ta sẽ có chương trình hành động thống nhất từ khi xác định kế hoạch, chương trình, mục tiêu và những biện pháp để thực hiện việc bảo vệ di sản và phát triển du lịch.

Trong những năm gần đây, chúng tôi cũng thường xuyên cộng tác với các cơ quan phát triển du lịch để làm sao chúng ta vừa có những chương trình tuyên truyền, giáo dục với du khách đến với di sản, đồng thời thu hút sự tham gia của cộng đồng địa phương đối với việc bảo vệ di sản tốt nhất trong quá trình tổ chức khai thác di sản phục vụ du lịch. Đang có chuyển biến tích cực trong việc gắn kết giữa việc bảo vệ di sản và phát triển du lịch.

Thưa ông, việc quảng bá giá trị của các di sản cần có một chiến lược thông minh và lâu dài. Chúng ta đã quan tâm đến vấn đề này như thế nào?

Ông Nguyễn Hữu Toàn: Việc quảng bá giá trị của các di sản tới đông đảo công chúng trong nước và người nước ngoài thì trong những năm qua, bằng nhiều con đường. Chúng tôi thường xuyên phối hợp với các cơ quan truyền thông đại chúng để xây dựng và triển khai các chương trình tuyên truyền, giáo dục về giá trị di sản.

Chúng tôi cũng đã có tổ chức xuất bản các ấn phẩm ở hình thức, kích cỡ, nội dung khác nhau để phù hợp với đối tượng tuyên truyền. Đặc biệt hệ thống bảo tàng và Ban quản lý di tích ở các tỉnh, thành phố đang ngày càng được củng cố với lực lượng ngày càng được đào tạo, bồi dưỡng với trình độ chuyên môn ngày càng cao hơn để trực tiếp làm công tác tuyên truyền, giáo dục di sản ở các địa phương.

Trong những năm gần đây, Bộ VHTTDL đã cùng phối hợp với Đoàn thanh niên cộng sản và các ban, ngành khác cùng nhau triển khai xây dựng chương trình "Trường học thân thiện, học sinh tích cực" và lấy ngày 23/11 là "Ngày về nguồn", nhằm thu hút giới trẻ tham gia vào sự nghiệp bảo vệ và phát huy di sản, chăm sóc di tích. Chính vì thế, tuổi trẻ học đường là lực lượng đông đảo, tích cực đã và đang tham góp cho sự nghiệp này rất có hiệu quả.

Xin cảm ơn ông với cuộc trao đổi này.

Theo CP

 

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác