Nghệ thuật Chầm riêng Chà pây của người Khmer

(Cinet) – Là một loại hình nghệ thuật truyền thống của đồng bào dân tộc Khmer đã có lịch sử hàng trăm năm nay. Ngày 24 tháng 4 vừa qua, nghệ thuật Chầm riêng Chà pây của người Khmer chính thức được công nhận là Di sản phi vật thể cấp quốc gia theo Quyết định số 1524/QĐ-BVHTTD của Bộ VHTTDL.

Người dân tộc KhmerNgười dân tộc Khmer

Chầm riêng Chà pây được hiểu là một loại hình nghệ thuật dân gian có đàn ca hát. Chầm riêng có nghĩa là ca hát, Chà pây là đờn Chà pây. Trong lúc diễn tấu, nghệ nhân hay người nghệ sĩ biểu diễn vừa đàn từng đoạn nhạc, sau đó vừa tự hát từng câu ứng tác về một đề tài đã chuẩn bị sẵn nào đó. Bài biểu diễn không chỉ là những tác phẩm đã soạn sẵn mà còn do nghệ nhân ngẫu hứng nhanh tại chỗ để độc diễn. Người chơi Chầm riêng chà pây chủ yếu dựa vào cốt truyện để ứng tác thành những đoạn thơ, thường là thể thơ 4 câu mỗi câu 7 chữ để hát. Và sau mỗi đoạn thơ lại khải đàn chà pây một câu nhạc đệm. Để hát xong một đoạn truyện có khi kéo dài suốt đêm. Cũng có khi Chầm riêng chà pây không có tích truyện mà là những khổ thơ kể về tâm trạng hay tình huống nào đó của cuộc đời. Do lời thơ chủ yếu là được ứng tác, do tài nghệ riêng của từng nghệ nhân nên từ khúc nhạc dạo, câu nhạc đệm cùng với cách luyến láy và khúc nhạc kết đến giọng điệu của mỗi người tạo nên sắc thái độc đáo riêng.  Điệu thức Chầm riêng chà pây gồm: phát chây, phát chây cớt, som phôn, som phôn cớt, ang kô reach chơn prây srây, ang kô reach chơn prây rốs

Có thể nói Nghệ thuật Chầm riêng Chà pây của người Khmer là món ăn tinh thần rất cần thiết trong cuộc sống của người dân tộc Khmer. Trong cộng đồng đồng bào dân tộc Khmer vùng Nam Bộ thì người Khmer sinh sống tại Trà Vinh hiện nay là những người đang kế thừa được đầy đủ, nguyên vẹn nhất loại hình nghệ thuật này. Bởi họ lưu giữ được một kho tàng nhạc khí dân tộc rất phong phú, đa dạng và mang tính đặc trưng, tiêu biểu cho người Khmer tại vùng đồng bằng sông Cửu Long.

Mặc dù cho đến nay vẫn chưa có tài liệu cụ thể nào ghi lại thời điểm Nghệ thuật Chầm riêng Chà pây của người Khmer ra đời nhưng theo các Acha (Acha: là người cao tuổi, am hiểu phong tục, tập quán truyền thống và có uy tín cao trong cộng đồng người Khmer) thì: so với loại hình nghệ thuật múa Rô-băm, hát kịch Dù-kê, hay À-day đối đáp, thì Chầm riêng chà pây đã xuất hiện trước đó từ rất lâu, nó là một phần trong bữa tiệc tinh thần không thể thiếu sau những ngày nương áng ruộng đồng vất vả của cộng đồng người Khmer Nam Bộ.

Nghệ thuật Chầm riêng Chà pây của người Khmer - ảnh 2
Nghệ thuật Chầm riêng Chà pây của người Khmer - ảnh 3
Người dân tộc Khmer có nhiều loại hình dân tộc độc đáo trong đó có nghệ thuật Chầm riêng Chà pây..

Chầm riêng chà pây là loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian độc đáo có từ lâu đời của người Khmer Nam Bộ nói chung và người Khmer Trà Vinh nói riêng. Tuy nhiên, trong thời đại hội nhập hiện nay, với cơ chế kinh tế thị trường, sự mở cửa giao lưu với các nền văn hóa phương Tây đã làm cho âm nhạc dân gian, cũng như các loại hình văn hóa nghệ thuật dân tộc ngày càng mờ nhạt và có nhiều nguy cơ mai một, Chầm riêng chà pây cũng không ngoại lệ. Hiện nay các nghệ nhân Chầm riêng chà pây còn rất ít, tỉnh Trà Vinh hiện chỉ còn 01 nghệ nhân vì thế vấn đề tìm các giải pháp để bảo tồn và phát triển loại hình này là 1 thách thức đối với những người làm công tác văn hóa.

Với sự công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia của Bộ VHTTDL, nghệ thuật Chầm riêng Chà pây sẽ nhận được sự quan tâm nhiều hơn từ cộng đồng, từ đó sẽ có thêm những cơ hội để bảo tồn và phát triển lại hình nghệ thuật dân tộc độc đáo này.

NLH

 

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác