Người bảo tồn điệu múa trống đu

Ngôi nhà nhỏ nằm khiêm nhường bên con đường nối vào trung tâm xã. Chủ nhà là ông Lê Văn Bản sống cùng vợ và hai con trai. Ông Bản năm nay đã ngót sáu mươi tuổi, đã sống một đời như bao trai Mường khác, lam lũ, vất vả bên mấy sào ruộng khoán và mấy con trâu cày. Chỉ có điều không mấy ai ngờ là ẩn giấu sau cái vẻ khắc khổ lam lũ ấy, người đàn ông này chính là người còn lưu giữ được môn nghệ thuật truyền thống, một di sản văn hóa phi vật thể đặc sắc của dân tộc Mường ở Yên Lập (Phú Thọ) - điệu múa trống đu.

Người ta kể rằng năm 13 tuổi, trong một lần dự hội làng, cậu bé Bản đã được chứng kiến hình ảnh một cụ già râu tóc bạc phơ, mình trần đóng khố bên một cậu bé nhỏ thó nhưng rất nhanh nhẹn. Hai người và một chiếc trống. Họ vừa đánh trống vừa biểu diễn những động tác xoay người cực kỳ ấn tượng. Lê Văn Bản bị hai ông cháu hút hồn ngay từ những giây phút đầu tiên, đến nỗi mà tan hội, Bản nhất mực nằn nì xin cụ già truyền dạy cho mình cách đánh trống đặc sắc ấy...

Múa trống đu còn được gọi khác đi, là trống đua hay trống đùa. Cái ý nghĩa của môn nghệ thuật đặc biệt nằm ở tích chuyện mà nay vẫn còn người kể cho nhau. Người ta nói rằng đó là một câu chuyện có thật. Chuyện kể rằng có hai vợ chồng người Mường đang chung sống hạnh phúc bên nhau. Thật không may, người vợ đột nhiên lâm bệnh nặng và qua đời. Người chồng rất đau khổ, không lúc nào nguôi nỗi nhớ vợ. Nỗi buồn thêm trĩu nặng khi đứa con nhỏ cứ kêu khóc đòi mẹ. Thương con, chàng góa bèn sang làng bên tìm mua một chiếc trống mang về đánh cho đứa trẻ nguôi nỗi nhớ thương người mẹ xấu số. Chiếc trống trở thành niềm an ủi cho hai bố con, gắn bó máu thịt với họ. Cho đến khi người cha mất, người con lại đem trống ra để tiễn biệt cha về nơi chín suối. Rồi không hiểu sao, cái tên trống đu bắt đầu xuất hiện. Từ gõ trống xua đuổi nỗi buồn, múa trống đu dần trở thành bộ môn nghệ thuật phổ biến. Những động tác gõ, xoay, ôm, lăn, vần trống hình thành rõ nét dần, trở thành bài bản đủ sức diễn tả nỗi nhớ chồng - vợ, cha - con. Người Mường giục trống đưa tiễn người đi xa, chào đón người trở về. Từ chỗ chỉ mang ý nghĩa phục vụ trong gia đình, múa trống đu được nâng cao, trở thành hình thức sinh hoạt văn hóa cộng đồng không thể thiếu của đồng bào người Mường xã Hưng Long (Yên Lập - Phú Thọ).

Múa trống đu lúc đầu chỉ có hai người diễn xướng, đại diện cho người cha và người con. Dần dần, nó được bổ sung thêm 4-5 người trong những lễ hội văn hóa, ngày xuân. Trong nhóm có một người múa chính - gõ chính, một người múa phụ họa, một người thổi kèn, một người gõ phách và một người gõ trống giữ nhịp. Trống thường được làm bằng da trâu, đường kính khoảng 30 cm; kích cỡ ấy đủ cho người múa có thể tung trống, vần trống, xoay trống một cách dễ dàng. Khi múa, người múa chính và múa phụ họa đứng giữa. Họ vừa múa, vừa đánh trống, làm sao cho nhịp trống khớp với các nhạc cụ khác và động tác nhảy múa.

Trang phục cho nhóm múa trống đu rất đơn giản, có lẽ cũng chỉ là kiểu cách trang phục thường ngày của các chàng trai Mường. Người múa chính mang trang phục màu đỏ, chít khăn đỏ trong khi múa phụ mang trang phục nâu đỏ. Tiết tấu của múa trống đu khá đặc biệt, khi nhanh dồn dập, lúc hết mực uyển chuyển. Dù nhóm múa trống chỉ sử dụng nhạc cụ bình thường nhưng sự phối hợp ăn ý của cả nhóm tạo ra thứ âm thanh mang sắc thái đặc trưng của người Mường, nó vừa da diết vừa mãnh liệt. Nghe và xem múa trống đu, người ta cảm nhận trong đó ước vọng về một cuộc sống ấm no, hạnh phúc, tình làng nghĩa xóm không phân biệt sang - hèn...

Cái khó nhất trong múa trống đu không chỉ là nghệ thuật biểu diễn mà còn là đòi hỏi người múa phải có sức khỏe dẻo dai. Phải biết cảm nhận sâu sắc về sự tinh tế cũng như ý nghĩa của điệu múa thì mới có thể trở thành một tay múa trống đu được nể phục.  Nghệ nhân Lê Văn Bản múa trống đu ngót nghét nửa thế kỷ nhưng với ông, mỗi lần thể hiện điệu múa tưởng đã trở thành quá thân quen là một lần đem lại cho ông một trải nghiệm mới về điệu múa, về triết lý cuộc đời. Nhìn ông Bản múa trống đu, cả khi ông tung hay xoay, vần lẫn lúc nằm múa trống đều toát lên tinh thần và sắc thái vững vàng. Từng động tác thật uyển chuyển, tỏ rõ sự điêu luyện.

Những ngày hội, những lần đội múa trống đu của ông Bản xuất hiện cho thấy sự đam mê và tinh thần khổ luyện với mong ước giữ gìn vốn cổ của dân tộc mình. Bây giờ, đội múa trống đu của ông Bản không chỉ tham gia các hoạt động văn hóa cộng đồng phục vụ nhiệm vụ chính trị trong phạm vi huyện Yên Lập mà đã vươn xa hơn. Đội múa trống đặc biệt ấy đã tham gia liên hoan, hội diễn của tỉnh, khu vực, trở thành niềm tự hào chung của đồng bào dân tộc Mường ở Phú Thọ.

Xuân đã về bên những sắc lá non trên những cánh rừng keo, bạch đàn đang vào độ thu hoạch. Người dân đất Tổ lại nô nức chuẩn bị cho mùa lễ hội mới. Sẽ không chỉ là trống đu Yên Lập mà còn có múa chuông, múa rùa, múa lập tĩnh, múa xúc tép, múa chim Gâu... Tất cả sẽ tạo thành bức tranh rực rỡ sắc màu về dòng văn hóa dân gian vô tận trên quê hương đất Tổ.

Theo HNM

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác